Bao bì sinh học: Lời giải xanh cho nông sản

Bao bì sinh học tự phân hủy làm từ phụ phẩm nông nghiệp, giải pháp "xanh" thay thế túi nilon truyền thống - Ảnh: PV

Thủ đô Hà Nội đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ, với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường. Thành phố xác định phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và từng bước giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Đối với ngành nông nghiệp, yêu cầu này càng có ý nghĩa quan trọng. Hà Nội không chỉ hướng tới nền nông nghiệp có năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng cao mà còn từng bước hình thành nền nông nghiệp sinh thái, xanh, tuần hoàn và phát thải thấp.

Trong quá trình này, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng. Công nghệ không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo điều kiện sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm chi phí, chất thải và phát thải trong quá trình sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản.

Đề cập đến ứng dụng công nghệ cao trong bảo quản và bao gói nông sản sau thu hoạch, TS. Phạm Thị Liên, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thực nghiệm Nông nghiệp Công nghệ cao, Viện Di truyền Nông nghiệp, cho rằng đây là vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với sản xuất nông nghiệp hiện nay. Theo bà, chất lượng nông sản không chỉ được quyết định tại thời điểm thu hoạch mà tiếp tục biến đổi trong suốt quá trình sơ chế, làm mát, bao gói, vận chuyển, lưu kho và phân phối. Vì vậy, quản lý sau thu hoạch cần được xem là một bộ phận của chuỗi giá trị, thay vì chỉ là công đoạn phụ sau sản xuất.

Theo TS. Trần Thị Hòa, nguyên phụ trách Phòng dự án Liên Hợp Quốc, Viện Di truyền Nông nghiệp, bao bì giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ nông sản, thực phẩm trước tác động cơ học, độ ẩm, oxy, vi sinh vật và các yếu tố bất lợi trong quá trình lưu thông. Tuy nhiên, phần lớn bao bì nhựa truyền thống có nguồn gốc hóa thạch, tồn lưu lâu trong môi trường và khó thu hồi khi đã dính thực phẩm. Áp lực giảm nhựa dùng một lần đang thúc đẩy nhu cầu phát triển các vật liệu mới vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa có khả năng tái tạo, phân hủy hoặc quay trở lại chu trình sinh học.

Đáng chú ý, Việt Nam có nguồn phụ phẩm lớn từ lúa gạo, mía đường, ngô, sắn, cà phê, dừa, chuối và chế biến thủy sản. Nhiều nguồn phụ phẩm chứa cellulose, hemicellulose, lignin, tinh bột, pectin hoặc chitin có thể được thu hồi để sản xuất giấy, khay ép định hình, màng, vật liệu composite và vật liệu gia cường. Việc tận dụng những nguồn nguyên liệu này không chỉ góp phần giảm lượng chất thải phát sinh mà còn tạo đầu vào cho ngành sản xuất vật liệu, nâng cao giá trị phụ phẩm và hình thành các chuỗi liên kết mới giữa nông nghiệp với công nghiệp chế biến.

Tuy nhiên, từ nghiên cứu công nghệ đến thương mại hóa sản phẩm xanh vẫn còn khoảng cách. Thực tế cho thấy, dù nhiều giải pháp đã được nghiên cứu, thử nghiệm, việc đưa sản phẩm vào sản xuất đại trà và hệ thống phân phối vẫn gặp khó khăn, nhất là về giá thành, sức cạnh tranh và đầu ra.

PGS.TS. Nguyễn Thị Chính, nguyên Phó Chủ nhiệm Bộ môn Vi sinh, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) đề xuất cơ quan quản lý có thể “ra đề bài” cho doanh nghiệp, thậm chí tổ chức các cuộc thi phát triển sản phẩm thay thế túi ni lông. Ở khâu phân phối, Chủ tịch Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam Trần Thị Phương Lan cho rằng, các siêu thị sẵn sàng tiếp nhận sản phẩm thân thiện với môi trường từ nhà sản xuất, nhưng nhiều sản phẩm hiện có giá thành cao nên khó cạnh tranh.

Để các giải pháp này phát huy hiệu quả, cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả kinh tế, an toàn thực phẩm và tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời sản phẩm. Sự đồng hành của cơ quan quản lý nhà nước thông qua các cơ chế, chính sách hỗ trợ sẽ là chìa khóa để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bao bì sinh học, góp phần xây dựng một nền nông nghiệp xanh, sạch và bền vững.