Giao dịch ngoại tệ với NHNN: Nhiều quy định được điều chỉnh phù hợp với thực tế

Phân định rõ trường hợp thanh toán chậm và vi phạm báo cáo

Thông tư 26/2021/TT-NHNN quy định giao dịch ngoại tệ giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các tổ chức tín dụng được phép hoạt động ngoại hối. Tại dự thảo sửa đổi, một số nội dung nhận được nhiều ý kiến từ các ngân hàng tập trung vào xử lý thanh toán chậm, chế độ báo cáo và điều kiện tạm ngừng giao dịch.

Đáng chú ý, dự thảo quy định rõ hơn mức phạt khi thanh toán chậm so với thời hạn đã thỏa thuận. Với ngoại tệ, mức phạt bằng 150% lãi suất qua đêm do ngân hàng đại lý thanh toán áp dụng; với đồng Việt Nam, mức phạt bằng 150% lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng của NHNN. Trường hợp chậm thanh toán do sự kiện bất khả kháng sẽ không áp dụng mức phạt này.

Hoàn thiện quy định giao dịch ngoại tệ giữa NHNN và tổ chức tín dụng

Một số ngân hàng đề nghị làm rõ hơn cách chứng minh sự kiện bất khả kháng, đặc biệt với các sự cố hệ thống thanh toán, SWIFT, ngân hàng đại lý hoặc mất kết nối. Tuy nhiên, Cục Quản lý ngoại hối cho rằng từng sự kiện có tính chất khác nhau nên việc xác định, chứng minh cần căn cứ thực tế và quy định pháp luật có liên quan. Việc miễn phạt cũng không đồng nghĩa với miễn nghĩa vụ thanh toán.

Một nội dung khác được quan tâm là điều kiện tạm ngừng giao dịch ngoại tệ do vi phạm chế độ báo cáo. Sau góp ý, dự thảo được điều chỉnh theo hướng tổ chức tín dụng không gửi báo cáo hoặc gửi không đúng thời hạn từ ba lần trở lên trong ba tháng liên tiếp có thể bị tạm ngừng giao dịch ngoại tệ trong ba tháng, thay vì tính theo một quý như phương án ban đầu.

Đồng thời, tiêu chí “báo cáo không đúng nội dung” được đề xuất bỏ. Theo Cục Quản lý ngoại hối, các tổ chức tín dụng hiện thực hiện báo cáo tự động qua hệ thống Refinitiv và theo mẫu của NHNN, nên chưa có cơ sở để xác định riêng hành vi này.

Nhìn chung, các nội dung sửa đổi đang tập trung vào những điểm tác động trực tiếp đến quá trình giao dịch của ngân hàng, nhất là cách xác định thanh toán chậm, trường hợp miễn phạt và tiêu chí áp dụng biện pháp tạm ngừng giao dịch.

Điều chỉnh thẩm quyền ký giao dịch

Một nhóm nội dung khác thu hút nhiều ý kiến từ các ngân hàng là thẩm quyền ký duyệt đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN.

Theo phương án ban đầu, người ký phải có chức danh Phó Tổng giám đốc hoặc tương đương trở lên; trường hợp vắng mặt chỉ được ủy quyền từng lần bằng văn bản cho Giám đốc Khối hoặc chức danh tương đương và không được ủy quyền thường xuyên hoặc không xác định thời hạn.

Nhiều ngân hàng cho rằng quy định này có thể chưa phù hợp với sự khác biệt về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị giữa các tổ chức tín dụng. Eximbank nêu vấn đề chưa có tiêu chí pháp lý thống nhất để xác định thế nào là “chức danh tương đương”, đồng thời cho rằng người có thẩm quyền quyết định hoạt động ngoại hối tại từng ngân hàng không nhất thiết phải là Phó Tổng giám đốc. MB, ANZ Việt Nam, BNP Paribas, VietinBank, Standard Chartered, HDBank, Agribank và UOB cũng đưa ra các phương án theo hướng linh hoạt hơn về cơ chế ủy quyền.

Sau khi xem xét, cơ quan soạn thảo tiếp thu theo hướng không quy định cụ thể chức danh của người có thẩm quyền ký. Thay vào đó, dự thảo xác định người ký duyệt đề nghị giao dịch ngoại tệ với NHNN và người ký xác nhận giao dịch phải là người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện theo ủy quyền của tổ chức tín dụng được phép.

Cách sửa đổi này đồng thời chuyển trọng tâm từ tên gọi chức danh sang cơ sở pháp lý của thẩm quyền ký. Đây cũng là nội dung tương đồng với nhiều góp ý của các tổ chức tín dụng, khi đề nghị việc phân công, ủy quyền được thực hiện theo quy định pháp luật và quy định nội bộ, nhưng tổ chức tín dụng phải chịu trách nhiệm đối với việc phân công cũng như các giao dịch do người được ủy quyền thực hiện…

Nhìn tổng thể, các nội dung tiếp thu và giải trình cho thấy dự thảo lần này chủ yếu tập trung chỉnh lại những điểm có thể phát sinh cách hiểu khác nhau khi áp dụng Thông tư 26, từ thời điểm xác định thanh toán chậm, trường hợp miễn phạt, cách xác định vi phạm báo cáo đến thẩm quyền ký và trách nhiệm của từng đầu mối. Nhiều kiến nghị theo hướng linh hoạt hơn đã được tiếp thu, trong khi những đề xuất có thể làm mở rộng phạm vi miễn trừ hoặc khó xác định trên thực tế được giữ nguyên hoặc không bổ sung. Đây cũng là cơ sở để quy trình giao dịch ngoại tệ giữa NHNN và các tổ chức tín dụng được quy định rõ hơn trước khi dự thảo được hoàn thiện.