Nuôi dưỡng nguồn thu nội địa để đảm bảo tăng trưởng

Thuế từ hộ kinh doanh chiếm phần quan trọng nguồn thu nội địa

Tạo nguồn lực tài chính cho phát triển

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 ước đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt gần 35% dự toán Quốc hội giao và tăng hơn 30% so với năm 2024. Đây là mức thu cao nhất trong lịch sử tài chính quốc gia, đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc về năng lực quản lý và tổ chức thực hiện của toàn hệ thống tài chính - thuế.

Trong đó, thu nội địa đạt gần 2,28 triệu tỷ đồng, chiếm tỷ trọng chủ yếu và phản ánh sức phát triển mạnh mẽ, bền vững của nền kinh tế trong nước. Tỷ lệ huy động vào ngân sách đạt khoảng 20,7% GDP, tạo nguồn lực tài chính to lớn cho đầu tư phát triển, cải cách tiền lương, bảo đảm an sinh xã hội và tăng cường quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, riêng số thu do cơ quan thuế quản lý đạt khoảng 2,236 triệu tỷ đồng, vượt hơn 30% dự toán và tăng gần 28% so với năm trước. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, ngành Thuế vượt mốc 2 triệu tỷ đồng - một dấu mốc không chỉ mang ý nghĩa về quy mô, mà còn thể hiện bước chuyển đổi sâu sắc về chất lượng quản lý và năng lực điều hành.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, kết quả này là minh chứng rõ ràng cho sự nỗ lực phi thường, sự đoàn kết và tinh thần trách nhiệm cao của toàn ngành Thuế. Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, cạnh tranh chiến lược gia tăng, nhiều nền kinh tế lớn tăng trưởng chậm lại, ngành Thuế Việt Nam vẫn bảo đảm thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, bước vào năm 2026, thách thức của ngành Thuế cũng không hề nhỏ. Một trong những khó khăn lớn nhất của hộ kinh doanh hiện nay xuất phát từ đặc thù hoạt động sản xuất, buôn bán nhỏ lẻ. Kinh doanh tại chợ Phú Cát (xã Kiều Phú, Hà Nội) đã nhiều năm nay, bà Đinh Thị Thúy, tiểu thương trong chợ còn chưa rõ cách thức kê khai thuế ra sao sau hàng loạt thay đổi, sửa đổi gần đây đối với quy định nộp thuế của hộ kinh doanh. Bà Thuý nhập gạo theo bao lớn, sau đó bán lẻ 5 kg, 10 kg cho từng người. Trong các trường hợp như vậy, đầu vào có thể yêu cầu hóa đơn, nhưng đầu ra lại phát sinh nhỏ lẻ, không đồng đều theo thời gian. Việc xác định doanh thu thực tế để kê khai, đặc biệt trong các kỳ có lượng hàng tồn kho lớn, là vấn đề khiến bà băn khoăn.

Bên cạnh đó, nguồn thu chính của ngân sách nhà nước còn phải đối mặt với rất nhiều hình thức “né” thuế. Theo ghi nhận, có ba nhóm "chiêu trò" phổ biến nhất hiện nay, thứ nhất là chiến thuật "phân thân" cơ sở kinh doanh. Nhiều chủ hộ đã mượn căn cước công dân của người thân, họ hàng để đăng ký thêm các hộ kinh doanh mới ngay trên cùng một địa điểm thực tế. Mục đích của việc này là chia nhỏ dòng doanh thu tổng để mỗi hộ kinh doanh đều có doanh thu không vượt quá ngưỡng 3 tỷ đồng/năm.

Thứ hai là việc can thiệp vào dòng tiền thanh toán. Nhằm che giấu doanh thu thực tế, nhiều nơi chủ động chặn dòng tiền chuyển khoản, chỉ ưu tiên nhận tiền mặt hoặc yêu cầu khách hàng chuyển vào nhiều tài khoản cá nhân khác nhau không đăng ký với cơ quan thuế. Thậm chí, một số cơ sở còn ngang nhiên ép khách hàng phải chịu thêm từ 8-10% "phụ phí" nếu muốn xuất hóa đơn hoặc thanh toán qua các nền tảng trực tuyến.

Thứ ba là hành vi "xào nấu" chi phí bằng hóa đơn khống. Do bị đánh thuế trên lợi nhuận (doanh thu - chi phí) nên nhiều chủ hộ tìm cách mua hóa đơn đầu vào cho các mặt hàng như thực phẩm, vật tư, tiếp khách... để độn chi phí lên cao, làm giảm lợi nhuận trên giấy tờ và làm giảm số thuế phải nộp.

Xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt, phù hợp

Trước vấn đề này, đại diện cơ quan Thuế khẳng định, việc dùng sổ sách viết tay hay các thủ thuật thô sơ để qua mặt ngành Thuế đã kết thúc. Với hệ thống dữ liệu lớn liên thông với các ngành và sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI), những chiêu trò trên đang mang lại những rủi ro lớn cho các hộ kinh doanh. Cụ thể việc sử dụng mã định danh VNeID và dữ liệu đăng ký kinh doanh cho phép hệ thống dễ dàng phát hiện ra các cơ sở "anh em" có chung địa chỉ, chung ngành nghề và nhân sự. Khi bị phát hiện, cơ quan Thuế có quyền ấn định gộp chung doanh thu và xử phạt hành vi trốn thuế với mức phạt từ 1 đến 3 lần số thuế trốn.

Bên cạnh đó, sự liên thông giữa ngân hàng và ngành Thuế khiến dòng tiền trở nên khó che giấu hơn bao giờ hết. Các giao dịch qua tài khoản cá nhân, dù không đăng ký kinh doanh, nhưng nếu có tần suất nhận tiền liên tục kèm nội dung mua bán sẽ bị AI quét và đưa vào diện tình nghi. Việc ép khách trả tiền mặt không chỉ làm mất lòng tin của khách hàng mà còn không thể che giấu được các khoản doanh thu khi cơ quan Thuế còn có thông tin từ những nguồn khác như các đơn vị giao hàng (Ship COD) vốn đã được số hóa dữ liệu. Đặc biệt nghiêm trọng là rủi ro pháp lý liên quan đến hóa đơn khống.

Hệ thống hóa đơn điện tử hiện nay có khả năng cảnh báo các chuỗi mua bán bất thường hoặc xuất khống hóa đơn. Hành vi mua bán trái phép hóa đơn là tội phạm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự. Một khi đường dây mua bán hóa đơn bị triệt phá, các hộ kinh doanh đã từng mua hóa đơn sẽ bị truy vết ngay lập tức, dẫn đến nguy cơ bị khởi tố hình sự.

Điều này rất quan trọng bởi, thuế từ hộ kinh doanh chiếm phần quan trọng nguồn thu nội địa. Thu nội địa chủ yếu đến từ hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng trong nước, từ người dân và cộng đồng doanh nghiệp, trong đó khu vực kinh tế tư nhân ngày càng giữ vai trò quan trọng. Bộ Tài chính nhận định, thu nội địa, nếu được xây dựng trên nền tảng một nền kinh tế phát triển lành mạnh, môi trường đầu tư - kinh doanh minh bạch, ổn định và khu vực doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh, thì chính là nguồn thu bền vững nhất. Tuy nhiên, ngành tài chính cũng nhận thức rất rõ rằng trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động hiện nay, từ rủi ro suy giảm tăng trưởng toàn cầu, biến động địa chính trị, giá cả hàng hóa, đến những thách thức nội tại như sức chống chịu của doanh nghiệp còn hạn chế, việc dựa nhiều vào thu nội địa đặt ra yêu cầu rất cao đối với công tác điều hành chính sách tài khóa.

Trên cơ sở đó, ông Cao Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục bám sát sự chỉ đạo của Chính phủ; đồng thời theo dõi sát sao tình hình kinh tế trong nước và trên thế giới; đánh giá tác động của các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế phí để kịp thời tham mưu xây dựng các kịch bản điều hành, chính sách tài khóa linh hoạt, phù hợp. Cùng với đó, tăng cường mở rộng cơ sở thu, khai thác bền vững các lĩnh vực tiềm năng như kinh tế số, thương mại điện tử, dịch vụ xuyên biên giới... nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên hữu hạn. Từ đó, phấn đấu hoàn thành “mục tiêu kép” là vừa hoàn thành dự toán thu ngân sách nhà nước nhưng vẫn đảm bảo hỗ trợ người dân, doanh nghiệp phát triển sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế.