Làm sao biến 13,7 triệu tài khoản thành dòng vốn dài hạn?

Ông Hyun Dong-sik, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Quản lý Quỹ KIM Việt Nam

Bài toán nào để phát triển nhà đầu tư tổ chức

Sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những thay đổi đáng kể về quy mô và mức độ tham gia của nhà đầu tư. Tuy nhiên, theo ông Hyun Dong-sik, thành quả về số lượng tài khoản mới chỉ là một phần của nền tảng cần thiết để thị trường bước sang giai đoạn phát triển tiếp theo.

Nhìn lại năm 2006, khi Quỹ KIM bắt đầu hiện diện tại Việt Nam thông qua văn phòng đại diện ở TP.HCM, thị trường mới có khoảng 193 mã niêm yết trên HOSE và HNX, với tổng vốn hóa khoảng 220 nghìn tỷ đồng, tương đương 13,8 tỷ USD. Quy mô các quỹ do Quỹ KIM thành lập khi ấy tương đương khoảng 3% vốn hóa toàn thị trường.

Hai thập kỷ sau, số mã niêm yết trên hai sở đã vượt 700, vốn hóa tăng hàng chục lần. Đáng chú ý, Việt Nam hiện có khoảng 13,7 triệu tài khoản chứng khoán, trong khi nhà đầu tư trong nước đóng góp khoảng 90% giá trị giao dịch.

Ông Hyun Dong-sik đánh giá, sự tham gia ngày càng lớn của nhà đầu tư nội địa là nền tảng quan trọng để thị trường phát triển dựa trên nội lực. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để thu hút dòng vốn quốc tế khi Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026.

Dù vậy, một thị trường ổn định cần có vai trò lớn hơn của nhà đầu tư tổ chức. Theo ông, không nên chỉ hiểu nhà đầu tư tổ chức là những định chế tài chính lớn. Khi hàng triệu người cùng góp tiền vào một quỹ, nguồn vốn đó được quản lý chuyên nghiệp với tầm nhìn dài hạn.

Kinh nghiệm Hàn Quốc được ông dẫn ra để làm rõ vấn đề này. Khoảng năm 2000, bong bóng công nghệ đã thu hút đông đảo người dân tham gia thị trường chứng khoán. Khi bong bóng vỡ, chỉ số KOSDAQ giảm hơn 80% so với đỉnh tháng 3/2000, khiến nhiều nhà đầu tư chịu thua lỗ lớn.

Bước chuyển xuất hiện sau năm 2004, khi hình thức đầu tư quỹ định kỳ trở nên phổ biến và ngân hàng trở thành kênh phân phối chủ đạo. Đến cuối năm 2007, số tài khoản quỹ định kỳ tại Hàn Quốc vượt 13 triệu. Trong ba năm, tài sản các quỹ cổ phiếu tăng khoảng 13,6 lần, từ 8,6 nghìn tỷ won lên 116 nghìn tỷ won.

Từ kinh nghiệm này, ông Hyun Dong-sik cho rằng, Hàn Quốc không thiếu nhà đầu tư trước khi ngành quỹ phát triển mạnh. Điều còn thiếu là sản phẩm phù hợp và mạng lưới phân phối đủ rộng. Với Việt Nam, khi người dân đã tham gia thị trường đông đảo, vấn đề tiếp theo là tạo điều kiện để dòng tiền đi vào các quỹ đầu tư.

Theo ông, nâng hạng là điều kiện cần để mở cửa đón dòng vốn ngoại, nhưng động lực phát triển bền vững vẫn phải đến từ nguồn vốn của chính người Việt Nam.

Thiếu sản phẩm đầu tư, nguồn tiết kiệm khó đi vào thị trường vốn

Một so sánh được ông Hyun Dong-sik đưa ra cho thấy khoảng cách đáng kể giữa hai thị trường. Tính đến cuối tháng 9/2026, Hàn Quốc có gần 5.000 quỹ đại chúng, mỗi năm tiếp tục ra mắt khoảng 300-500 quỹ mới. Trong khi đó, Việt Nam mới có khoảng 100 quỹ.

Ông ví thị trường Việt Nam như một cửa hàng rất đông khách nhưng có quá ít hàng để bán. Số lượng nhà đầu tư đã tăng nhanh, song các lựa chọn đầu tư thông qua quỹ chưa tương xứng.

Trong những sản phẩm cần được phổ biến, ông đặc biệt nhấn mạnh hình thức đầu tư quỹ định kỳ. Thay vì phải lựa chọn thời điểm mua bán, người dân có thể dành một khoản tiền cố định hằng tháng để đầu tư, tương tự thói quen tích lũy vàng.

Để minh họa, ông đưa ra trường hợp một người đầu tư toàn bộ số tiền vào đúng đỉnh thị trường tháng 1/2022. Theo tính toán được ông chia sẻ, người này có thể phải chờ khoảng ba năm rưỡi mới hòa vốn. Trong khi đó, nếu đầu tư đều đặn mỗi tháng, thời gian để khoản đầu tư chuyển sang có lãi có thể rút ngắn còn khoảng một năm rưỡi.

Từ ví dụ này, ông nhấn mạnh việc duy trì kỷ luật đầu tư có thể quan trọng hơn nỗ lực lựa chọn chính xác thời điểm thị trường.

Bên cạnh sản phẩm, kênh phân phối là vấn đề thứ hai cần tháo gỡ. Theo ông Hyun Dong-sik, khung pháp lý hiện hành đã cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý phân phối chứng chỉ quỹ, nhưng việc triển khai còn hạn chế do các yêu cầu về Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động phân phối chứng chỉ quỹ.

Nếu những vướng mắc này được giải quyết, ngân hàng có thể tận dụng mạng lưới rộng khắp để đưa sản phẩm quỹ đến hàng chục triệu khách hàng. Đồng thời, hoạt động phân phối chứng chỉ quỹ cũng tạo thêm cơ hội đa dạng hóa nguồn thu ngoài tín dụng cho các ngân hàng thương mại.

Đối với băn khoăn về khả năng tích lũy dài hạn của người dân, ông Hyun Dong-sik cho rằng thu nhập không phải rào cản lớn nhất. GDP bình quân đầu người của Việt Nam đã vượt 5.000 USD, mức mà tại nhiều quốc gia, nhu cầu tích lũy tài sản dài hạn bắt đầu gia tăng nhanh.

Theo số liệu Hội đồng Vàng Thế giới được ông dẫn lại, người dân Việt Nam đang nắm giữ khoảng 500 tấn vàng, tương đương 67 tỷ USD. Đây là lượng tài sản đáng kể nằm ngoài hệ thống tài chính chính thức. Ông nhận định một phần nguyên nhân là người dân chưa có đủ những kênh tích lũy, đầu tư đơn giản, thuận tiện và đáng tin cậy.

Điều ông Hyun Dong-sik muốn nhấn mạnh không phải người Việt Nam chưa đủ khả năng tài chính để đầu tư mà là nguồn tiết kiệm cần có thêm những lựa chọn phù hợp. Khi các sản phẩm đầu tư được đa dạng hóa và phân phối thuận tiện hơn, dòng tiền có thêm cơ hội chuyển vào những kênh được quản lý chuyên nghiệp, thay vì chủ yếu tập trung vào vàng hoặc tiền gửi tiết kiệm.

Trong bối cảnh quốc tế còn nhiều biến động, ông cũng nhìn nhận Việt Nam có những điểm tựa riêng. Lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao và bất ổn địa chính trị có thể ảnh hưởng đến tỷ giá, dòng vốn ngoại và hoạt động xuất khẩu.

Tuy nhiên, phiên giao dịch ngày 5/8/2024 cho thấy một sự khác biệt. Khi làn sóng đóng các vị thế vay đồng yên tác động mạnh đến thị trường toàn cầu, Nikkei 225 giảm hơn 12%, KOSPI giảm gần 9%, còn VN-Index giảm gần 4%. Thị trường chứng khoán Việt Nam sau đó vẫn kết thúc năm 2024 với mức tăng khoảng 12%.

Theo ông, một phần khả năng chống chịu đến từ dòng tiền nội địa chiếm khoảng 90% giá trị giao dịch. Cơ cấu ngành cũng khác biệt khi công nghệ thông tin chiếm chưa đến 2% thị trường Việt Nam, so với tỷ trọng gần 40% trong S&P 500.

Ông Hyun Dong-sik đánh giá, Việt Nam có tiềm năng trở thành điểm đến đầu tư an toàn tương đối trước biến động vĩ mô toàn cầu. Tuy nhiên, khả năng ít nhạy cảm hơn với cú sốc bên ngoài không đồng nghĩa thị trường ít biến động. Khi dòng tiền trong nước giữ vai trò chủ đạo, lợi nhuận doanh nghiệp, mức độ sử dụng đòn bẩy và tâm lý nhà đầu tư sẽ ngày càng ảnh hưởng lớn đến diễn biến thị trường.

Với hơn 60 năm kinh nghiệm tại Hàn Quốc, nơi công ty mẹ quản lý hơn 300 tỷ USD tài sản toàn cầu, cùng hơn 20 năm hoạt động tại Việt Nam với quy mô tài sản quản lý khoảng 1,3 tỷ USD, Quỹ KIM mong muốn vận dụng những mô hình đầu tư đã được kiểm chứng và điều chỉnh cho phù hợp với thị trường trong nước.

Theo ông Hyun Dong-sik, phát triển đa dạng các giải pháp đầu tư, trong đó có những sản phẩm gắn với vàng, sẽ giúp người dân có thêm lựa chọn, đưa nguồn vốn nhàn rỗi vào thị trường và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển tiếp theo.