Gỡ điểm nghẽn để khơi thông dòng vốn xanh

Ở góc độ triển khai thực tiễn, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường đào tạo cán bộ Agribank đồng thời là Phó Trưởng ban chỉ đạo ESG của Agribank, cho biết, ngân hàng đã sớm triển khai nhiều chương trình tín dụng xanh như: cho vay nông nghiệp sạch, công nghệ cao với quy mô 50.000 tỷ đồng, các gói tín dụng dành cho dự án phát thải thấp, hạ tầng điện và giao thông. Tuy nhiên, quá trình giải ngân vẫn gặp không ít khó khăn, dù nguồn vốn đã được bố trí và lãi suất có ưu đãi, qua đó phản ánh những vướng mắc chung trong triển khai tín dụng xanh hiện nay, đặc biệt liên quan đến việc xác định tiêu chí xanh và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Theo đại diện Agribank, từ phía doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi gặp nhiều trở ngại do chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và các tiêu chuẩn xanh còn phức tạp. Việc đáp ứng các chứng nhận liên quan cũng là rào cản đối với nhiều doanh nghiệp. Về phía ngân hàng, khó khăn chủ yếu do thiếu dữ liệu, nguồn nhân lực cũng như việc đo lường, đánh giá các tiêu chí xanh. Bên cạnh đó, với các chương trình có hỗ trợ từ ngân sách, ngân hàng phải ứng vốn trước và chịu áp lực lớn về trách nhiệm trong quá trình cho vay.

PGS.TS. Nguyễn Đình Thọ cũng chỉ ra lý do tỷ trọng tín dụng xanh còn hạn chế so với quy mô dư nợ của nền kinh tế. Đó là các lĩnh vực xanh vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng thể nền kinh tế; trong khi phần lớn các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, hóa chất hay năng lượng vẫn đang trong quá trình chuyển đổi, phạm vi các dự án đáp ứng đầy đủ tiêu chí xanh còn tương đối hẹp. Bên cạnh đó, việc xây dựng và áp dụng hệ thống tiêu chí phân loại xanh cũng đặt ra nhiều thách thức. Không chỉ dừng ở các dự án cụ thể, yêu cầu đánh giá theo tiêu chí ESG đối với doanh nghiệp càng làm gia tăng độ phức tạp trong việc xác định đối tượng được hưởng tín dụng xanh, qua đó ảnh hưởng đến khả năng mở rộng cho vay của các TCTD.

Từ phía cơ quan quản lý, bà Phạm Thị Thanh Tùng nhấn mạnh, ngành Ngân hàng luôn coi chuyển đổi xanh, phát triển bền vững là một lĩnh vực ưu tiên để định hướng dòng tín dụng. Tuy nhiên, bên cạnh nỗ lực của ngành Ngân hàng, để đảm bảo đủ nguồn lực phục vụ mục tiêu phát triển xanh của nền kinh tế thì cần nhiều kênh dẫn vốn khác đi kèm, đó là các cơ chế khuyến khích, ưu tiên từ Chính phủ. Vướng mắc lớn hiện nay là phải xác định đúng đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ khi có sử dụng ngân sách nhà nước, nhằm bảo đảm tính minh bạch.

Trong khi đó, hệ thống ngân hàng không có chức năng xác nhận một dự án hay doanh nghiệp có thuộc danh mục xanh, tuần hoàn hay ESG hay không, mà chỉ thực hiện thẩm định, cho vay và thu hồi nợ theo quy định. Vì vậy, việc triển khai các chính sách hỗ trợ lãi suất cho dự án xanh hiện phụ thuộc lớn vào tiến độ ban hành danh mục phân loại và các tiêu chí liên quan. Khi cơ sở pháp lý chưa đầy đủ, ngân hàng khó mở rộng cho vay, dù nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh là rất lớn.

Liên quan đến vấn đề này, TS. Phạm Phan Dũng, chuyên gia kinh tế năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, bên cạnh nguồn tín dụng, nền kinh tế còn có thể huy động vốn trung và dài hạn thông qua trái phiếu xanh. Thực tế, từ năm 2016, một số địa phương đã phát hành loại hình trái phiếu này như TP. Hồ Chí Minh phát hành với quy mô gần 3.000 tỷ đồng, kỳ hạn 15 năm, hay Bà Rịa - Vũng Tàu với khoảng 500 tỷ đồng, kỳ hạn 5 năm... Một số công cụ tài chính mới như tín chỉ carbon cũng đang được nghiên cứu để đưa vào giao dịch trong thời gian tới. Ngoài các công cụ trên, TS. Phạm Phan Dũng cũng gợi ý giải pháp tài chính tới việc thiết kế các quỹ liên quan đến bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng, đồng thời huy động thêm nguồn lực trong và ngoài nước để ủy thác qua NHTM cho vay lại.

Tuy nhiên, các kênh dẫn vốn như trái phiếu xanh, thị trường carbon hay các quỹ tài chính vẫn đang trong quá trình hình thành và chưa phát triển đầy đủ, tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong cung ứng vốn cho chuyển đổi xanh.

Do đó, theo các chuyên gia, việc tháo gỡ các điểm nghẽn từ hoàn thiện danh mục phân loại, tiêu chí ESG đến cơ chế xác định đối tượng thụ hưởng chính sách… để khơi thông dòng vốn xanh trở thành yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là cơ sở quan trọng để các TCTD mạnh dạn mở rộng cho vay, mà còn giúp giảm thiểu rủi ro và bảo đảm tính minh bạch trong phân bổ nguồn lực. Song song với đó, từng bước phát triển các kênh vốn bổ trợ nhằm chia sẻ áp lực với hệ thống ngân hàng, nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Bởi ngân hàng không thể mãi đơn phương gánh vác vai trò hỗ trợ, đặc biệt là trong việc giảm lãi suất cho các dự án xanh. Sự hỗ trợ này muốn bền vững phải có lực đỡ từ ngân sách nhà nước.