Hạ ngưỡng miễn thuế hàng nhập khẩu giá trị nhỏ: Giảm nguy cơ thất thu ngân sách

Thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh đã làm thay đổi quy mô và phương thức giao dịch, khiến cơ chế miễn thuế hàng hóa giá trị nhỏ xuất hiện những khoảng trống trong quản lý (Ảnh: Cục Hải quan)

Quy mô và phương thức giao dịch đã thay đổi

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến các bộ, ngành, hiệp hội về dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất giảm mạnh mức miễn thuế đối với hàng hóa có trị giá nhỏ, dự kiến tác động trực tiếp đến lĩnh vực thương mại điện tử, logistics, chuyển phát nhanh. Theo đề xuất, ngưỡng miễn thuế đối với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ sẽ được hạ từ 1 triệu đồng xuống 100.000 đồng cho mỗi lần nhập khẩu, hoặc áp dụng với trường hợp số thuế phải nộp từ 10.000 đồng trở xuống; quy định này dự kiến áp dụng thống nhất cho các phương thức nhập khẩu, ngoại trừ quà biếu, quà tặng và hàng hóa trao đổi của cư dân biên giới.

Quy định hiện hành cho phép hàng nhập khẩu qua bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan từ 1 triệu đồng trở xuống hoặc số thuế phải nộp từ 100.000 đồng trở xuống được miễn thuế nhập khẩu. Tuy nhiên, thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển nhanh đã làm thay đổi quy mô và phương thức giao dịch, khiến cơ chế miễn thuế này xuất hiện những khoảng trống trong quản lý.

Theo Cục Hải quan, các mức miễn thuế hiện hành được xây dựng trong bối cảnh trước đây nhằm giảm chi phí quản lý, hạn chế thủ tục đối với những lô hàng có giá trị thấp và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, bối cảnh thị trường đã thay đổi đáng kể khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh. Hiện quy mô thị trường bán lẻ thương mại điện tử Việt Nam năm 2024 ước đạt hơn 25 tỷ USD, tăng khoảng 20% so với năm 2023. Năm 2025, quy mô thị trường đạt khoảng 31-38,5 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng từ 21-25,5%. Trong nửa đầu năm 2026, thị trường tiếp tục tăng trưởng hai chữ số, ở mức 19%, đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có tốc độ phát triển thương mại điện tử cao trên thế giới.

Cùng với đó, sự phát triển của các nền tảng bán hàng trực tuyến khiến hàng hóa từ nước ngoài tiếp cận người tiêu dùng Việt Nam thuận lợi hơn, kéo theo số lượng các lô hàng nhập khẩu có giá trị nhỏ tăng nhanh cả về quy mô và tần suất. Vấn đề nằm ở quy mô cộng dồn của hàng triệu giao dịch nhỏ. Khi số lượng đơn hàng tăng mạnh, việc chia nhỏ đơn hàng hoặc khai thấp giá trị hàng hóa để hưởng miễn thuế có thể tạo lợi thế về chi phí cho hàng nhập khẩu, đồng thời làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách.

Trong khi đó, doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh trong nước vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, chi phí sản xuất, kho bãi, nhân công và các yêu cầu tuân thủ. Nếu hàng nhập khẩu giá trị nhỏ tiếp tục được hưởng ngưỡng miễn thuế cao, môi trường cạnh tranh sẽ xuất hiện sự chênh lệch ngay từ chính sách quản lý. Nếu diễn ra trên quy mô lớn, tình trạng này không chỉ làm thất thu ngân sách mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểm tra và kiểm soát hàng hóa nhập khẩu. Vì vậy, việc duy trì ngưỡng miễn thuế tương đối cao có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh không bình đẳng giữa hàng nhập khẩu và hàng hóa sản xuất, kinh doanh trong nước, Cục Hải quan nhấn mạnh.

Kiểm soát các giao dịch, hạn chế chi phí thủ tục phát sinh

Mức thuế tối thiểu 10.000 đồng được đề xuất trên cơ sở tương ứng với phí hải quan theo Thông tư 86/2025/TT-BTC. Với thuế suất ưu đãi bình quân khoảng 10%, mức thuế này tương ứng với hàng hóa có trị giá khoảng 100.000 đồng, qua đó tạo cơ sở để kiểm soát các giao dịch giá trị thấp mà vẫn hạn chế chi phí thủ tục phát sinh.

Bên cạnh đó, đề xuất ngưỡng 100.000 đồng được xây dựng trên cơ sở các cam kết quốc tế của Việt Nam. Cục Hải quan cho biết, Việt Nam là thành viên Công ước Kyoto sửa đổi từ năm 2008, cho phép các quốc gia quy định một ngưỡng trị giá hoặc số tiền thuế tối thiểu không thu nhằm tránh trường hợp chi phí hành chính để thu thuế lớn hơn số thuế thực tế thu được. Trong đó, mức ngưỡng cụ thể do mỗi quốc gia tự xác định phù hợp với điều kiện quản lý và thực tiễn trong nước.

Theo Cục Hải quan, xu hướng thu hẹp ngưỡng miễn thuế đối với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ cũng đang diễn ra tại nhiều thị trường. Chẳng hạn, Indonesia đã giảm ngưỡng miễn thuế xuống 3 USD, Ấn Độ xóa bỏ miễn thuế đối với hàng thương mại điện tử, trong khi Liên minh châu Âu áp dụng thuế cố định và đang tiến tới xóa bỏ ngưỡng 150 euro. Tại Việt Nam, Quyết định 01/2025/QĐ-TTg cũng đã chấm dứt chính sách miễn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa có giá trị nhỏ gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh.

Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất trong nước, đại diện một doanh nghiệp hàng tiêu dùng khẳng định, đề xuất hạ ngưỡng miễn thuế là bước đi cần thiết để thu hẹp khoảng cách cạnh tranh giữa hàng sản xuất trong nước và hàng nhập khẩu giá trị nhỏ qua thương mại điện tử. Hiện nhiều ngành hàng như may mặc, gia dụng, mỹ phẩm, doanh nghiệp nội địa phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thuế, chi phí nhân công, mặt bằng và tuân thủ tiêu chuẩn chất lượng thì một lượng lớn hàng nhập khẩu giá trị nhỏ qua các sàn xuyên biên giới gần như không chịu những chi phí này. Tần suất và khối lượng xuất hiện trên thị trường có khi còn nhiều hơn cả hàng nội địa.

"Nếu chính sách mới được ban hành, đây sẽ là tín hiệu tích cực cho doanh nghiệp sản xuất trong nước, giúp tạo ra sân chơi bình đẳng hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng mong cơ quan quản lý có lộ trình và hướng dẫn thực thi rõ ràng, để quá trình chuyển đổi không gây xáo trộn cho chuỗi cung ứng và người tiêu dùng", đại diện doanh nghiệp này chia sẻ.

Từ phía người kinh doanh trực tiếp trên các nền tảng thương mại điện tử, chị Tống Khánh Linh (phường Hoàng Liệt, TP. Hà Nội) cho biết, bản thân không bất ngờ trước đề xuất này, bởi xu hướng thắt chặt quản lý hàng nhập khẩu giá trị nhỏ đã được nhiều thị trường trong khu vực áp dụng trong vài năm gần đây. Tuy nhiên, chị cũng mong muốn cơ quan chức năng có thời gian chuyển tiếp hợp lý và hướng dẫn cụ thể về quy trình khai báo, để người bán nhỏ lẻ có thể điều chỉnh mô hình kinh doanh, cập nhật hệ thống khai giá trị đơn hàng mà không bị gián đoạn hoạt động khi chính sách chính thức có hiệu lực.

Theo các chuyên gia, trước những yêu cầu mới từ thực tiễn, các doanh nghiệp thương mại điện tử, logistics và chuyển phát nhanh phải tính lại chi phí xử lý đơn hàng, hệ thống khai báo và quy trình vận hành. Người tiêu dùng cũng có thể phải trả thêm chi phí đối với những đơn hàng nhập khẩu trước đây nằm trong diện miễn thuế. Doanh nghiệp cần coi đây là thay đổi về mô hình vận hành chứ không đơn thuần là một thay đổi về mức thuế. Hệ thống công nghệ, dữ liệu đơn hàng, khai báo trị giá và khả năng kết nối với cơ quan Hải quan sẽ ngày càng quyết định hiệu quả kinh doanh.