Luật Thủ đô (sửa đổi): Mở không gian thể chế cho Hà Nội bứt phá

Các vị khách mời tham dự Tọa đàm - Ảnh: VGP/Thu Giang

Chiều 27/3, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức tọa đàm “Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá”, với sự tham gia của đại diện cơ quan xây dựng pháp luật, chính quyền thành phố và chuyên gia quy hoạch – kiến trúc.

Sau hơn 10 năm triển khai Luật Thủ đô, thực tiễn phát triển nhanh của Hà Nội cùng với yêu cầu mới của đất nước đang đặt ra đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý dành cho Thủ đô – một đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu kinh tế, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Phân quyền mạnh mẽ, tạo động lực cho quản trị đô thị hiện đại

Làm rõ mục tiêu sửa đổi Luật Thủ đô lần này, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp), cho biết dự thảo luật hướng tới ba mục tiêu lớn.

Thứ nhất là hoàn thiện các thiết chế, thể chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô, nhằm bảo đảm một cơ chế ổn định, lâu dài, phù hợp với vị thế đô thị đặc biệt và tầm nhìn phát triển dài hạn.

Thứ hai là chuyển đổi tư duy, từ việc Hà Nội chỉ thực thi chính sách sang chủ động tham gia “thiết kế chính sách”. Theo ông Hoàn, đây là bước thay đổi quan trọng, giúp Thủ đô có đủ cơ chế, công cụ pháp lý để dẫn dắt và lan tỏa phát triển trong vùng cũng như trên phạm vi cả nước.

Thứ ba là thực hiện phân quyền triệt để, toàn diện, gắn với trách nhiệm tài chính theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn - Ảnh: VGP/Thu Giang

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là sự hội tụ của ba yêu cầu lớn: yêu cầu chính trị từ Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới; yêu cầu thực tiễn khi Hà Nội đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ; và yêu cầu pháp lý khi nhiều cơ chế đặc thù trước đây đã được luật hóa ở phạm vi chung, đòi hỏi phải thiết kế các cơ chế mới vượt trội hơn.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là việc phân cấp, phân quyền rất mạnh từ Trung ương cho Hà Nội, với khoảng 192 thẩm quyền được giao, trong đó phần lớn là những nội dung chưa có quy định hiện hành.

Ở góc độ cơ quan thẩm tra, bà Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, cho rằng điểm đột phá của dự thảo Luật không nằm ở số lượng thẩm quyền được giao, mà ở phạm vi phân quyền, khi các nội dung được thiết kế bao quát những lĩnh vực cốt lõi của quản trị đô thị. Theo bà Thủy, Hà Nội được trao quyền chủ động trong bốn nhóm lĩnh vực lớn.

Thứ nhất là tổ chức bộ máy và nhân sự, cho phép thành phố linh hoạt hơn trong việc tổ chức các cơ quan, xác định biên chế, vị trí việc làm và xây dựng cơ chế cán bộ phù hợp, qua đó phát triển đội ngũ công chức đủ năng lực và động lực làm việc.

Thứ hai là thể chế và chính sách, khi Hà Nội được giao quyền để có thể ban hành các quy định, thậm chí khác hoặc chưa được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên. Có thể tiến hành thí điểm một số cơ chế chính sách khác quy định của luật. Đây là một bước thay đổi rất lớn về mặt tư duy và tạo không gian đổi mới, sáng tạo để Hà Nội có thể phát triển một cách bứt phá.

Thứ ba là quy hoạch và quản lý không gian đô thị. Trong dự thảo Luật cũng kế thừa các quy định của Nghị quyết số 258 đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 10 vừa qua. Theo đó, cho phép Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch. Trong dự thảo Luật cũng có các quy định liên quan đến việc quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian trên cao. Đây sẽ là chìa khóa để xử lý các vấn đề nóng của đô thị hiện nay như giao thông hay quá tải về hạ tầng hoặc giãn dân đô thị.

Thứ tư là tài chính – đầu tư, khi đưa ra các cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn, qua đó rút ngắn quy trình và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy - Ảnh: VGP/Thu Giang

“Tóm lại, trong dự thảo Luật Thủ đô lần này, nội dung phân quyền là một bước phát triển rất lớn. Nhưng để phát huy hiệu quả thì phân quyền phải đi kèm với kiểm soát quyền lực và bảo đảm việc thực thi phải rõ ràng. Làm tốt yêu cầu này sẽ tạo sự vững tin cho đại biểu Quốc hội khi bấm nút biểu quyết thông qua Luật cũng như tạo sự an tâm cho các cán bộ của chính Hà Nội khi tổ chức triển khai quyền lực mình được giao”, bà Thủy nhận định.

Nguồn lực, TOD và mô hình tăng trưởng mới

Từ góc độ chính quyền địa phương, ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội, cho rằng dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) mở ra một mô hình phát triển mới cho thành phố.

Theo ông, xét dưới góc độ quản trị đô thị, đây là một quá trình tổ chức lại không gian đô thị và định hình mô hình phát triển đô thị mới cho Hà Nội trong tầm nhìn dài hạn.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Trương Việt Dũng - Ảnh: VGP/Thu Giang

Ông Trương Việt Dũng cho biết có thể khái quát ba nền tảng lớn của Luật. Thứ nhất là phân quyền đi đôi với trách nhiệm. Thành phố được giao quyền tự quyết nhiều hơn nhưng đồng thời phải tự chịu trách nhiệm về kết quả, tạo ra thay đổi căn bản trong cách thức quản trị.

Thứ hai là thiết lập các công cụ tài chính đô thị, từ việc khai thác không gian tầm thấp, không gian tầm cao đến phát triển các mạng lưới giao thông TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng). Theo ông, quy hoạch hiện nay dự kiến hình thành hệ thống TOD với quy mô khoảng 5.000 ha, gồm các khu TOD cấp quốc gia, cấp vùng và các khu vực khác. Giá trị khai thác TOD này chính là nguồn lực. Có nghĩa là không phải tăng tiền mà là giao cho Hà Nội được quyền huy động nguồn lực và quyết định việc này. Chúng ta không phải vay tiền để làm Metro, mà chính Metro tạo ra nguồn lực để phát triển cho lõi đô thị.

Thứ ba là chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khi Hà Nội được trao đồng bộ các thể chế để chuyển từ mô hình dựa vào vốn và lao động sang dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về nguồn lực, ông cho biết nhu cầu đầu tư của Hà Nội trong các giai đoạn tới là rất lớn, với phần lớn phải huy động từ xã hội. Dự thảo Luật đã trao cho thành phố các công cụ quan trọng như tài chính, thể chế, hợp tác công tư (PPP), nguồn lực và dữ liệu để ra quyết định, tạo nền tảng để triển khai các mục tiêu phát triển.

Ở góc độ chuyên gia, TS. KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng sự kết hợp giữa Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Quy hoạch tổng thể Thủ đô sẽ tạo nên một “bệ phóng” chiến lược hiếm có.

Theo ông, Nghị quyết và Luật chính là “đường băng” để quy hoạch có thể “lăn bánh” và “cất cánh”, mở ra cơ hội phát triển với tầm nhìn 100 năm cho Hà Nội.

Một điểm đáng chú ý là vai trò của Hà Nội trong liên kết vùng không chỉ dừng ở kết nối mà còn chuyển sang vai trò chủ trì, định hướng và dẫn dắt phát triển. Đồng thời, mô hình phát triển được xác lập theo hướng “văn hiến – văn minh – hiện đại – hạnh phúc”, lấy con người làm trung tâm và coi văn hóa là nền tảng.

TS. KTS Phan Đăng Sơn – Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam tại Tọa đàm - Ảnh: VGP/Thu Giang

Ông Phan Đăng Sơn cũng cho rằng quy hoạch Thủ đô đang hướng tới mô hình phát triển đa tầng, đa trung tâm, đa cực, đa lớp, gắn với các vùng động lực và các đột phá về khoa học – công nghệ, giáo dục, văn hóa.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở thiết kế thể chế mà ở năng lực thực thi. Việc triển khai cần bảo đảm sự đồng bộ giữa Nghị quyết, Luật và Quy hoạch, đồng thời có cơ chế điều chỉnh linh hoạt khi phát sinh vấn đề trong thực tiễn.

Theo các ý kiến tại tọa đàm, để Luật Thủ đô (sửa đổi) thực sự phát huy hiệu quả, cần hội đủ nhiều điều kiện trong tổ chức thực thi. Bà Nguyễn Phương Thủy cho rằng trước hết cần bảo đảm các quy định trong luật rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện, đồng thời chuẩn bị đầy đủ các cơ chế triển khai ngay sau khi luật được ban hành.

Bên cạnh đó là yêu cầu nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức; hoàn thiện công tác quy hoạch và quản lý quy hoạch; huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực, đặc biệt từ xã hội; tăng cường công khai, minh bạch và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp; đồng thời thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách kịp thời.

Các đại biểu cho rằng nếu đáp ứng được các điều kiện này, Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ giúp Hà Nội tháo gỡ các điểm nghẽn hiện tại mà còn tạo nền tảng để Thủ đô phát triển nhanh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân và khẳng định vai trò đầu tàu trong giai đoạn mới.