Định vị bản sắc cho kinh tế đêm

Việt Nam đang nắm giữ "thiên thời, địa lợi" để phát triển kinh tế đêm, đón đầu làn sóng lữ hành toàn cầu.

Đứng trước cơ hội vàng phát triển kinh tế đêm

Khái niệm “kinh tế ban đêm” vốn dĩ không mới mà đã manh nha xuất hiện vào những năm 1970 tại Anh và bùng nổ mạnh mẽ từ thập niên 1990. Trên bình diện quốc tế, đây được xem là hướng đi chiến lược nhằm mở rộng không gian phát triển, tăng thu ngân sách, kiến tạo diện mạo đô thị hiện đại, đồng thời kích cầu hàng loạt ngành nghề dịch vụ truyền thống như điện ảnh, nghệ thuật, ẩm thực.

Tại Việt Nam, Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 của Thủ tướng Chính phủ đã trở thành "kim chỉ nam", đánh dấu bước ngoặt chính sách để các địa phương chủ động khai thác “mỏ vàng” này một cách bài bản và có quy hoạch.

Bám sát định hướng vĩ mô đó, nhiều đô thị lớn đã nhanh chóng chuyển mình và gặt hái được những "quả ngọt" bước đầu. Tại Hà Nội, nền tảng di sản và văn hóa đặc sắc đã được cụ thể hóa thành 3 mô hình mũi nhọn: Biểu diễn nghệ thuật, tham quan du lịch đêm và dịch vụ ẩm thực. Những không gian này không chỉ thu hút hàng nghìn lượt khách, tạo điểm nhấn văn hóa đô thị, mà còn đóng góp thiết thực vào tăng trưởng GRDP của Thủ đô.

Cũng sôi động không kém, TP. Hồ Chí Minh đã kiến tạo thành công một “đời sống đô thị thứ hai” với các “điểm nóng” mang tính biểu tượng như phố đi bộ Nguyễn Huệ, Bùi Viện hay đường ẩm thực Nguyễn Thượng Hiền. Những con số biết nói như việc đón hơn 1,2 triệu lượt khách và thu về hơn 2.600 tỷ đồng chỉ trong dịp Tết Dương lịch vừa qua đã minh chứng cho sức mua và nhu cầu trải nghiệm đêm khổng lồ tại vùng đất nhộn nhịp này.

Hơn thế nữa, với sự an toàn và ổn định chính trị cao, Việt Nam đang nắm giữ "thiên thời, địa lợi" để đón đầu làn sóng lữ hành toàn cầu.

Dẫu mang nhiều kỳ vọng, bức tranh kinh tế đêm hiện tại vẫn chưa thể bứt tốc. Trong xu thế toàn cầu đang chuyển dịch sang tiêu dùng có trách nhiệm, kinh tế đêm không thể mãi quẩn quanh là sự kéo dài của các dịch vụ tiêu khiển thuần túy, mà đòi hỏi một hệ sinh thái tuần hoàn: Xanh, an toàn, đẳng cấp và nhân văn.

Nhìn thẳng vào thực tế, bà Nguyễn Nguyệt Vân Khanh - Giám đốc ban tiếp thị, truyền thông Vietravel chỉ ra một điểm nghẽn "chí mạng": Kinh tế đêm hiện nay tại nhiều địa phương mới chỉ dừng ở mức "có hoạt động". Sự rời rạc, thiếu liên kết ngay cả khi đã mở không gian sang các vùng lân cận khiến chúng ta chưa hình thành được một hệ thống sản phẩm hoàn chỉnh, có cấu trúc rõ ràng để thương mại hóa và bán ra thị trường.

Bổ sung cho góc nhìn này từ lăng kính vĩ mô, TS. Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế (Đại học Thủ đô), cho biết thực tế chưa có quy hoạch về không gian xây dựng cho hoạt động kinh tế đêm; chưa có nghiên cứu đánh giá một cách toàn diện và sâu sắc về sự cần thiết, tiềm năng, định hướng và điều kiện phát triển kinh tế đêm trên quy mô toàn thành phố và đối với từng ngành, lĩnh vực và từng địa phương. Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật, chất lượng cao còn thiếu, đặc biệt là thiếu các khu du lịch, vui chơi giải trí, trung tâm thương mại, văn hóa nghệ thuật tầm cỡ quốc gia và quốc tế để thu hút du khách trong và ngoài nước.

Xác định rõ tính đặc thù để kinh tế đêm phát triển bền vững

Để phá vỡ những rào cản trên và kiến tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững, tư duy làm kinh tế đêm cần một sự lột xác toàn diện. Đại diện Vietravel khẳng định, điều cốt lõi của kinh tế đêm nằm ở khả năng hình thành những sản phẩm có thể "đóng gói" và đưa ra thị trường. Một sản phẩm du lịch đêm đúng nghĩa phải có kịch bản rõ ràng, khung thời gian cố định, giá bán minh bạch và có thể đặt chỗ trước. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp lữ hành có thể xây dựng tour và phân phối đến khách hàng.

Bên cạnh đó, sản phẩm phải mang bản sắc và đủ sức hấp dẫn. Nếu kinh tế đêm chỉ dừng lại ở các hoạt động như "phố nhậu" hay giải trí đơn thuần, sẽ rất khó tạo khác biệt so với các đô thị khác trong khu vực. Vì vậy, cần chuyển trọng tâm phát triển sang các sản phẩm văn hóa, nghệ thuật và trải nghiệm đô thị có chiều sâu. Đây mới là những yếu tố có khả năng giữ chân du khách lâu hơn, gia tăng mức chi tiêu và tạo động lực để họ quay trở lại.

Theo chuyên gia này, một sai lầm cần tránh là chỉ thiết kế sản phẩm kinh tế đêm cho khách du lịch quốc tế. Thực tế, thị trường mục tiêu phải được mở rộng theo nhiều tầng: Người dân nội thành cần không gian văn hóa - giải trí chất lượng ngay tại thành phố mình đang sống; cư dân ngoại thành và các tỉnh lân cận có nhu cầu tìm đến trung tâm như một điểm đến đêm cuối tuần; khách du lịch nội địa - thị trường đang tăng trưởng mạnh - hoàn toàn có thể trở thành nền tảng tiêu dùng ổn định hơn so với khách quốc tế vốn phụ thuộc nhiều vào yếu tố bên ngoài.

Cuối cùng, mọi sự phát triển đều phải bắt nguồn từ tính độc bản. "Để kinh tế đêm thực sự phát triển bền vững, điều quan trọng là phải xác định rõ tính đặc thù", TS. Nguyễn Thu Thuỷ, Phó Trưởng Khoa Nghệ thuật và Thiết kế (Đại học Quốc gia Hà Nội) khẳng định.

Và chỉ khi định hình rõ “mình là ai” và “phục vụ cho ai”, các địa phương mới thực sự kiến tạo được một hệ sinh thái kinh tế đêm bền vững, mang đậm dấu ấn bản sắc và tỏa sáng trên bản đồ du lịch thế giới.