Duy trì dư địa giảm lãi suất trong dài hạn

Giảm chi phí vốn cần đi cùng giảm chi phí rủi ro

Giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, kinh doanh là mong muốn chung của cơ quan điều hành, người vay và các ngân hàng. Tuy nhiên, để mặt bằng lãi suất có thể giảm và duy trì ở mức phù hợp, cần giải quyết đồng thời nhiều yếu tố cấu thành chi phí cho vay.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) cho rằng điều hành lãi suất là một trong những nhiệm vụ rất khó. Là giá cả của vốn, lãi suất chịu tác động của quan hệ cung - cầu, điều kiện kinh tế trong từng giai đoạn và các chính sách điều hành vĩ mô. Người gửi tiền mong muốn lãi suất cao, trong khi người vay cần lãi suất thấp để giảm chi phí kinh doanh. Đứng giữa hai nhu cầu này, ngân hàng phải cân đối nguồn vốn, bảo đảm thanh khoản, trang trải chi phí và duy trì an toàn hoạt động.

Theo ông Đào Minh Tú, ngân hàng cũng không mong muốn mặt bằng lãi suất ở mức cao. Khi nguồn vốn thiếu hụt hoặc thanh khoản chịu áp lực, ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để thu hút tiền gửi. Chi phí đầu vào tăng sẽ tạo sức ép lên lãi suất cho vay. Ngược lại, lãi vay cao có thể khiến doanh nghiệp khó khăn hơn, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và chất lượng tín dụng.

Bởi vậy, giảm lãi suất cần được nhìn nhận trong mối quan hệ lợi ích lâu dài giữa ngân hàng và khách hàng. Ông Đào Minh Tú nhấn mạnh: “Doanh nghiệp vượt qua khó khăn, tồn tại được thì ngân hàng mới có khách hàng”.

Trước mắt, sự đồng thuận của các ngân hàng có ý nghĩa quan trọng. Theo đó, các tổ chức tín dụng cần tiết giảm chi phí quản lý, chia sẻ một phần lợi nhuận để hỗ trợ người vay. Những cam kết giảm lãi suất cũng cần được thực hiện thực chất, gắn với giám sát, đánh giá của NHNN.

Tuy nhiên, dư địa từ tiết giảm chi phí hoạt động và lợi nhuận cần được xem xét cùng áp lực rủi ro. TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni phân tích, lãi suất cho vay không chỉ phụ thuộc vào lãi suất huy động, mà còn liên quan đến chi phí quản lý, chi phí rủi ro và phần lợi nhuận ngân hàng kỳ vọng.

Các ngân hàng đã đẩy mạnh tự động hóa, số hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả hoạt động. Song, nếu rủi ro tín dụng tăng, chi phí dự phòng có thể gia tăng, làm thu hẹp phần dư địa có được từ tiết giảm chi phí quản lý hoặc giảm lãi suất đầu vào.

Đề cập đến vấn đề này, ông Tú Anh lưu ý: “Có thể giảm về lãi suất huy động, nhưng chưa chắc đã bù được chi phí”. Theo ông, cần chú trọng thúc đẩy cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng trên nền tảng tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn, đồng thời giảm rủi ro để hạ chi phí phòng ngừa rủi ro.

Một trong những khâu có thể tác động đến chi phí này là xử lý nợ xấu. Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho rằng vốn bị mắc kẹt trong nợ xấu khiến ngân hàng vừa không thu được lãi như kỳ vọng, vừa phải tiếp tục trả chi phí huy động và chi thêm cho quá trình xử lý nợ.

Hệ quả là vòng quay vốn chậm lại, hiệu quả sử dụng vốn suy giảm và khả năng hạ lãi suất bị hạn chế. Theo ông Dũng, mục tiêu quan trọng là nâng tốc độ xử lý nợ xấu lên bằng hoặc nhanh hơn tốc độ phát sinh nợ xấu mới.

Để thực hiện, cần tháo gỡ đồng bộ các vướng mắc về thu giữ, chuyển giao, xử lý tài sản bảo đảm, tố tụng và thi hành án. Đồng thời, phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, có dữ liệu đầy đủ, thu hút được nhà đầu tư và có nguồn lực tài chính phù hợp.

Giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng

Ở góc độ cân đối nguồn lực, ông Phạm Phú Khôi, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA) cho rằng cần nhìn bài toán lãi suất từ các yếu tố nền tảng của kinh tế vĩ mô, đặc biệt là quan hệ giữa tăng trưởng nguồn vốn và tăng trưởng tín dụng.

Khi tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, các ngân hàng chịu áp lực lớn hơn trong huy động vốn. Trong khi đó, việc hỗ trợ nguồn vốn cho nền kinh tế còn phải được cân nhắc cùng yêu cầu ổn định tỷ giá và kinh tế vĩ mô. Vì vậy, khả năng giảm lãi suất cần được đánh giá trong tổng thể các cân đối này. Theo ông Khôi, bên cạnh nguồn vốn trong nước, cần quan tâm đến đầu tư trực tiếp nước ngoài, đầu tư gián tiếp nước ngoài và các khoản vay nước ngoài. Việc đa dạng hóa nguồn vốn có thể góp phần giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.

Về dài hạn, phát triển thị trường trái phiếu là một hướng quan trọng. Ông Khôi cho rằng cần tạo điều kiện để nguồn tiền tiết kiệm của người dân và doanh nghiệp tham gia trực tiếp hơn vào thị trường vốn. Đặc biệt, cần phát triển mạng lưới quỹ đầu tư trái phiếu dài hạn, đóng vai trò nhà đầu tư nòng cốt trong các đợt phát hành.

Khi có lực lượng nhà đầu tư dài hạn đủ mạnh, thị trường trái phiếu mới có điều kiện chia sẻ tốt hơn nhu cầu vốn trung, dài hạn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Đồng quan điểm, ông Đào Minh Tú lưu ý rủi ro từ việc ngân hàng huy động chủ yếu bằng nguồn vốn ngắn hạn nhưng phải đáp ứng các khoản vay kéo dài nhiều năm. Sự chênh lệch kỳ hạn này đòi hỏi ngân hàng tính toán thêm chi phí và các phương án quản trị rủi ro.

Theo ông Tú, cần củng cố niềm tin đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu, đồng thời phát triển thị trường thứ cấp để nhà đầu tư có thể mua bán thuận lợi. Bản thân doanh nghiệp cũng cần tăng năng lực tài chính, bổ sung vốn tự có và đa dạng hóa nguồn vốn để nâng khả năng chống chịu trước biến động lãi suất.

Một giải pháp khác được TS. Nguyễn Tú Anh đề cập là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công. Khi nguồn tiền được đưa vào nền kinh tế thông qua thanh toán cho các chủ thể thực hiện dự án, dòng tiền có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần hỗ trợ nguồn vốn huy động.

Trong phân bổ tín dụng trước mắt, ông Nguyễn Tú Anh cho rằng cần tôn trọng tín hiệu thị trường, đồng thời quan tâm các khoản cấp vốn lưu động, hoạt động có vòng quay vốn nhanh, xuất nhập khẩu và hàng nông sản. Vốn quay vòng nhanh có thể giúp ngân hàng giảm áp lực thanh khoản và rủi ro chênh lệch kỳ hạn.

Ông Đào Minh Tú nhấn mạnh, để hình thành mặt bằng lãi suất phù hợp, cần sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ, tài khóa, thương mại, đầu tư và các chính sách khác. Trong đó, ngân hàng cần tiếp tục chia sẻ với khách hàng; doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính; các kênh dẫn vốn cùng phát triển để giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng.

Các chuyên gia cho rằng yêu cầu xuyên suốt vẫn là “không hy sinh ổn định vĩ mô để đổi lấy tăng trưởng mang tính chất ngắn hạn”. Đây cũng là cơ sở để việc giảm lãi suất hỗ trợ được đầu tư, sản xuất, kinh doanh và duy trì hiệu quả trong dài hạn.