Dệt may Việt Nam trước bài toán chuyển đổi xanh

Chỉ 10% doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn xanh và ESG

Theo số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), hiện nay chỉ khoảng 10% doanh nghiệp dệt may, chủ yếu là các doanh nghiệp quy mô lớn, triển khai hiệu quả các tiêu chuẩn chuyển đổi xanh và ESG (môi trường - xã hội - quản trị). Bên cạnh đó, khoảng 20% doanh nghiệp đã ứng dụng chuyển đổi số ở các mức độ khác nhau, trong khi phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa mới dừng ở mức nhận thức và chuẩn bị cho lộ trình này.

Nhiều doanh nghiệp tiên phong đã chứng minh lợi ích lâu dài của việc chuyển đổi xanh

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực VITAS cho biết, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các đối tác quốc tế, đặc biệt là châu Âu, đã đưa ra tiêu chí rất cụ thể về phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo hay nguồn gốc nguyên liệu bền vững. Doanh nghiệp Việt nếu chậm thay đổi sẽ bị loại khỏi thị trường.

Thực tế cho thấy, chi phí đầu tư cho công nghệ sản xuất xanh và vật liệu thân thiện môi trường đang là rào cản lớn nhất với doanh nghiệp dệt may Việt Nam. Nguyên liệu như sợi tái chế, bông hữu cơ hay thuốc nhuộm sinh học có giá thành cao hơn từ 20 - 40% so với nguyên liệu truyền thống, lại khó tìm nguồn cung ổn định.

Ông Trần Văn Quy, Giám đốc Công ty TNHH Dệt may Trung Quy cho biết, từ năm 2016, doanh nghiệp đã đón đầu xu hướng xanh hóa với máy móc thân thiện như sợi hữu cơ, tái chế và sinh học từ tre, sen, dứa, cà phê, lông cừu... Đơn vị còn áp dụng công nghệ nhuộm gió, tiết kiệm 60-70% nước và giảm tác động môi trường. Trung Quy cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời và lò hơi Bio - mass để giảm phát thải. Hiện nguyên liệu thân thiện tại DN này chiếm 50% sản xuất, và đặt mục tiêu đạt 70% vào cuối năm 2025.

Nhưng hiện tại doanh nghiệp vẫn gặp nhiều thách thức khi chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh. Nguyên liệu thân thiện với môi trường thường có giá thành cao và khó tìm, trong khi sản xuất bền vững lại yêu cầu công nghệ tiên tiến, chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và phải tuân thủ các tiêu chuẩn của hệ sinh thái khắt khe. Hơn nữa, nhận thức và khả năng chi trả của người tiêu dùng cho sản phẩm bền vững vẫn còn hạn chế, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong ngắn hạn.

Ngoài chi phí, doanh nghiệp còn gặp khó khi phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường lớn. Các chứng chỉ như Higg Index, Oeko-Tex, WRAP, hay ISO 14001 đòi hỏi hệ thống quản lý môi trường, lao động và chuỗi cung ứng minh bạch, điều mà phần lớn doanh nghiệp nhỏ chưa thể đáp ứng.

Cơ hội từ xu hướng tiêu dùng xanh toàn cầu

Dù còn nhiều thách thức, các chuyên gia cho rằng chuyển đổi xanh cũng mở ra cơ hội lớn giúp doanh nghiệp Việt nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Các tập đoàn lớn trên thế giới đang dịch chuyển mạnh sang mô hình sản xuất bền vững, kéo theo yêu cầu chuỗi cung ứng cũng phải “xanh hóa”. Nếu nắm bắt kịp thời, doanh nghiệp Việt có thể vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu thay vì chỉ làm gia công như trước, ông Nguyễn Quốc Anh, chuyên gia kinh tế công nghiệp đánh giá.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp tiên phong đã chứng minh lợi ích lâu dài của việc chuyển đổi xanh. Tổng Công ty May 10 là ví dụ điển hình khi đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời trên mái nhà xưởng, sử dụng nguyên liệu tái chế và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Nhờ đó, mỗi năm đơn vị này tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí điện năng, đồng thời được khách hàng quốc tế đánh giá cao về trách nhiệm xã hội.

Doanh nghiệp dệt may Việt Nam rất năng động để "xanh hóa" toàn diện

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực VITAS nhấn mạnh, cần chính sách hỗ trợ tổng thể từ Nhà nước, hiệp hội ngành và các tổ chức tài chính. Cụ thể, cần ưu tiên giảm lãi suất cho các dự án đầu tư tiết kiệm năng lượng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ và đào tạo nhân lực. Doanh nghiệp dệt may Việt Nam rất năng động, nhưng để ‘xanh hóa’ toàn diện cần có cơ chế khuyến khích cụ thể. Nhà nước nên xem xét hỗ trợ về thuế, tín dụng và đất đai, đồng thời tạo quỹ phát triển xanh cho ngành.

Bên cạnh đó, sự liên kết giữa doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cũng đóng vai trò quan trọng. Khi các nhà sản xuất sợi, dệt, nhuộm, may cùng chia sẻ dữ liệu và phối hợp tiêu chuẩn, chi phí đầu tư sẽ giảm đáng kể. Đây là hướng đi nhiều doanh nghiệp đang tính đến để tối ưu nguồn lực.

Chuyển đổi xanh trong ngành dệt may không chỉ là yêu cầu hội nhập mà còn là bước đi tất yếu để bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Dù hành trình này còn nhiều khó khăn, nhưng nếu có sự hỗ trợ đúng hướng và quyết tâm từ phía doanh nghiệp, ngành dệt may Việt Nam hoàn toàn có thể tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu.