Trao quyền để “thắp sáng” kinh tế đêm

Khách tìm nơi để thức đêm và chi tiêu

Từ một vùng đất nổi tiếng với nắng và gió, đến nay, ngay cả khi tắt nắng, Gia Lai vẫn phát triển được kinh tế đêm gắn với bảo tồn di sản, quảng bá bản sắc văn hóa tới du khách trong nước và quốc tế, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Gia Lai trở thành điểm đến nổi bật của Năm Du lịch quốc gia 2026. Đơn cử như Chương trình “Đêm Tháp Đôi - Sắc màu huyền thoại”, các giao lưu văn nghệ quần chúng với chủ đề “Đại ngàn chạm biển xanh”, hòa tấu nhạc cụ dân tộc... tạo gắn kết cộng đồng, là nhịp cầu đưa khán giả đến gần hơn với các giá trị văn hóa bản địa. Mỗi đêm nghệ thuật sẽ đón hàng trăm du khách trong và ngoài nước, thúc đẩy các ngành dịch vụ ăn uống, bán lẻ, lưu trú quanh khu vực di tích Tháp Đôi phát triển mạnh mẽ, tạo việc làm, tăng thu nhập cho lao động địa phương.

Trong khi đó, thông tin từ Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh cho biết, kinh tế đêm hiện đóng góp khoảng 30% tổng doanh thu toàn ngành du lịch. Không chỉ kéo dài thời gian lưu trú, các sản phẩm về đêm còn giúp mức chi tiêu của khách quốc tế tăng 20-30%, chủ yếu ở dịch vụ ăn uống, giải trí và mua sắm. Tại khu vực trung tâm, bên cạnh những chương trình biểu diễn về đêm quen thuộc như: À Ố Show, Teh Dar hay VietCharm, nhiều sản phẩm đậm màu văn hóa, giải trí địa phương hoàn toàn mới đã kịp ghi dấu vào danh sách yêu thích của nhiều du khách trong và ngoài nước với mức đánh giá cao cho tính sáng tạo, thân thiện. Không chỉ vậy, việc lần đầu triển khai chuỗi dịch vụ kết hợp trực thăng ngắm thành phố từ không trung cùng du thuyền 5 sao đã góp phần kích cầu dòng sản phẩm cao cấp ngay khi vào mùa du lịch.

Song theo các chuyên gia, các sản phẩm kinh tế đêm hiện còn đơn điệu, tập trung nhỏ lẻ ở một vài nơi và thiếu tính đặc trưng, chiều sâu và chưa hấp dẫn như kỳ vọng. Số lượng mô hình, chương trình kinh tế đêm triển khai thành công còn khá hạn chế. Nguyên nhân không nằm ở việc thiếu ý tưởng hay nguồn lực xã hội, mà chủ yếu xuất phát từ các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý. Một trong những bất cập lớn là hệ thống quy định pháp lý hiện hành chưa phân định rõ ràng giữa hoạt động kinh tế ban ngày và ban đêm. Các lĩnh vực đặc thù của kinh tế đêm như ẩm thực, giải trí... đặc biệt là hoạt động phục vụ đồ uống có cồn hiện vẫn đang chịu sự điều chỉnh bởi các quy định pháp luật chung, vốn được thiết kế cho hoạt động ban ngày...

Đêm là khoảng thời gian du khách sẵn sàng chi tiêu nhiều nhất cho trải nghiệm, cảm xúc và giải trí

Hình thành lực lượng lao động chuyên biệt

Dưới góc độ vĩ mô, TS. Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho rằng, ở Việt Nam, chỉ Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh là 2 đô thị đủ quy mô để hình thành những không gian đêm thực sự sôi động. Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể vẫn chưa khai thác được triệt để, cả một “đời sống đêm” đúng nghĩa gần như vẫn bỏ ngỏ. Trong khi đó, đây lại là khoảng thời gian du khách sẵn sàng chi tiêu nhiều nhất cho trải nghiệm, cảm xúc và giải trí - những giá trị mà ban ngày khó thay thế. Nếu kết hợp tốt với nghệ thuật trình diễn, âm nhạc, ánh sáng hay các trải nghiệm văn hóa bản địa thì hiệu ứng cảm xúc sẽ mạnh hơn rất nhiều.

Không chỉ vậy, hiện nay, nhiều hoạt động dịch vụ về đêm vẫn chịu giới hạn về thời gian hoạt động khiến doanh nghiệp khó khai thác tối đa tiềm năng thị trường. Trong khi đó, các mô hình kinh tế ban đêm tại các đô thị lớn trên thế giới thường được vận hành theo cơ chế riêng, với quy định linh hoạt hơn. Do đó, theo các chuyên gia, việc phát triển kinh tế ban đêm đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, từ cấp phép kinh doanh, quản lý trật tự đến tổ chức sản phẩm du lịch. Ngoài ra cần một cách tiếp cận mới trong công tác quản lý, coi kinh tế ban đêm là một cấu phần độc lập trong quy hoạch đô thị, với cơ chế vận hành riêng.

Chia sẻ kinh nghiệm từ các quốc gia và đô thị phát triển thành công kinh tế đêm, PGS.TS. Đinh Tiên Minh, Trưởng Bộ môn Marketing (Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, cần có đầu mối điều phối chuyên trách để quản lý hiệu quả; và cần quy hoạch kinh tế đêm theo chủ đề, gắn với đặc trưng văn hóa từng khu vực để tạo điểm nhấn. Bên cạnh việc đa dạng hóa sản phẩm, thành phố cần đầu tư đồng bộ về hạ tầng nền tảng như giao thông ban đêm, chiếu sáng, an ninh và khả năng tiếp cận. Kinh tế đêm phải gắn kết với bản sắc văn hóa địa phương để tạo giá trị riêng và sức cạnh tranh. Thành phố có thể tập trung vào nhóm sản phẩm như: Biểu diễn văn hóa - nghệ thuật, tour đêm, chợ đêm và không gian nghệ thuật, phố đi bộ theo chủ đề, các không gian mở, hệ thống hạ tầng vận hành kinh tế ban đêm. Việc tích hợp toàn diện các yếu tố trên sẽ góp phần hình thành một nền kinh tế đêm sôi động và bền vững.

Để phát triển bài bản, chuyên nghiệp hơn, theo ông Siêu, làm kinh tế đêm phải chuyên nghiệp, nghiên cứu thị trường, có đầu tư và biết liên kết ngành. Người dân phải thực sự tự hào về thành phố mình đang sống, chính điều ấy tạo nên sự xác tín mạnh mẽ nhất đối với du khách. Thứ hai là những người làm dịch vụ. Họ phải có tư duy phục vụ và đam mê với công việc vì làm dịch vụ đêm vốn không hề dễ dàng. Người làm dịch vụ phải có kỹ năng, khả năng tương tác nên cần có cơ chế đãi ngộ phù hợp, môi trường làm việc phù hợp và cả một quá trình hình thành lực lượng lao động chuyên biệt.