Lực hút từ các khu kinh tế công nghệ cao

Nhiều địa phương tập trung dành quỹ đất phát triển các khu kinh tế công nghệ cao

Kỳ vọng nhiều hơn vào không gian mới

Với mục tiêu tạo dựng một động lực tăng trưởng mới mang tầm chiến lược, mới đây, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hưng Yên đã chính thức thông qua Đề án Khu kinh tế tự do quy mô hơn 30.000 ha, tổng vốn đầu tư dự kiến cho dự án giai đoạn 2025-2050 là khoảng 463.000 tỷ đồng (tương đương 18 tỷ USD). Theo đề án, Khu kinh tế tự do Hưng Yên được xây dựng theo mô hình khu kinh tế tích hợp, đa ngành, đa lĩnh vực, tập trung vào các ngành sản xuất công nghệ cao, công nghệ số, đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại, hình thành một hệ sinh thái năng động, đồng thời trở thành một động lực và cực tăng trưởng mới của Hưng Yên cũng như khu vực phía Bắc.

Trong khi đó, tỉnh Quảng Ninh triển khai Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh có quy mô gần 26.400ha, dự kiến đóng góp từ 8-12% GRDP của tỉnh và tạo khoảng 150.000-250.000 việc làm chất lượng cao. Khu kinh tế mới được định hình trên 4 trụ cột cốt lõi gồm: công nghệ số tập trung; trung tâm trí tuệ nhân tạo và dữ liệu; trung tâm dữ liệu dự phòng thảm họa cấp châu Á; và khu đô thị giáo dục (Education City). Mục tiêu của đề án là xây dựng hệ sinh thái công nghệ số đồng bộ, thu hút từ 80-150 doanh nghiệp Big Tech toàn cầu cùng các dự án về thiết kế chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI).

Sự ra đời của các khu kinh tế quy mô lớn này không chỉ định hình lại cấu trúc kinh tế vĩ mô mà còn mang đến những "cú hích" thiết thực cho cả cộng đồng doanh nghiệp và đời sống dân sinh.

Đứng ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Trung Tuyên - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư xây dựng CDS cho biết: Với định hướng phát triển các ngành công nghệ cao và hệ sinh thái sản xuất hiện đại, khu kinh tế tự do sẽ tạo “đầu ra” ổn định cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước, đặc biệt trong các lĩnh vực cơ khí chính xác, linh kiện điện tử và vật liệu mới.

Không chỉ riêng doanh nghiệp, theo các chuyên gia, về mặt xã hội, khu kinh tế mới sẽ tạo ra hàng trăm nghìn việc làm mới, không chỉ cho lao động địa phương mà còn thu hút các chuyên gia, nhân tài trong và ngoài nước đến làm việc và sinh sống. Điều này kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của các ngành dịch vụ phụ trợ, giáo dục, y tế và thương mại, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Hơn thế nữa, khu kinh tế mới còn đóng vai trò là "đầu tàu" dẫn dắt các địa phương lân cận cùng phát triển. Thông qua chuỗi cung ứng và mạng lưới liên kết sản xuất, các doanh nghiệp vệ tinh tại các địa phương lân cận sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây chính là động lực lan tỏa, giúp các địa phương không chỉ tăng trưởng về con số GDP mà còn phát triển bền vững về chiều sâu.

Tạo dựng thể chế đủ hấp dẫn, cạnh tranh

Tuy nhiên, để biến những bản quy hoạch tỷ đô này thành hiện thực, các khu kinh tế dù cũ hay mới đều đang phải đối mặt với không ít rào cản. Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phân tích, sau sáp nhập, việc hợp nhất bộ máy, thay đổi thẩm quyền và thiếu văn bản hướng dẫn khiến hồ sơ một số thủ tục hành chính nguy cơ bị “treo”; Doanh nghiệp tốn thêm thời gian, công sức “thúc đẩy” hồ sơ qua các nút thắt mới; Các dự án đã phê duyệt theo chủ trương cũ có thể cần rà soát phù hợp với quy hoạch đơn vị hành chính mới; Điều phối liên ngành khó khăn hơn trong bối cảnh còn lúng túng về thẩm quyền các đơn vị sau sáp nhập.

Cùng với đó là những thách thức về phát triển hạ tầng; Tiến độ giải ngân của các địa phương không đồng đều; Có tình trạng tuyến đường lớn đã thông xe nhưng các tuyến đường gom, đường đấu nối vào các khu công nghiệp vẫn chưa hoàn thiện do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng. Ngoài ra, vùng cũng đối diện với áp lực “xanh hóa” và đối diện rủi ro biến đổi khí hậu.

Hơn nữa, quá trình xây dựng các khu kinh tế này cũng đang chịu sức ép cực lớn từ yêu cầu “xanh hóa” và đối phó với rủi ro biến đổi khí hậu. Để các khu kinh tế mới sớm phá vỡ được các "nút thắt" nói trên, vận hành trơn tru và phát huy tối đa hiệu quả, một chiến lược đồng bộ kết hợp giữa cơ chế linh hoạt và hạ tầng bền vững là điều kiện tiên quyết. Các chuyên gia cho rằng, các địa phương cần dành nguồn lực lớn ưu tiên phát triển Trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ, trọng tâm gồm: Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo (startup hub); Vườn ươm doanh nghiệp, không gian làm việc chung (co-working space); Quỹ đầu tư mạo hiểm, trung tâm chuyển giao công nghệ, thương mại hóa sản phẩm…

Ngoài các cơ chế, chính sách theo quy định của pháp luật hiện hành về khu kinh tế, công nghiệp công nghệ số, công nghệ cao, cần áp dụng thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội, đủ sức cạnh tranh, hấp dẫn để thu hút các tập đoàn, nhà đầu tư lớn, các chuyên gia, kỹ sư, nhân tài công nghệ, nhân lực công nghệ số trong và ngoài nước đến đầu tư, sinh sống và làm việc.

Cách tiếp cận “thể chế đi trước-hạ tầng theo sau” được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh quốc tế, thu hút các tập đoàn công nghệ và chuyên gia hàng đầu. Đồng thời, việc thúc đẩy liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và nhà đầu tư sẽ hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững, bảo đảm sự phát triển lâu dài của khu kinh tế.

Cuối cùng, phải nhận thức rõ rằng các nhà đầu tư, tập đoàn lớn hiện nay ưu tiên tìm kiếm các tọa độ công nghiệp, khu kinh tế có khả năng đáp ứng nguồn năng lượng sạch, hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn quốc tế và hạ tầng logistics đồng bộ. Để đón đầu dòng vốn này, các khu kinh tế mới buộc phải tự thay đổi, dịch chuyển từ mô hình truyền thống sang mô hình sinh thái, dịch vụ xanh; tối ưu hóa các chuỗi cung ứng nội khu, giúp nhà đầu tư giảm thiểu chi phí logistics và dễ dàng tiếp cận nguồn lao động đã qua đào tạo.