Nông sản Việt trong cuộc đua giữ niềm tin người tiêu dùng

Gần đây, nhiều vụ việc thực phẩm không rõ nguồn gốc, giả mạo nhãn mác bị phát hiện khiến người tiêu dùng thêm dè dặt. Trong bối cảnh đó, nông sản Việt không chỉ cạnh tranh bằng giá, mà còn phải chứng minh chất lượng, sự an toàn và trách nhiệm môi trường. Từ siêu thị đến chợ truyền thống, từ quầy trái cây đến gian hàng trực tuyến, niềm tin đang trở thành “đồng tiền” quý giá nhất.

Khảo sát mới nhất của NielsenIQ cho thấy, 76% người Việt sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn an toàn và thân thiện với môi trường. Con số này tăng so với mức 73% ghi nhận trong năm 2024, phản ánh rõ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng.

Người tiêu dùng ưu tiên thực phẩm an toàn

Tại một siêu thị ở TP. Hồ Chí Minh, chị Minh Hòa dành nhiều thời gian đọc kỹ thông tin trên bao bì từng khay rau, từng túi trái cây.

“Giờ mua gì cũng phải xem nguồn gốc, có chứng nhận gì không. Giá cao hơn một chút nhưng yên tâm cho con cái”, chị nói.

Không ít người tiêu dùng tại Hà Nội, Quảng Trị hay các địa phương khác cũng chia sẻ tâm lý tương tự. Họ ưu tiên các sản phẩm có chứng nhận OCOP, hữu cơ hoặc VietGAP. Với nhiều gia đình, đi siêu thị không chỉ là mua sắm mà là “chọn lựa sự an tâm”.

Thực tế, trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, hàng hóa trôi nổi trên mạng xã hội ngày càng nhiều, các hệ thống bán lẻ hiện đại lại được xem là “điểm tựa”. Ở đó, hàng hóa phải trải qua nhiều khâu kiểm soát đầu vào, lấy mẫu kiểm nghiệm định kỳ và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Các chương trình kích cầu nông sản nội địa cũng được đẩy mạnh từ đầu năm 2026. Nhiều siêu thị giảm giá 20-50% cho trái cây đặc sản như sầu riêng Ri6, mận hậu, xoài cát chu, bơ 034 Lâm Đồng… Không chỉ kích cầu tiêu dùng, đây còn là cách hỗ trợ đầu ra cho nông dân trong bối cảnh thị trường xuất khẩu còn nhiều biến động.

Song song với khuyến mãi, nhiều hệ thống phân phối tăng cường truyền thông về “trách nhiệm xanh”: giảm túi nilon, ưu tiên bao bì tái chế, giới thiệu sản phẩm có chứng nhận bền vững. Những thông điệp này không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự.

Minh bạch hóa bằng “tick xanh” và hệ thống chứng nhận

Từ năm 2024 đến nay, chương trình “Tick xanh trách nhiệm” do Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh phát động được xem là một điểm nhấn đáng chú ý. Đây là cơ chế tự nguyện, theo đó doanh nghiệp cam kết sản phẩm đáp ứng đúng tiêu chuẩn đã công bố, từ VietGAP, hữu cơ đến các quy chuẩn an toàn thực phẩm hiện hành.

Đến đầu năm 2026, đã có 12 hệ thống phân phối lớn tham gia, gần 400 nhà cung cấp với hơn 4.000 mặt hàng được xác nhận đạt chuẩn “tick xanh”. Các sản phẩm này được ưu tiên trưng bày và giới thiệu tại siêu thị, tạo lợi thế rõ rệt so với hàng hóa chưa tham gia chương trình. Đáng chú ý, một số hệ thống như: Saigon Co.op, Bách Hóa Xanh, Satra… còn tăng tần suất kiểm tra đột xuất, lấy mẫu ngẫu nhiên tại quầy. Đại diện doanh nghiệp cho biết, ngoài kiểm soát đầu vào, họ duy trì đội ngũ kiểm định nội bộ để giám sát xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Cùng với đó, việc số hóa truy xuất nguồn gốc được đẩy mạnh. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR trên bao bì là có thể biết vùng trồng, ngày thu hoạch, quy trình sản xuất, chứng nhận liên quan. Một số doanh nghiệp còn ứng dụng công nghệ RFID để lưu trữ dữ liệu toàn bộ quá trình sản xuất - kinh doanh.

Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại chứng nhận xuất hiện trên bao bì nông sản. VietGAP xác nhận quy trình sản xuất an toàn, kiểm soát chất lượng và truy xuất minh bạch. Chứng nhận hữu cơ đảm bảo sản phẩm không sử dụng hóa chất tổng hợp, không GMO. OCOP phân hạng 3-5 sao cho sản phẩm đặc trưng địa phương.

Mỗi logo in trên bao bì không chỉ là “tem nhãn”, mà là kết quả của cả quá trình kiểm tra, đánh giá định kỳ và tái chứng nhận. Tuy nhiên, để những chứng nhận này thực sự có giá trị, khâu giám sát phải nghiêm túc và liên tục.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp sau khi đạt chứng nhận đã chủ quan trong duy trì tiêu chuẩn. Do đó, cơ quan quản lý đang siết chặt hơn việc hậu kiểm, công khai kết quả kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp làm ăn bài bản ghi nhận doanh số tăng hai con số sau khi tham gia “tick xanh” hoặc đầu tư vào chứng nhận hữu cơ. Điều này cho thấy thị trường đang “thưởng” cho sự minh bạch và trung thực.

Giữa “ma trận” thực phẩm thật, giả lẫn lộn, niềm tin của người tiêu dùng là thứ dễ mất nhưng khó lấy lại. Chỉ một vụ việc vi phạm cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín cả ngành hàng.

Bởi vậy, cuộc đua của nông sản Việt hôm nay không chỉ là mở rộng thị phần, mà là xây dựng hệ sinh thái minh bạch từ vùng trồng, nhà máy đến quầy kệ. Trong đó, vai trò của cơ quan quản lý, hệ thống phân phối và chính doanh nghiệp sản xuất đều quan trọng như nhau.

Xu hướng tiêu dùng xanh, sạch và có trách nhiệm đang trở thành dòng chảy chủ đạo. Người tiêu dùng Việt ngày càng kỹ tính, hiểu biết và sẵn sàng “bỏ phiếu bằng ví tiền” cho sản phẩm xứng đáng.

Khi nông sản Việt khoác lên mình những “tấm áo” minh bạch, từ chứng nhận, truy xuất nguồn gốc đến cam kết trách nhiệm xã hội, đó không chỉ là cách bán được hàng hôm nay, mà còn là nền tảng để chinh phục niềm tin lâu dài.

Trong cuộc đua ấy, giá rẻ có thể thu hút khách hàng trong chốc lát, nhưng chỉ chất lượng và sự trung thực mới giữ được họ ở lại.