Gỡ vướng nghĩa vụ thuế cho doanh nghiệp ngừng hoạt động

Dự kiến tiết giảm lớn chi phí kê khai

Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 23/10/2026, hệ thống quản lý thuế ghi nhận hơn 2,52 triệu trường hợp người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Trong đó, 529.041 trường hợp tồn tại tình trạng này từ năm 2015 trở về trước, chiếm khoảng 21%. Riêng nhóm ngừng hoạt động chưa hoàn tất thủ tục có 211.802 doanh nghiệp, tổ chức và 431.581 hộ, cá nhân kinh doanh.

Theo quy định, ngừng kinh doanh không đồng nghĩa với mã số thuế tự động chấm dứt hiệu lực. Người nộp thuế vẫn phải hoàn thành nghĩa vụ trước đó, gồm hồ sơ khai thuế, thanh toán thuế còn nợ và tiền chậm nộp. Việc chậm kê khai còn có thể dẫn đến xử phạt hành chính. Vì vậy, dù không còn doanh thu, nhiều doanh nghiệp vẫn phải giải quyết những tồn tại này khi làm thủ tục chấm dứt hoặc khôi phục hiệu lực mã số thuế.

Bộ Tài chính cho biết, có doanh nghiệp ngừng hoạt động nhiều năm nhưng khi hoàn tất thủ tục vẫn phải bổ sung hàng chục hồ sơ khai thuế. Việc khôi phục chứng từ, đối chiếu số liệu gặp khó khăn khi doanh nghiệp không còn bộ máy kế toán hoặc sổ sách. Trong khi đó, khoản thuế chưa thanh toán tiếp tục phát sinh tiền chậm nộp, khiến nghĩa vụ tài chính tiếp tục gia tăng.

Thống kê cho thấy tổng nợ thuế của hai nhóm người nộp thuế trên khoảng 27.805 tỷ đồng, gồm 18.090 tỷ đồng nợ gốc và 9.715 tỷ đồng tiền chậm nộp, chiếm khoảng 35% tổng dư nợ. Ngoài ra, cuối năm 2025, hệ thống quản lý thuế còn theo dõi khoảng 764.000 trường hợp nợ lệ phí môn bài, tổng số tiền khoảng 1.450 tỷ đồng. Dù lệ phí môn bài đã được bãi bỏ từ đầu năm 2026, những khoản nợ trước đó vẫn phải xử lý.

Đáng chú ý, phụ lục đánh giá tác động của Bộ Tài chính ước tính khoảng 23,38 triệu tờ khai thuế có thể không phải thực hiện theo cơ chế đặc thù. Trong đó, hồ sơ khai thuế giá trị gia tăng chiếm khoảng 18,2 triệu tờ, thuế thu nhập doanh nghiệp khoảng 4,55 triệu tờ. Tổng chi phí kê khai dự kiến được tiết giảm khoảng 3.256 tỷ đồng. Đây là chi phí thực hiện thủ tục được ước tính cắt giảm, không phải khoản ngân sách trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp.

Từ tháng 5/2026, ngành Thuế triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”. Theo Bộ Tài chính, trong 10 tháng đầu năm, cơ quan thuế đã giải quyết thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế đối với 777.835 trường hợp, gồm 143.786 doanh nghiệp, tổ chức và 634.049 hộ, cá nhân kinh doanh. Tuy nhiên, số trường hợp mới phát sinh tình trạng không hoạt động tại địa chỉ đăng ký vẫn lớn hơn số được xử lý.

Trong 2 tháng cuối năm, ngành Thuế tiếp tục giải quyết hồ sơ tồn đọng, hướng tới mục tiêu xử lý tối thiểu 35% hồ sơ ngừng hoạt động chưa hoàn tất thủ tục tại thời điểm cuối tháng 3/2026, nếu đủ điều kiện. Cùng với đó, Bộ Tài chính xây dựng hai dự thảo nghị quyết nhằm tháo gỡ những vướng mắc về nghĩa vụ thuế.

Việc đơn giản hóa các thủ tục xử lý hồ sơ thuế tồn đọng có thể giúp tiết giảm hàng nghìn tỷ đồng chi phí kê khai cho doanh nghiệp

Cơ chế đặc thù tháo gỡ nghĩa vụ thuế

Dự thảo nghị quyết của Chính phủ đề xuất miễn nộp hồ sơ khai thuế đối với các kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế trong thời gian người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký theo thông báo của cơ quan thuế. Chính sách cũng xem xét miễn kê khai khi người nộp thuế bị thu hồi giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc giấy phép hoạt động, ngoại trừ hồ sơ quyết toán thuế đến thời điểm thu hồi.

Người nộp thuế phải cam kết, chịu trách nhiệm về thời gian không hoạt động và hoàn thành các hồ sơ khai thuế bắt buộc. Dự thảo còn đề xuất miễn lập, gửi một số thông báo, báo cáo về hóa đơn của các thời kỳ trước khi Nghị định 123/2020/NĐ-CP có hiệu lực, giúp giảm thêm thủ tục tồn đọng.

Đối với hồ sơ khai thuế nộp chậm, dự thảo đề xuất mức phạt bằng 30% mức thông thường nếu hoàn thành đến hết tháng 6/2027, tăng lên 50% trong nửa cuối năm 2027 và 70% trong 6 tháng đầu năm 2028. Riêng hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai được đề xuất áp dụng mức phạt bằng 50% mức phạt đặc thù tương ứng.

Phụ lục đánh giá tác động tính toán khoảng 1,61 triệu tờ khai chậm nộp, với tổng tiền phạt theo mức thông thường khoảng 18.101 tỷ đồng. Nếu áp dụng mức phạt bằng 30%, số tiền phạt dự kiến giảm khoảng 12.671 tỷ đồng; mức 50% giảm khoảng 9.138 tỷ đồng và mức 70% giảm khoảng 5.603 tỷ đồng. Đây là các kịch bản trên cùng quy mô hồ sơ, không phải những khoản cộng dồn hoặc tiền phạt thực tế đã xác lập.

Song song đó, dự thảo nghị quyết của Quốc hội đề xuất xóa nợ lệ phí môn bài phát sinh đến hết năm 2025 và tiền chậm nộp liên quan. Chính sách cũng xem xét xóa tiền chậm nộp đối với người nộp thuế đã ngừng hoạt động hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký khi đáp ứng điều kiện quy định.

Tuy nhiên, người nộp thuế phải thanh toán đủ tiền thuế nợ gốc thuộc diện phải thực hiện và hoàn thành hồ sơ đề nghị khôi phục hoặc chấm dứt hiệu lực mã số thuế đúng thời hạn. Các khoản nợ liên quan đến hành vi trốn thuế, gian lận thuế, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc vụ việc đang được cơ quan có thẩm quyền xử lý không thuộc diện hưởng chính sách.

Cùng với việc xây dựng chính sách, Cục Thuế vừa chỉ đạo xử lý chuyển trạng thái mã số thuế trong một ngày làm việc đối với người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đăng ký khi tiếp nhận đủ hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Đây là bước xử lý trạng thái hồ sơ, không đồng nghĩa với hoàn tất toàn bộ nghĩa vụ thuế trong một ngày.

Theo các dự thảo, chính sách đặc thù dự kiến áp dụng đến hết ngày 30/6/2028. Nếu được thông qua, các quy định sẽ tạo thuận lợi cho việc giải quyết nghĩa vụ thuế tồn đọng, hoàn tất thủ tục chấm dứt hoặc khôi phục hoạt động kinh doanh, đồng thời giúp cơ quan thuế tập trung nguồn lực thu hồi nợ và kiểm soát rủi ro.