Chủ tịch Quốc hội: Không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI

Sáng nay (28/9), phát biểu khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết Hội nghị được tổ chức để thảo luận, cho ý kiến đối với 17 dự án luật quan trọng dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.

Hội nghị diễn ra trong thời điểm năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; nhiều chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết..., trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

“Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh và mong muốn Hội nghị thực sự là “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội.

Luật ngắn hơn nhưng không “mỏng” về chính sách

Gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội trước hết yêu cầu phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, không bắt đầu từ số lượng điều khoản.

Mỗi dự án luật phải trả lời được những câu hỏi căn bản: đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn; vì sao phải sửa luật; chính sách mới tạo ra giá trị gì; tác động đến ai; chi phí tuân thủ ra sao; nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng.

Các đại biểu cần tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân và doanh nghiệp, những cơ chế mới, chưa có tiền lệ hoặc chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới. Luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật. Ngược lại, cũng không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ và những nội dung thường xuyên thay đổi.

Tinh thần được xác định là: luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ hơn; ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng với thực tiễn.

“Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Một yêu cầu quan trọng khác là phải làm luật trong tư duy hệ thống. Khi một kỳ họp xem xét nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu chỉ hoàn thiện từng luật riêng lẻ thì chưa đủ. Cần rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu không để “gỡ một điểm nghẽn ở luật này lại tạo thêm một điểm nghẽn ở luật khác”; không để cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách; càng không để người dân và doanh nghiệp phải tự đi tìm xem quy định nào được ưu tiên áp dụng.

“Một hệ thống pháp luật tốt không chỉ cần từng đạo luật tốt; các đạo luật phải vận hành được với nhau trong một logic thống nhất”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Không lấy tiến độ thay cho chất lượng

Đặt yêu cầu nhìn từng quy định từ phía thực thi, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua; giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống.

Do đó, từng quy định cần được kiểm tra kỹ: ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực ở đâu, dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không.

Đặc biệt, phải bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. “Phân cấp không chỉ là chuyển việc xuống; phải chuyển đồng bộ thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chuyển đổi số cũng phải thực chất. Theo Chủ tịch Quốc hội, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách; không thể bỏ một hồ sơ giấy nhưng lại tạo thêm một hồ sơ điện tử tương tự. Các văn bản quy định chi tiết cũng phải được chuẩn bị đồng thời, không để luật có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, chờ thông tư.

Đối với vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Chủ tịch Quốc hội cho biết Quốc hội khóa XVI có tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao hơn, đồng nghĩa với yêu cầu chuyên nghiệp hơn và trách nhiệm lớn hơn đối với từng quyết định lập pháp.

Mỗi ý kiến tại Hội nghị không chỉ dừng ở câu chữ mà phải là kết quả của nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và nhìn trong tổng thể hệ thống pháp luật. Các đại biểu được đề nghị phát biểu thẳng, ngắn, đi đúng vào những vấn đề còn khác nhau; “rõ chính kiến, rõ lập luận, rõ phương án xử lý”.

Đồng thời, đại biểu cần cho ý kiến rõ dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua; dự án nào còn phải tiếp tục hoàn thiện. Đối với những dự án mà chính sách lớn còn nhiều ý kiến khác nhau, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm thì cần mạnh dạn đề nghị tiếp tục hoàn thiện.

“Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ngay sau Hội nghị, các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra được đề nghị khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ; báo cáo giải trình phải làm rõ ý kiến nào đã tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao.

Khái quát quan điểm xuyên suốt đối với công tác lập pháp của nhiệm kỳ, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: “Quốc hội không làm luật để hoàn thành Chương trình lập pháp. Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển”.

Theo Chủ tịch Quốc hội, thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật, mà là sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không.

Một đạo luật tốt phải “chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi”.

Chủ tịch Quốc hội tin tưởng, với trí tuệ, kinh nghiệm, bản lĩnh và trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách, Hội nghị sẽ góp phần chuẩn bị tốt nhất về chất lượng cho Kỳ họp thứ 2, đồng thời tạo nền nếp cho một nhiệm kỳ lập pháp chủ động, chuyên nghiệp, kỷ luật và thực chất.