Đã đến lúc thương mại điện tử phải cạnh tranh bằng chất lượng

Trong cuộc chơi mới, người tạo ra nhiều giá trị nhất cho khách hàng sẽ chiếm ưu thế

Theo dữ liệu thống kê thị trường, số lượng nhà bán hàng còn hoạt động trên bốn sàn TMĐT lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki hiện chỉ còn hơn 602.000, giảm hơn 7% so với cùng kỳ năm trước, tương đương gần 48.000 gian hàng không còn hiện diện trên các sàn.

Đây không phải là diễn biến nhất thời. Ngay trong 6 tháng đầu năm 2025, thị trường đã ghi nhận hơn 80.000 gian hàng rời sàn, đây là mức giảm lớn nhất kể từ khi thương mại điện tử bùng nổ tại Việt Nam.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất của con số này. Đây là mức giảm ròng về số lượng gian hàng còn hoạt động trên các sàn, không đồng nghĩa toàn bộ người bán đã từ bỏ kinh doanh. Một bộ phận chuyển sang mô hình bán hàng đa kênh thông qua mạng xã hội, website riêng hoặc cửa hàng truyền thống.

Dẫu vậy, xu hướng thu hẹp số lượng người có thể trụ vững trên các sàn là điều không thể phủ nhận. Nếu trước đây chỉ cần có nguồn hàng là có thể mở gian hàng trực tuyến, thì nay cuộc chơi đã trở nên khắc nghiệt hơn rất nhiều.

Điều này phản ánh một thực tế là thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng nóng sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu, nơi năng lực vận hành, quản trị chi phí và xây dựng thương hiệu trở thành yếu tố quyết định.

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhà bán hàng gặp khó là chi phí kinh doanh trên sàn ngày càng tăng. Thời gian qua, việc các nền tảng điều chỉnh chính sách phí đã thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng kinh doanh trực tuyến. Theo phản ánh của nhiều nhà bán, tổng chi phí phải chi trả trên một số nền tảng có thể lên tới khoảng 18% giá trị đơn hàng nếu cộng gộp phí hoa hồng, phí thanh toán, phí dịch vụ cùng các khoản chi cho quảng cáo để duy trì khả năng tiếp cận khách hàng.

Đối với các doanh nghiệp lớn có quy mô và thương hiệu, mức chi phí này có thể được bù đắp bằng doanh số và hiệu quả vận hành. Nhưng với hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ, biên lợi nhuận vốn đã mỏng, việc chi phí tăng thêm vài phần trăm cũng đủ làm thay đổi toàn bộ bài toán kinh doanh. Không ít nhà bán lựa chọn thu hẹp quy mô, rời sàn hoặc chuyển hướng sang mô hình bán hàng đa kênh nhằm giảm sự phụ thuộc vào một nền tảng duy nhất.

Ông Vũ Bảo Thắng, chuyên gia thương mại điện tử chia sẻ, việc tăng phí cũng phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của các sàn thương mại điện tử. Sau nhiều năm ưu tiên mở rộng thị phần bằng chính sách trợ giá và khuyến mại, các nền tảng đang bước vào giai đoạn phải tối ưu hiệu quả kinh doanh.

Lý giải về việc điều chỉnh phí, đại diện Shopee cho biết mức phí mới sẽ đi kèm với chất lượng dịch vụ tốt hơn. Nguồn lực này được tái đầu tư vào hạ tầng công nghệ, nâng cao trải nghiệm mua sắm, phát triển các công cụ hỗ trợ nhà bán, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng hàng hóa lưu thông trên nền tảng.

Nói cách khác, cuộc cạnh tranh không còn xoay quanh việc ai thu hút được nhiều gian hàng nhất, mà chuyển sang việc ai xây dựng được một hệ sinh thái giao dịch an toàn, minh bạch và hiệu quả hơn.

Nhìn vào số lượng gian hàng giảm mạnh, nhiều người cho rằng thương mại điện tử đang bước vào giai đoạn bão hòa. Tuy nhiên, nếu chỉ đánh giá bằng số lượng người bán sẽ chưa phản ánh đầy đủ bức tranh của thị trường.

Trong quá trình phát triển, bất kỳ ngành kinh tế nào cũng phải trải qua giai đoạn thanh lọc. Khi quy mô thị trường đủ lớn, lợi thế sẽ không còn thuộc về những người tham gia sớm, mà thuộc về những đơn vị có năng lực cạnh tranh thực sự.

Đối với thương mại điện tử, sự thanh lọc này có thể mang lại nhiều tín hiệu tích cực: Thứ nhất, chất lượng hàng hóa và dịch vụ sẽ được nâng lên khi các gian hàng hoạt động kém hiệu quả dần bị loại khỏi cuộc chơi.

Thứ hai, người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi từ một môi trường mua sắm minh bạch hơn, giảm hàng giả, hàng nhái và các hành vi gian lận thương mại.

Thứ ba, các doanh nghiệp có chiến lược đầu tư bài bản sẽ có thêm dư địa phát triển thay vì phải cạnh tranh bằng cuộc đua giảm giá không có hồi kết.

Nói cách khác, thương mại điện tử đang chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên số lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ và giá trị gia tăng.

Điều đáng chú ý là trong khi nhiều gian hàng nhỏ rời sàn, các doanh nghiệp đầu tư bài bản lại tiếp tục mở rộng quy mô. Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong vận hành, phân tích dữ liệu khách hàng, tối ưu quảng cáo, livestream bán hàng chuyên nghiệp, quản trị tồn kho theo thời gian thực hay xây dựng hệ thống logistics riêng đang giúp nhiều doanh nghiệp nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Điều đó cho thấy, rào cản gia nhập thương mại điện tử vẫn thấp, nhưng rào cản để tồn tại và phát triển ngày càng cao. Muốn đứng vững, nhà bán không chỉ cần sản phẩm tốt mà còn phải hiểu dữ liệu, biết xây dựng thương hiệu, tối ưu chi phí, đầu tư cho dịch vụ khách hàng và thích ứng nhanh với sự thay đổi của nền tảng.

Chính vì vậy, việc hàng chục nghìn gian hàng rời sàn không nên được nhìn nhận đơn thuần là sự suy giảm của thị trường. Đó là dấu hiệu cho thấy thương mại điện tử Việt Nam đang bước sang một chu kỳ phát triển mới, nơi quy mô không còn là thước đo duy nhất, mà là hiệu quả và tính bền vững mới là yếu tố quyết định.

Cuộc thanh lọc hôm nay có thể khiến nhiều người bán gặp khó khăn trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, đây là điều kiện cần để hình thành một thị trường thương mại điện tử chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và đủ sức cạnh tranh với các nền tảng trong khu vực. Trong cuộc chơi mới ấy, người chiến thắng sẽ không phải là người bán nhiều nhất, mà là người tạo ra nhiều giá trị nhất cho khách hàng.