Phí chồng phí, người bán hàng online chật vật xoay xở

Nhiều sàn thương mại điện tử đồng loạt tăng phí

Từ ngày 27/10/2025, TikTok Shop chính thức thu phí xử lý đơn hàng 3.000 đồng cho mỗi đơn giao thành công, bất kể giá trị hay số lượng sản phẩm. Khoản phí này đã bao gồm thuế, không được hoàn lại ngay cả khi người mua trả hàng hoặc hoàn tiền. Theo thông báo, phí mới dùng để nâng cấp kho vận, phát triển tính năng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ người bán và cải thiện trải nghiệm người tiêu dùng. Tuy nhiên, ngay sau khi chính sách được công bố, làn sóng phản ứng mạnh mẽ đã lan rộng trong cộng đồng người bán, nhất là nhóm tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Đây là lần tăng phí thứ hai chỉ trong 3 tháng, sau khi TikTok Shop điều chỉnh chính sách trợ giá vận chuyển (SPF) hồi tháng 7/2025, khiến chi phí vận hành của người bán tăng đáng kể. Trước đây, người bán chỉ chi 3-4% giá trị đơn hàng cho phí nền tảng, nhưng nay với các loại phí mới (gồm phí giao dịch 5%, phí xử lý đơn 3.000 đồng và chi phí vận chuyển, quảng cáo, khuyến mãi), tỷ lệ tổng chi phí hiện có thể chiếm tới 17% doanh thu mỗi đơn hàng.

Người bán hàng trên sàn thương mại điện tử tìm cách xoay xở khi phí liên tục tăng cao

Tương tự, Shopee và Lazada cũng đã điều chỉnh tăng phí trong năm 2025. Shopee áp dụng phí hạ tầng 3.000 đồng/đơn từ tháng 7/2025, còn Lazada bổ sung phí dịch vụ và quảng bá ở một số danh mục hàng hóa. Theo giới kinh doanh online, đây là xu hướng sàn nhìn nhau tăng phí nhằm bù đắp chi phí vận hành, logistics và đầu tư công nghệ. Tuy nhiên, điều này khiến người bán, đặc biệt là nhóm nhỏ lẻ chịu áp lực kép, vừa phải cạnh tranh về giá, vừa oằn mình gánh thêm nhiều loại phí cố định.

Thực tế hiện nay cho thấy, thương mại điện tử Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn mở rộng sang giai đoạn nâng chất lượng, khi mục tiêu không còn là tăng trưởng bằng số lượng người dùng, mà là xây dựng hệ sinh thái công bằng và bền vững. Trong khi thương hiệu lớn có thể thương lượng chính sách hoặc hấp thụ chi phí, nhóm tiểu thương buộc phải thu hẹp quy mô hoặc rút khỏi sàn.

Ông Võ Quốc Hưng, Giám đốc tăng trưởng Công ty giải pháp truyền thông sáng tạo Tonkin Media cho rằng, việc các sàn thương mại điện tử tăng phí sẽ gây ra tác động lớn đến cả ba đối tượng liên quan: Người bán hàng, người mua hàng và cả chính nền tảng. Người bán hàng sẽ chịu áp lực chi phí tài chính gia tăng, buộc phải phải tăng giá hoặc giảm chất lượng sản phẩm. Điều này dễ làm xảy ra tình trạng đóng cửa hàng loạt shop nhỏ trên sàn, từ đó làm giảm sự đa dạng phong phú sản phẩm. Còn các shop muốn tồn tại, phải đa dạng hóa sàn, nhưng cái này cần thời gian và chi phí xây dựng lại tập khách hàng.

Đối với người mua, những tác động tăng phí có thể khiến người bán tăng giá sản phẩm. Điều đó có thể đánh mạnh vào ví tiền của người tiêu dùng, thậm chí có thể xảy ra tình trạng cắt giảm voucher giảm giá dẫn tới giảm sức hút của sàn.

Người bán chuyển sang đa dạng hóa kênh bán hàng

Để thích ứng với chính sách tăng phí của các sàn thương mại điện tử, nhiều người bán đang đa dạng hóa kênh bán hàng, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một sàn duy nhất. Một số mở thêm website, fanpage, kênh Zalo, livestream độc lập, trong khi những người khác quay lại bán hàng trực tiếp tại chợ, hội chợ hoặc cửa hàng nhỏ.

Theo các chuyên gia, sàn thương mại điện tử vẫn là kênh quan trọng, nhưng không nên xem là kênh duy nhất. Khi lệ thuộc quá mức, chỉ một thay đổi nhỏ trong cấu trúc phí cũng có thể tác động lớn đến hiệu quả kinh doanh. Doanh nghiệp nên chuẩn bị sẵn phương án thay thế để giữ thế chủ động.

Quan điểm này cũng được chia sẻ bởi nhiều doanh nghiệp đã gắn bó lâu năm với thương mại điện tử, anh Nguyễn Minh Tuấn cho rằng, các nhà bán không nên chỉ chờ chờ phí giảm, mà cần phải nhanh chóng xây dựng đa kênh càng sớm càng tốt. "Mục tiêu của chúng tôi là đưa tỷ trọng doanh thu của thương hiệu từ thương mại điện tử xuống dưới 50% vào năm 2026. Đây không phải tham vọng mà là kế hoạch khả thi, vì chúng tôi đã chuẩn bị cho chiến lược đa kênh suốt nhiều năm qua", anh Tuấn chia sẻ. Theo anh Tuấn, mô hình này giúp doanh nghiệp tăng tính ổn định của lợi nhuận và là nền tảng của một thương hiệu bền vững.

Với các doanh nghiệp có quy mô lớn, việc điều chỉnh phí không chỉ ảnh hưởng đến biên lợi nhuận mà còn tác động đến chiến lược marketing, phân bổ ngân sách và kế hoạch sản xuất. Mỗi đơn hàng hiện phải gánh thêm nhiều loại phí như phí nền tảng, phí hoa hồng, phí chương trình khuyến mãi, phí vận hành, cộng thêm phí xử lý đơn mới. Tổng cộng, các khoản này có thể chiếm 23 - 30% doanh thu mỗi đơn hàng, một tỷ lệ mà theo anh Tuấn là "không thể duy trì mãi".

Việc sàn tăng phí không chỉ gây khó cho người bán mà người tiêu dùng cũng chịu tác động gián tiếp. Khi chi phí bị đẩy lên, nhiều cửa hàng buộc phải tăng giá sản phẩm, cắt giảm khuyến mãi hoặc giảm chất lượng dịch vụ hậu mãi. Ngoài ra, việc người bán nhỏ rời sàn khiến nguồn hàng trên nền tảng kém đa dạng, ảnh hưởng đến lựa chọn của khách. Trong ngắn hạn, người tiêu dùng có thể chịu thiệt về giá nhưng về lâu dài, việc các sàn tăng phí nhằm duy trì chất lượng dịch vụ và hệ thống vận hành. Tuy nhiên, điều người dùng mong đợi là sự minh bạch và công khai về cấu trúc phí, để hiểu rõ giá trị thật mà họ nhận được khi mua hàng online.

Chuyên bán phụ kiện làm đẹp cho nữ, chị Minh Anh (TP. Hà Nội) cho biết, tổng chi phí khấu trừ trên mỗi đơn hàng trên TikTok Shop lên tới 17%, bao gồm: phí hoa hồng cho sàn, phí xử lý đơn hàng, tham gia chương trình ưu đãi... Nếu cộng thêm phí tiếp thị liên kết, người bán tốn thêm 8 - 10%. Ngoài ra vẫn còn nhiều phí khác phải chi trả để vận hành hoạt động kinh doanh. Tức tổng thể người bán sẽ phải gánh chịu các loại phí lên đến hơn 30% giá trị đơn hàng. Trước áp lực ngày càng lớn, chị Minh Anh dự tính điều hướng khách sang các kênh riêng như Zalo, Facebook, Instagram... nhằm giữ giá bán ổn định, tránh tạo gánh nặng cho người mua.

“Nếu không tăng giá bán thì mình lỗ còn nếu tăng giá bán lại lo mất khách. Vì thế, tôi phải chuyển sang các kênh riêng để tiết kiệm chi phí đầu vào, giữ giá thành sản phẩm cũng như mức lợi nhuận”, chị Minh Anh nói.

Nhiều người bán lo ngại là thói quen tiêu dùng của không ít khách hàng vẫn nghiêng về các sàn thương mại điện tử vì tiện lợi, nhanh chóng, nhiều ưu đãi và có chính sách hỗ trợ phần nào cho người mua. Điều này tạo ra thế giằng co: người bán muốn rời sàn, nhưng người mua vẫn ở lại. Dẫu vậy, theo tìm hiểu, vẫn có một số khách hàng cũng bắt đầu tìm đến kênh riêng của thương hiệu để mua với giá tốt hơn. Bản thân nhà bán hàng cũng nỗ lực cải thiện hoạt động kinh doanh, mở rộng đa kênh, hạn chế phụ thuộc.

Hiện nay, các sàn thương mại điện tử có quyền tự quyết cao trong việc điều chỉnh phí và chính sách. Đây là xu thế tất yếu khi thị trường bước vào giai đoạn trưởng thành nhưng nhiều ý kiến cho rằng cần có khung pháp lý rõ ràng hơn nhằm bảo vệ lợi ích người bán nhỏ.