Giữ vững màu xanh trên miền đất đỏ

Người nông dân tìm mọi giải pháp để thích ứng với biến động giá xăng dầu

Áp lực chi phí từ những “giọt dầu”

Đứng giữa vườn cà phê gần 3ha đang bước vào đợt tưới thứ ba, ông Nguyễn Văn Hùng ở xã Krông Năng (Đắk Lắk) không giấu được sự trăn trở. Tiếng máy nổ đều đều vang lên, kéo theo dòng nước chảy về từng gốc cây, nhưng phía sau đó là những con số khiến ông phải cân nhắc từng ngày. Mỗi đợt tưới, gia đình ông tiêu tốn hơn 300 lít dầu diesel để vận hành máy bơm. Nếu như trước đây, giá dầu chỉ ở mức 17-19 nghìn đồng/lít, thì hiện nay tăng gần gấp đôi lên đến hơn 35 ngàn đồng/lít. Chỉ riêng tiền nhiên liệu, mỗi đợt tưới đã đội thêm hơn 5 triệu đồng.

“Bình quân một năm phải tưới 4-5 đợt, tính ra chi phí tăng thêm cả chục triệu đồng. Nhưng cà phê là nguồn thu chính, nên dù khó cũng phải đầu tư chăm sóc”, ông Hùng chia sẻ. Nhiều hộ trồng cà phê khác cũng đang chịu áp lực tương tự.

Theo tính toán của các địa phương, chi phí tưới nước có thể chiếm tới 50-60% tổng chi phí canh tác trong mùa khô. Khi giá nhiên liệu tăng, toàn bộ chi phí sản xuất bị kéo lên, trực tiếp làm giảm lợi nhuận của người trồng. Theo Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, đến nay Việt Nam có tổng diện tích cà phê khoảng 730.000ha, trong đó tỉnh Đắk Lắk có diện tích cà phê lớn nhất cả nước với khoảng 213.000ha. Phần lớn diện tích cà phê này vẫn phụ thuộc vào hình thức tưới bằng máy bơm sử dụng dầu diesel. Điều này khiến ngành cà phê dễ bị tổn thương trước biến động của thị trường năng lượng.

Thực tế này cho thấy, người nông dân đang đứng trước một nghịch lý: càng cần đầu tư để giữ năng suất thì chi phí càng tăng cao. Sự biến động của giá dầu không chỉ là câu chuyện thị trường, mà trở thành một yếu tố trực tiếp chi phối đời sống và sản xuất nông nghiệp. Tự thích ứng trong khó khăn Trước sức ép chi phí, nhiều hộ dân đã chủ động thay đổi phương thức canh tác để tiết giảm chi phí.

Tại xã Đăk Hà, ông A Ái đã quyết định tạm dừng hệ thống tưới béc phun tự động - vốn tiện lợi nhưng tiêu tốn nhiều nhiên liệu - để chuyển sang tưới trực tiếp vào gốc cây. Cách làm này đòi hỏi nhiều công lao động hơn, nhưng giúp tiết kiệm khoảng 15% chi phí nhiên liệu và lượng nước sử dụng. Trong bối cảnh giá dầu tăng cao, mỗi phần tiết kiệm, dù nhỏ, cũng trở nên đáng giá. Không ít hộ khác cũng bắt đầu tận dụng nguồn nước tự nhiên, điều chỉnh chu kỳ tưới hợp lý hơn, hoặc chia nhỏ diện tích tưới theo từng ngày để giảm áp lực chi phí tức thời. Những thay đổi này cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của người nông dân, dù điều kiện còn nhiều hạn chế. Trước thực trạng chi phí tăng cao, chính quyền các địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ người dân.

Theo Chủ tịch UBND xã Đăk Hà (Quảng Ngãi), ông Nguyễn Minh Vương, toàn xã hiện có hơn 3.700ha cà phê, trong đó khoảng 30% diện tích sử dụng máy bơm chạy dầu diesel. “Chúng tôi tập trung tuyên truyền người dân sử dụng tiết kiệm nhiên liệu, đồng thời khuyến khích chuyển sang dùng điện lưới quốc gia để giảm chi phí lâu dài”, ông Vương cho biết.

Tương tự tại xã Sa Bình (Quảng Ngãi), người dân đang canh tác hơn 2.300ha cà phê, trong đó khoảng 80% diện tích sử dụng máy bơm dầu diesel để tưới. Theo lãnh đạo xã, áp lực từ giá dầu là rất lớn, nhưng nhờ những năm gần đây cà phê được mùa, được giá, người dân vẫn duy trì đầu tư chăm sóc vườn cây. Địa phương khuyến cáo người dân áp dụng các hệ thống tưới tiết kiệm như tưới nhỏ giọt, phun mưa hoặc sử dụng năng lượng mặt trời. Đây là hướng đi phù hợp để giảm chi phí và thích ứng lâu dài.

Ở tầm vĩ mô, các chuyên gia cũng cho rằng, việc chuyển đổi phương thức tưới là xu hướng tất yếu. Những mô hình tưới tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí nhiên liệu mà còn sử dụng hiệu quả tài nguyên nước - yếu tố ngày càng trở nên khan hiếm trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Giữ vững “thủ phủ cà phê” trong biến động Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu cà phê lớn thứ 2 thế giới, với sản lượng hàng năm khoảng 1,6-1,8 triệu tấn.

Tây Nguyên được xem “thủ phủ” của ngành cà phê, đóng góp phần lớn vào kim ngạch xuất khẩu nông sản quốc gia. Tuy nhiên, để giữ vững vị thế này, ngành cà phê không thể chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên. Những biến động về chi phí đầu vào, đặc biệt là nhiên liệu, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu sản xuất theo hướng bền vững hơn. Việc đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm, ứng dụng năng lượng tái tạo, cải tiến kỹ thuật canh tác… không chỉ là giải pháp trước mắt, mà còn là chiến lược lâu dài. Khi chi phí được kiểm soát, người nông dân mới có thể yên tâm gắn bó với cây cà phê, duy trì sản lượng và chất lượng. Dẫu giá nhiên liệu còn nhiều biến động, dẫu chi phí vẫn là gánh nặng, người trồng cà phê vẫn kiên trì giữ màu xanh cho vườn cây, cho những chùm quả chín đỏ ngày mai.