Tái cơ cấu quỹ tín dụng nhân dân: Không chỉ là sắp xếp lại mạng lưới

Chủ động sắp xếp, củng cố từ cơ sở

Hiện nay, trên địa bàn ba tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị, hệ thống quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) có quy mô khá lớn với 126 quỹ, giữ vai trò quan trọng trong việc huy động nguồn vốn tại chỗ, đáp ứng nhu cầu vay vốn của thành viên, nhất là ở nông thôn.

Đến cuối tháng 8/2026, tổng nguồn vốn hoạt động của 126 QTDND đạt hơn 30.355 tỷ đồng, dư nợ cho vay đạt 23.178 tỷ đồng, tăng lần lượt 0,56% và 1,32% so với cuối năm 2025. Những con số này cho thấy quy mô hoạt động của hệ thống tiếp tục được duy trì, song cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị, kiểm soát rủi ro và củng cố năng lực tài chính trong giai đoạn phát triển mới.

Bà Nguyễn Thị Thu Thu, Giám đốc NHNN chi nhánh Khu vực 8 cho biết, thực hiện Đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống QTDND và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, chi nhánh đã chủ động xây dựng kế hoạch triển khai trên toàn địa bàn. Đồng thời, phối hợp với các sở, ngành tham mưu UBND các tỉnh ban hành văn bản chỉ đạo, phân công trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan, địa phương trong quá trình thực hiện.

Trên địa bàn 3 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh và Quảng Trị có 126 QTDND đang hoạt động.

Điểm đáng chú ý là quá trình tái cơ cấu không chỉ dừng ở việc triển khai các văn bản chỉ đạo mà từng bước đi vào giải quyết những vấn đề phát sinh tại cơ sở. Mới đây, Ban Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 8 đã trực tiếp làm việc với các QTDND tại Nghệ An và Hà Tĩnh, Quảng Trị để nắm bắt khó khăn, lắng nghe ý kiến của hội đồng quản trị, ban điều hành, ban kiểm soát, đồng thời định hướng giải pháp tháo gỡ khó khăn.

Một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất hiện nay là sắp xếp lại địa bàn hoạt động của các QTDND sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Theo rà soát, toàn Khu vực 8 có 45 xã, phường với 85 QTDND chịu tác động do có từ hai quỹ trở lên cùng hoạt động. Đáng chú ý, có 29 xã, phường có từ hai QTDND đặt trụ sở chính, liên quan đến 68 quỹ. Đây là nhóm được ưu tiên xem xét, sắp xếp theo định hướng cơ cấu lại hệ thống.

Để bảo đảm quá trình chuyển đổi không ảnh hưởng đến hoạt động của các quỹ và nhu cầu giao dịch của người dân, NHNN Chi nhánh Khu vực 8 đã yêu cầu các đơn vị trước mắt giữ nguyên trạng địa bàn hoạt động, đồng thời rà soát thực trạng, lấy ý kiến và xây dựng lộ trình sáp nhập, hợp nhất phù hợp.

Sắp xếp lại mạng lưới, góp phần nâng chất hoạt động của các QTDND.

Trên cơ sở đánh giá tình hình thực tế, cơ quan quản lý đã lựa chọn 6 cặp QTDND để triển khai thí điểm sắp xếp, gồm Quỳnh Giang - Quỳnh Hậu, Diễn Thịnh - Diễn Trung tại Nghệ An; Hộ Độ - Thạch Trung, Ngọc Sơn - liên xã Bắc Thạch tại Hà Tĩnh; Hạ Trạch - Bắc Trạch, Phú Thủy - Mai Thủy tại Quảng Trị.

Việc triển khai thí điểm được kỳ vọng tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá những thuận lợi, khó khăn, từ đó hoàn thiện phương án sắp xếp trên diện rộng. Quan trọng hơn, quá trình này phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tinh gọn mạng lưới, nâng cao năng lực hoạt động và duy trì khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính của thành viên.

Hướng đến hoạt động an toàn và bền vững

Nếu sắp xếp lại địa bàn là bước đi cần thiết trước mắt về tổ chức, thì nâng cao năng lực quản trị, điều hành và kiểm soát rủi ro mới là yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài của quá trình tái cơ cấu hệ thống QTDND.

Thực tế cho thấy, nhiều QTDND còn hạn chế về nguồn lực tài chính, chất lượng nhân sự và hạ tầng công nghệ... Đặc biệt, tại những xã, phường có nhiều quỹ cùng đặt trụ sở, việc sáp nhập có thể làm quy mô của một QTDND tăng lên đáng kể, trong khi năng lực quản trị, kiểm soát nội bộ chưa kịp đáp ứng. Với những địa bàn có nhiều quỹ hoạt động yếu kém, bài toán hợp nhất lại càng đòi hỏi sự thận trọng…

Nâng cao năng lực quản trị, điều hành và kiểm soát rủi ro… yếu tố quyết định hiệu quả lâu dài của quá trình tái cơ cấu hệ thống QTDND.

Bởi vậy, tái cơ cấu không đơn thuần là giảm số lượng đầu mối mà phải tạo ra những QTDND có nền tảng tài chính lành mạnh, bộ máy quản trị phù hợp và khả năng phục vụ thành viên tốt hơn. Nếu thiếu sự chuẩn bị về nhân lực, công nghệ và cơ chế kiểm soát, việc mở rộng quy mô sau sáp nhập có thể làm gia tăng rủi ro thay vì nâng cao hiệu quả.

Từ yêu cầu đó, NHNN chi nhánh Khu vực 8 đã xây dựng mẫu phương án cơ cấu lại thống nhất để các QTDND tự đánh giá kết quả giai đoạn trước, nhận diện những tồn tại và xác định lộ trình khắc phục trong giai đoạn 2026-2030.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Thu Thu, trọng tâm của cơ cấu là nâng cao năng lực tài chính, đáp ứng quy định về vốn điều lệ, củng cố chất lượng quản trị, điều hành, kiểm toán nội bộ; đồng thời từng bước hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, tăng cường liên kết hệ thống và hướng hoạt động huy động vốn, cho vay vào phục vụ thành viên… Các QTDND được yêu cầu hoàn thiện phương án cơ cấu lại, gửi NHNN Chi nhánh Khu vực 8 trước ngày 31/10/2026.

Mô hình vay vốn từ QTDND đầu tư nuôi tôm giống ở xã Thiên Cầm (Hà Tĩnh).

Song song với việc xây dựng lộ trình tái cơ cấu, công tác thanh tra, giám sát tiếp tục được tăng cường. Từ đầu năm đến giữa tháng 9/2026, NHNN chi nhánh Khu vực 8 đã tăng cường thực hiện kiểm tra an toàn kho quỹ, ban hành kết luận thanh tra đối với 17 QTDND và đang triển khai các đợt thanh tra toàn diện… Hoạt động thanh tra, giám sát được thực hiện trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro của từng quỹ, chú trọng chất lượng tín dụng, an toàn hoạt động, việc thực hiện phương án cơ cấu lại và bảo đảm an toàn hệ thống thông tin.

Tuy nhiên, để quá trình tái cơ cấu đạt hiệu quả thực chất, nỗ lực của cơ quan quản lý và từng QTDND là chưa đủ. Điều cần thiết là tăng cường vai trò hỗ trợ của Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam trong điều hòa vốn, bảo đảm thanh khoản, đào tạo nhân sự và xây dựng nền tảng công nghệ dùng chung. Cùng với đó, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam cần phối hợp chặt chẽ trong giám sát, cảnh báo sớm rủi ro, bảo vệ quyền lợi người gửi tiền; Hiệp hội QTDND Việt Nam hỗ trợ chuẩn hóa quy trình quản trị, nâng cao chất lượng hoạt động của các quỹ…

Đây cũng là nền tảng để hệ thống QTDND tiếp tục phát huy vai trò kênh dẫn vốn tại cơ sở, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế nông thôn và bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng trên địa bàn khu vực Bắc Trung Bộ.