ESG - “giấy thông hành” cho công nghiệp Việt ra thế giới

Công nghiệp hóa chất Việt đối mặt “vòng xoáy kép” ESG

ESG - cuộc chạy đua không thể trì hoãn

Trước cơn sóng thần sản xuất xanh toàn cầu, cụm ngành công nghiệp chế biến và vật liệu cơ bản của Việt Nam gồm sơn phủ, giấy, cao su, nhựa và hóa chất đang đứng trước một áp lực chuyển đổi mang tính sống còn. Đòn bẩy chính không đơn thuần là xu hướng, mà chính là bộ tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang định hình lại mọi quy tắc cạnh tranh. Khả năng chứng minh năng lực ESG đã không còn là lợi thế, mà là "giấy thông hành" bắt buộc để được bước vào sân chơi toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, áp lực tuân thủ ESG đang hiện hữu hóa với những yêu cầu cực kỳ cụ thể và khắt khe. Đó là việc truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thô bền vững, kiểm soát lượng phát thải carbon trong từng công đoạn sản xuất, cho đến sự minh bạch trong quản trị doanh nghiệp.

Bà Nguyễn Thị Giang, Chủ tịch Hội đồng Quản trị GreenIn Việt Nam cho biết: "Hiện đã có hơn 35 quốc gia ban hành quy định bắt buộc về công bố thông tin ESG, nổi bật là EU, Nhật Bản, Hàn Quốc... Khi doanh nghiệp Việt nằm trong chuỗi cung ứng, chúng ta sẽ phải tuân thủ theo các quy định này. Đây là điều không thể đàm phán".

Làn sóng này được thúc đẩy bởi các cam kết quốc tế mang tính ràng buộc cao. Hiện có khoảng 140 quốc gia cam kết đạt Net Zero, 186 quốc gia tham gia Công ước Stockholm về quản lý hóa chất độc hại. Trong bối cảnh đó, Việt Nam với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26 cũng đã ban hành hàng loạt chính sách hiện thực hóa như Nghị định 06 về giảm phát thải khí nhà kính, Quyết định 13 quy định danh mục 2.166 doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê phát thải trước ngày 31/3/2025.

Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy một "khoảng cách hành động" đáng báo động trong cộng đồng doanh nghiệp. Ông Phùng Mạnh Ngọc, Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) tiết lộ một con số đáng suy nghĩ: 89% doanh nghiệp hóa chất đã có kế hoạch cam kết ESG, nhưng chỉ có 44% thực sự triển khai các sáng kiến hướng tới kiến tạo giá trị bền vững. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn coi ESG là nghĩa vụ pháp lý hay báo cáo hình thức, chứ chưa nhìn nhận đây là chiến lược cốt lõi để đổi mới và phát triển.

Bà Nguyễn Thị Giang phân tích sâu hơn về giá trị thực của ESG dựa trên nghiên cứu toàn cầu: "Một khảo sát về tài sản vô hình trên 500 công ty lớn nhất giai đoạn 1975-2020 cho thấy, các nhà đầu tư ngày càng quan tâm tới giá trị tài sản vô hình, trong đó có yếu tố ESG. Đến 90% quyết định đầu tư được đưa ra sau khi xem xét các yếu tố này. Một doanh nghiệp thực hành ESG tốt có thể được định giá cao hơn đến 20% so với doanh nghiệp không thực hành".

Vượt thách thức kép

Các ngành cụ thể đang phải đối mặt với những thách thức đặc thù, mà điển hình là ngành sơn phủ và mực in. Dù đã bước vào chu kỳ phục hồi, ông Vương Bắc Đẩu, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Sơn - Mực in Việt Nam (VPIA) cảnh báo về thách thức kép: cạnh tranh khốc liệt và áp lực chuyển đổi xanh cấp bách. Sự phục hồi không đồng đều: sơn cuộn, sơn tàu biển tăng trưởng tốt trong khi sơn trang trí phục hồi chậm. Các rào cản thuế quan và làn sóng dịch chuyển sản xuất từ Trung Quốc vừa là cơ hội, vừa đặt doanh nghiệp nội vào "ranh giới mong manh".

Nhưng thách thức lớn nhất lại nằm ở góc độ tuân thủ. Ông Đẩu thẳng thắn chỉ ra một thực trạng "sốc": "Khoảng 50% doanh nghiệp sơn nội địa hiện chưa đáp ứng yêu cầu về loại bỏ chì trong sản phẩm, tập trung chủ yếu ở các màu vàng và đỏ có chứa kim loại nặng." Áp lực này càng trở nên khẩn cấp khi mục tiêu tuân thủ đầy đủ quy chuẩn giới hạn hàm lượng chì là năm 2027.

Song song đó, ngành hóa chất chịu áp lực lớn từ Luật Hóa chất số 69 có hiệu lực từ đầu năm 2026. Theo ông Phùng Mạnh Ngọc, ngành buộc phải giải bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững, từ gia tăng giá trị, xây dựng thương hiệu đến tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về môi trường, an toàn. Để vượt qua "vòng xoáy kép", doanh nghiệp cần dịch chuyển tư duy từ tuân thủ thụ động sang chủ động kiến tạo giá trị xanh, đầu tư vào công nghệ sạch và tích hợp ESG vào từng mắt xích chuỗi giá trị.

Bên cạnh thách thức, các chuyên gia cũng chỉ ra cơ hội lớn khi doanh nghiệp chủ động chuyển đổi. Bà Nguyễn Thị Giang nhấn mạnh lợi ích kép của ESG: "Về nội lực, ESG giúp doanh nghiệp củng cố chiến lược kinh doanh, tối ưu hóa chi phí vận hành, cải thiện biên lợi nhuận và quản trị rủi ro hiệu quả - cả tài chính lẫn phi tài chính (như rủi ro môi trường). Về đối ngoại, ESG là chìa khóa tăng lợi thế cạnh tranh, thu hút khách hàng trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, nâng cao uy tín và hấp dẫn nhà đầu tư".

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Công Thương sẽ thúc đẩy, hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn ESG; khuyến khích đầu tư vào mô hình hóa học xanh, kinh tế tuần hoàn. Ông Ngọc cho biết: "Cần khẩn trương cụ thể hóa bằng các nhiệm vụ thiết thực, hoàn thiện khung pháp lý, khuyến khích đổi mới công nghệ thân thiện môi trường, nhằm giảm chi phí sản xuất dài hạn và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao".

Rõ ràng, cuộc chạy đua tìm "giấy thông hành" ESG không chỉ là câu chuyện tuân thủ. Đó là cuộc cách mạng buộc doanh nghiệp Việt phải thay đổi tư duy từ gốc: coi phát triển bền vững là cốt lõi của chiến lược kinh doanh và lợi thế cạnh tranh. Thời gian không còn nhiều, và những con số cảnh báo về khoảng cách tuân thủ cho thấy: cuộc chuyển mình này phải bắt đầu ngay hôm nay.