Xếp hạng tín nhiệm: Cơ sở đánh giá quản trị rủi ro tín dụng

Ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch FiinGroup phát biểu tại Hội thảo "Vai trò của xếp hạng tín nhiệm trong quản trị rủi ro tín dụng".

Ngày 25/10/2023, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phối hợp với Công ty Cổ phần FiinRatings và S&P Global Ratings tổ chức Hội thảo "Vai trò của xếp hạng tín nhiệm trong quản trị rủi ro tín dụng".

Doanh nghiệp chưa quan tâm tới xếp hạng tín nhiệm

Phát biểu khai mạc, TS. Nguyễn Quốc Hùng - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, xếp hạng tín nhiệm là công cụ hữu hiệu giúp các hoạt động trên thị trường tài chính diễn ra minh bạch, công khai, qua đó thúc đẩy các thị trường tài chính tiền tệ, thị trường vốn phát triển an toàn và bền vững hơn.

Nếu các ngân hàng được tổ chức uy tín xếp hạng tín nhiệm cao sẽ giúp ngân hàng có nhiều lợi thế như huy động vốn, hoạt động nghiệp vụ, cho vay, hay vay vốn với lãi suất thấp từ các tổ chức trong nước và quốc tế.

Còn đối với các doanh nghiệp, nếu xếp hạng tín nhiệm tốt sẽ giúp tiếp cận nguồn vốn ngân hàng nhanh chóng với ưu đãi, cũng như giao dịch với đối tác trong và ngoài nước được ưu đãi về giá cả, dịch vụ.

Ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch FiinGroup chia sẻ, các doanh nghiệp muốn tiếp cận được vốn cần minh bạch hơn, trong đó xếp hạng tín nhiệm là một công cụ giúp doanh nghiệp chứng minh khả năng của mình. Do đó, các doanh nghiệp cần chủ động xếp hạng tín nhiệm, đây sẽ là kênh cung cấp thêm thông tin làm cơ sở đánh giá và quản trị rủi ro cho hoạt động cấp tín dụng.

Các tổ chức tín dụng có thêm thông tin đầy đủ để thẩm định tình hình tài chính, khả năng trả nợ cũng như các rủi ro của doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm độc lập trong công tác quản trị rủi ro tín dụng và đầu tư vào các công cụ nợ.

Theo ông Thuân, với thị trường trái phiếu, việc áp dụng xếp hạng tín nhiệm cũng khuyến khích kênh đầu tư dài hạn tại Việt Nam và mở rộng cơ sở nhà đầu tư vốn hiện nay còn chưa có sự tham gia sâu rộng bởi các quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí, và các định chế tài chính trong và ngoài nước.

Ông Nguyễn Quang Thuân cho rằng, khi có nhiều hơn các doanh nghiệp Việt Nam được xếp hạng tín dụng cũng sẽ tạo điều kiện để các tổ chức có thể áp dụng phương pháp quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế, cụ thể là Basel 3 đang được triển khai bởi các tổ chức tín dụng tại Việt Nam.

Ông Phạm Xuân Hòe- Tổng thư ký Hiệp hội Cho thuê Tài chính Việt Nam chia sẻ, xếp hạng tín nhiệm là hạ tầng tài chính giúp cho các doanh nghiệp minh bạch, từ đó tiếp cận được nhiều kênh huy động vốn như ngân hàng, phát hành trái phiếu ở trên thị trường chứng khoán, phát hành trái phiếu xanh, huy động vốn từ các nhà đầu tư mà người ta đã biết doanh nghiệp có trong danh mục xếp hạng tín nhiệm.

Trong điều kiện khó khăn như hiện nay, những công ty dám minh bạch tài chính, dám đứng ra thuê các dịch vụ xếp hạng tín nhiệm để bảo đảm cho mình có lòng tin từ các nhà đầu tư hay từ các ngân hàng thì rõ ràng điều kiện tiếp cận tín dụng cũng sẽ tốt hơn.

Trên thế giới dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đã được phát triển nhiều thập kỷ qua. Tại Việt Nam, kể từ khi Nghị định 88/2014/NĐ-CP được ban hành quy định về việc cấp phép và hoạt động của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đã tạo điều kiện hình thành thị trường xếp hạng tín nhiệm chính thức tại Việt Nam.

Cho đến nay, chỉ có 3 đơn vị xếp hạng tín nhiệm được cấp phép tại Việt Nam là FiinRatings, VIS Rating và Saigon Ratings với hoạt động của các công ty này còn tương đối hạn chế.

Tuy nhiên, theo TS. Nguyễn Quốc Hùng, tại Việt Nam, việc xếp hạng tín nhiệm còn hạn chế, chưa trở thành quy định bắt buộc như kiểm toán độc lập. Xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động tài chính ngân hàng cũng như sản xuất kinh doanh.

"Tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng xếp hạng tín nhiệm rất thấp cho thấy doanh nghiệp, trong đó có ngân hàng chưa quan tâm đến vấn đề này, trong khi chưa có quy định yêu cầu bắt buộc xếp hạng tín nhiệm cũng như các phương pháp để quản lý các công ty xếp hạng tín nhiệm, các nhà đầu tư cũng không cho đó là điều quan trọng để ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của mình", TS. Nguyễn Quốc Hùng cho biết.

Cần có bàn tay của nhà nước

Ông Nguyễn Quang Thuân cho rằng, các thành viên trên thị trường cần chung tay để có những bước đi trước kể cả khi chưa có quy định bắt buộc về xếp hạng tín nhiệm. Việt Nam hiện còn thiếu điều kiện để cho người dân đầu tư dài hạn, tiền của dân cư chủ yếu chảy về ngân hàng. Các công ty bảo hiểm cũng chủ yếu gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ, với lãi suất rất thấp không thể đảm bảo tối đa hoá lợi nhuận cho khách hàng.

Chủ tịch FiinGroup chia sẻ, xếp hạng tín nhiệm không phải là cây đũa thần, để thị trường phát triển thì phải có niềm tin. Doanh nghiệp cần xây dựng hồ sơ minh bạch trên thị trường vốn để không phải phụ thuộc nhiều vào vốn vay ngân hàng.

Hiện Việt Nam có hơn 90% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng cần dịch vụ xếp hạng tín nhiệm nhưng cái mà họ cần hơn là câu chuyện tiếp cận vốn.

Để phát triển các dịch vụ hạ tầng tài chính cần phải có bàn tay của nhà nước hỗ trợ. Nhà nước hỗ trợ trực tiếp về chi phí trả cho bên xếp hạng tiết kiệm để các doanh nghiệp có được bảng xếp hạng tín nhiệm có thể tiếp cận vốn tốt hơn.

"Doanh nghiệp hiện đang rất khó khăn nếu bắt người ta phải bỏ chi phí để xếp hạng tín nhiệm thì chắc chắn rất khó. Hơn nữa, nếu xếp hạng xong thì doanh nghiệp có thể tiếp cận được nguồn vốn hay không?", ông Hòe chia sẻ.

Đồng thời, các doanh nghiệp Việt cần thay đổi nhận thức, doanh nghiệp cần phải minh bạch, rõ ràng thì sẽ tiếp cận được nhiều kênh đầu tư vốn.

Ông Phạm Xuân Hòe nhấn mạnh: "Trong bất cứ một giai đoạn khó khăn nào thì bàn tay của Chính phủ, bàn tay của Nhà nước rất quan trọng đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam. Đó là câu chuyện hỗ trợ các quỹ bảo lãnh hay các quỹ tài chính ngoài ngân sách phải hỗ trợ được nguồn vốn đó để cho họ vượt qua khó khăn".

Đặc biệt kinh nghiệm từ Hàn Quốc, Nhật Bản cho thấy, quỹ bảo lãnh tín dụng, bảo hiểm tín dụng hỗ trợ rất tốt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong việc tiếp cận vốn.

Bởi vì ngân hàng cũng là doanh nghiệp, ngân hàng cho vay và phải chịu trách nhiệm, rủi ro trước đồng vốn người ta huy động của dân. Do đó, doanh nghiệp và ngân hàng phải có sự cân bằng và bình đẳng chứ không thể bắt ngân hàng là phải đi làm chính sách.