AI đưa giá trị vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

AI sở hữu khả năng thẩm thấu sâu rộng vào hầu hết các mắt xích của chuỗi giá trị

Bùng nổ đúng thời điểm cần

Muốn GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD vào năm 2030 như mục tiêu Đại hội XIV đề ra, nền kinh tế phải duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10% mỗi năm trong suốt giai đoạn 2026-2030. Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV, để đạt mục tiêu tăng trưởng trên, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030. Muốn duy trì tốc độ cao, nền kinh tế phải chuyển sang dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất. Do đó, Việt Nam cần đi theo con đường kết hợp đồng thời ba yếu tố gồm đầu tư - hấp thụ công nghệ - đổi mới sáng tạo, TS. Cấn Văn Lực khẳng định.

Đúng vào thời điểm mang tính bước ngoặt này, AI bùng nổ mạnh mẽ. Khác với những làn sóng công nghệ trước đây vốn chỉ mang tính cục bộ, AI sở hữu khả năng thẩm thấu sâu rộng vào hầu hết các mắt xích của chuỗi giá trị: từ sản xuất, kinh doanh cho đến quản trị quốc gia. Phân tích về bản chất của đà bứt phá này, TS. Hồ Đức Thắng , Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Giáo dục của Quốc hội, bản chất cốt lõi của tăng trưởng hai con số là năng suất, cùng nguồn lực tạo ra nhiều giá trị hơn, và không có công nghệ nào tăng năng suất tốt hơn AI.

Hiệu quả đã được chính minh ngay trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp – thành tố quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Ông Hoàng Thế Phong, Phó Giám đốc Công ty TNHH Phong Việt cho biết, AI giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất và tối ưu hóa chi phí vận hành; AI phân tích dữ liệu từ các cảm biến trên máy móc để dự đoán các sự cố có thể xảy ra, giúp doanh nghiệp chuyển từ sửa chữa bị động sang bảo trì chủ động, giảm đáng kể thời gian chết của máy móc. Nhờ khả năng tính toán và phân bổ nguyên vật liệu, năng lượng và nhân công một cách hiệu quả nhất, AI giúp giảm thiểu lãng phí. Khi có lỗi xảy ra, AI có thể phân tích hàng loạt dữ liệu sản xuất để nhanh chóng tìm ra nguyên nhân gốc rễ, giúp khắc phục triệt để và sản phẩm có chất lượng đồng đều; hệ thống dây chuyền sản xuất còn dễ dàng tùy chỉnh để tạo ra nhiều biến thể sản phẩm khác nhau, đáp ứng nhu cầu cá nhân hóa ngày càng cao của khách hàng nhưng không làm tăng chi phí.

Ở góc nhìn vĩ mô, GS.TS Trần Thọ Đạt và nhóm nghiên cứu Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã đưa ra ba kịch bản về đóng góp của AI đối với tăng trưởng GDP Việt Nam. Theo kết quả mô hình, năm 2030, AI có thể đóng góp thêm 0,72 điểm phần trăm tăng trưởng trong kịch bản cơ sở; 1,29 điểm phần trăm trong kịch bản tăng tốc và 2,05 điểm phần trăm trong kịch bản đột phá. Đến năm 2045, mức đóng góp tương ứng là 1,92; 3,05 và 4 điểm phần trăm mỗi năm. Nghiên cứu cũng chỉ ra 4 ngành gồm công nghệ thông tin và truyền thông, tài chính - ngân hàng, khoa học - công nghệ, công nghiệp chế biến - chế tạo, tuy chiếm khoảng 37% GDP nhưng có mức độ số hóa tương đối cao, sở hữu nhiều dữ liệu hoặc có khả năng lan tỏa công nghệ sang phần còn lại của nền kinh tế. Nếu đi đúng hướng, AI sẽ giúp Việt Nam chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đầu vào sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất và đổi mới sáng tạo.

AI sẽ giúp Việt Nam chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng đầu vào sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất và đổi mới sáng tạo

Xây "nền móng" tạo giá trị bền vững

Tuy nhiên, việc ứng dụng rộng rãi AI không đồng nghĩa với năng suất cao hơn, tạo ra giá trị tăng trưởng vượt trội. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được hỗ trợ bởi dữ liệu đáng tin cậy, quy trình phù hợp, lực lượng lao động lành nghề và các cơ chế trách nhiệm rõ ràng. Các doanh nghiệp có thể sử dụng AI để soạn thảo tài liệu nhanh hơn và xử lý dữ liệu hiệu quả hơn, nhưng chỉ riêng điều này sẽ không cải thiện đáng kể năng suất nếu các quy trình vận hành, phương pháp quản lý và quy trình ra quyết định vẫn không thay đổi. AI ngày càng trở nên dễ tiếp cận hơn về mặt chi phí, việc làm chủ công nghệ này vẫn đòi hỏi đầu tư đáng kể vào cơ sở hạ tầng dữ liệu và điện toán. Các doanh nghiệp sở hữu lượng dữ liệu khổng lồ, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó có chất lượng đủ tốt để sử dụng trong AI vì phần lớn dữ liệu chưa được chuẩn hóa hoặc kết nối với nhau. AI cũng tạo ra những yêu cầu mới về đào tạo kỹ năng và thiết kế lại mô hình việc làm. Bên cạnh đó là nguy cơ lừa đảo bằng hình ảnh, âm thanh giả, xâm phạm quyền riêng tư, tấn công mạng và thông tin sai lệch. Vì vậy, bài toán tăng trưởng không thể tách rời bài toán an toàn, minh bạch và trách nhiệm.

Đồng tình với quan điểm này, đại diện VNPT Cloud chỉ ra rằng với sự phát triển của AI, an toàn, bảo mật phải được đưa vào ngay từ giai đoạn thiết kế. Tất cả các thành phần của hệ thống đều phải được tích hợp các yếu tố bảo mật đi kèm. Công nghệ AI chỉ có thể phát huy tối đa giá trị đột phá khi được vận hành trên một hệ thống hạ tầng đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về năng lượng xử lý, tính linh hoạt và khả năng mở rộng. Hiện nay, Việt Nam đang tập trung nguồn lực nhằm thúc đẩy hạ tầng số, phát triển kinh tế số và mở rộng phạm vi ứng dụng AI trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực. Việc xây dựng một nền móng công nghệ vững chắc được xem là nhiệm vụ trọng tâm để hiện thực hóa các định hướng chiến lược này. Điều này đòi hỏi những nỗ lực phối hợp để cải thiện các thể chế, phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật số, nâng cao nguồn nhân lực và thực hiện những cải cách sâu rộng đối với môi trường kinh doanh.

Trước những cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ chế, chính sách từ cơ quan quản lý nhà nước cho thúc đẩy đổi mới sáng tạo, một chuyên gia nhấn mạnh, doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư, nghiên cứu và ứng dụng AI. Hãy là những người tiên phong tạo ra các sản phẩm AI "Make in Viet Nam" chinh phục thị trường trong nước và quốc tế. Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học, hãy là cái nôi đào tạo nguồn nhân lực AI xuất sắc, là trung tâm của những ý tưởng đổi mới sáng tạo đột phá. Đối với các đối tác quốc tế, Việt Nam chào đón và sẵn sàng hợp tác để cùng nhau phát triển, cùng nhau chia sẻ lợi ích từ AI, trên tinh thần tôn trọng và tin cậy lẫn nhau.

Không chỉ vậy, ThS. Hoàng Thị Hồng Minh, Phòng Kinh tế đổi mới sáng tạo và Phát triển, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới cho rằng, thay vì áp dụng 1 mô hình đồng nhất, ứng dụng AI cho doanh nghiệp cần được thiết kế theo ngành và theo vùng; có thể ưu tiên AI cho một số lĩnh vực có nhu cầu rõ và khả năng tạo tác động nhanh, như chế biến chế tạo, logistics, thương mại điện tử, nông nghiệp công nghệ cao, tài chính - kế toán, chăm sóc khách hàng, kiểm soát chất lượng, bảo trì dự báo và quản lý năng lượng. Ở các địa phương có cụm công nghiệp lớn, chính sách hỗ trợ ứng dụng AI không nên chỉ hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ, cần hình thành các gói hỗ trợ theo cụm ngành, kết hợp với doanh nghiệp dẫn dắt, doanh nghiệp nhỏ và vừa vệ tinh, Viện nghiên cứu và các nhà trường, các nhà cung cấp giải pháp và chính quyền địa phương.

Chỉ khi quá trình chuyển đổi số được thực hiện một cách toàn diện, cùng với cải cách mô hình quản trị và nâng cao năng suất kinh doanh, công nghệ như AI mới thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, giúp hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến khát vọng trở thành quốc gia có thu nhập cao trong những thập kỷ tới.