Đưa chuẩn mực kiểm toán nội bộ toàn cầu vào hệ thống ngân hàng Việt Nam

Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ năm 2026 đã được Thống đốc NHNN phê duyệt tại Quyết định số 2247/QĐ-NHNN ngày 04/6/2025 với mục tiêu tạo diễn đàn để NHNN cùng đại diện Ban Kiểm soát và bộ phận Kiểm toán nội bộ của các ngân hàng thương mại trao đổi, thảo luận về định hướng áp dụng Bộ chuẩn mực GIAS 2024 vào thực tiễn hoạt động kiểm toán nội bộ tại Việt Nam.

Ngày 09/01/2024, Viện Kiểm toán nội bộ Hoa Kỳ (IIA) chính thức ban hành Bộ Chuẩn mực Kiểm toán nội bộ toàn cầu (Global Internal Audit Standards – GIAS 2024), có hiệu lực bắt buộc từ ngày 09/01/2025, thay thế Khung Chuẩn mực quốc tế về thực hành nghề nghiệp kiểm toán nội bộ (IPPF 2017). Bộ chuẩn mực mới gồm 05 lĩnh vực, 15 nguyên tắc và 52 chuẩn mực, nhấn mạnh nguyên tắc lợi ích công chúng, mở rộng trách nhiệm của nhà quản trị, yêu cầu xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ, tăng cường quản lý chất lượng và thúc đẩy ứng dụng công nghệ.

Chánh Thanh tra NHNN Lại Hữu Phước phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chánh Thanh tra NHNN Lại Hữu Phước nhấn mạnh, đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, đây là lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, đòi hỏi hệ thống kiểm soát nội bộ nói chung và kiểm toán nội bộ nói riêng phải không ngừng được củng cố, hoàn thiện theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế. Thông tư số 83/2025/TT-NHNN ngày 31/12/2025 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định về hệ thống kiểm soát nội bộ của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đặt ra yêu cầu các ngân hàng thương mại cần sớm rà soát, đánh giá và có lộ trình phù hợp để nâng cao chất lượng công tác kiểm toán nội bộ. Việc nghiên cứu, tham khảo áp dụng Bộ chuẩn mực GIAS 2024 trong bối cảnh này có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ của từng ngân hàng cũng như sự an toàn, ổn định của toàn hệ thống.

Ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê phát biểu tại Hội thảo

Trình bày nội dung về những điểm mới cốt lõi của GIAS 2024 và khuyến nghị áp dụng tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, bà Phạm Mai Trang, Phó Trưởng phòng Thanh tra NHNN, Thư ký Đề tài cho biết, so với IPPF 2017, GIAS 2024 không chỉ thay đổi về cấu trúc mà còn đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với quản trị, chiến lược, chất lượng và trách nhiệm giải trình của chức năng kiểm toán nội bộ. Đáng chú ý, bộ chuẩn mực mới bổ sung khái niệm “điều kiện thiết yếu”, làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của Ban Kiểm soát/Ủy ban Kiểm toán trong việc bảo đảm các điều kiện cần thiết để kiểm toán nội bộ thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ. GIAS 2024 cũng yêu cầu xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ gắn với mục tiêu của tổ chức, tăng cường quản lý chất lượng, đo lường hiệu quả và nâng cao năng lực công nghệ.

Từ những thay đổi trên, bà Trang đề xuất việc áp dụng GIAS 2024 tại các ngân hàng thương mại cần được triển khai theo lộ trình phù hợp. Theo đó, trước hết các ngân hàng cần phân tích khoảng cách giữa thực trạng hoạt động kiểm toán nội bộ và yêu cầu của GIAS, rà soát điều lệ, cơ chế quản trị và các quy định liên quan; tiếp đó là hoàn thiện chiến lược kiểm toán nội bộ, chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng, hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả. Ở giai đoạn cao hơn, trọng tâm chuyển sang phát triển hạ tầng công nghệ, tăng cường phân tích dữ liệu và từng bước triển khai kiểm toán liên tục.

Bà Phạm Mai Trang, Phó Trưởng phòng Thanh tra NHNN trình bày tham luận

Từ thực tiễn tại các ngân hàng thương mại, tham luận của đại diện MB cho biết việc tiếp cận GIAS 2024 được đặt trên nền tảng các quy định hiện hành và từng bước vận dụng vào quản trị, tổ chức hoạt động kiểm toán nội bộ. Trọng tâm là hoàn thiện phương pháp, tăng cường giám sát chất lượng, nâng cao khả năng nhận diện và cảnh báo sớm rủi ro, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu trong quá trình kiểm toán. Theo đại diện MB, việc áp dụng GIAS cần phù hợp với mô hình quản trị và mức độ trưởng thành của từng ngân hàng, trên cơ sở đánh giá khoảng cách, xác định thứ tự ưu tiên và xây dựng lộ trình triển khai phù hợp.

Trong khi đó, đại diện Vietcombank cho rằng GIAS 2024 đặt ra yêu cầu chuyển đổi rõ hơn trong tư duy và cách thức vận hành chức năng kiểm toán nội bộ, từ xây dựng chiến lược, lập kế hoạch dựa trên rủi ro đến đo lường hiệu quả, nâng cao chất lượng phát hiện và tăng cường năng lực dữ liệu, công nghệ. Ngân hàng định hướng tiếp tục chuẩn hóa hoạt động kiểm toán nội bộ, tăng ứng dụng phân tích dữ liệu và từng bước hướng tới mô hình kiểm toán dựa trên dữ liệu. Cùng quan điểm này, đại diện một số ngân hàng thương mại cho rằng quá trình tiệm cận GIAS cần được thực hiện đồng bộ giữa quản trị, con người, quy trình và công nghệ; trong đó chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ, chất lượng dữ liệu, kiểm soát việc ứng dụng công nghệ và xây dựng lộ trình phù hợp với quy mô, mô hình và nguồn lực của từng ngân hàng.

Đại diện các ngân hàng thương mại trình bày tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Tất Thái, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê, NHNN đánh giá cao định hướng nghiên cứu của đề tài về Bộ Chuẩn mực Kiểm toán nội bộ toàn cầu GIAS 2024 và khuyến nghị áp dụng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam, cũng như các ý kiến trao đổi từ đại diện các ngân hàng thương mại. Ông cho rằng việc hệ thống hóa quy định hiện hành, làm rõ những điểm mới của bộ chuẩn mực và đề xuất giải pháp, lộ trình áp dụng có ý nghĩa thực tiễn cao, nhất là trong yêu cầu đổi mới công tác kiểm toán nội bộ theo hướng dựa trên rủi ro, tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ. Đồng thời, ông đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện nội dung, bảo đảm tiến độ và khả năng vận dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn ngành Ngân hàng.

Quang cảnh Hội thảo

Hội thảo cũng đã ghi nhận nhiều ý kiến thảo luận của các đại biểu, tập trung vào vai trò, trách nhiệm của Ban Kiểm soát trong bảo đảm các điều kiện thiết yếu để kiểm toán nội bộ hoạt động hiệu lực, hiệu quả; sự cần thiết xây dựng chiến lược kiểm toán nội bộ gắn với chiến lược kinh doanh và khẩu vị rủi ro; yêu cầu hoàn thiện Chương trình đảm bảo và cải tiến chất lượng kiểm toán nội bộ; cũng như những khó khăn, thách thức về nguồn lực, nhân sự, công nghệ và lộ trình chuyển đổi khi triển khai GIAS 2024…