Rõ tiêu chí để ưu tiên đầu tư nguồn lực cho giáo dục

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Hòa Bình phát biểu tại Tổ 8

Thảo luận tại Tổ, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình (ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) thẳng thắn nhìn nhận một số tồn tại trong giáo dục, đào tạo hiện nay bao gồm nặng về hình thức, chất lượng không cao và đào tạo không gắn với nhu cầu thực tiễn. Điều này dẫn đến tỉ lệ rất lớn những người có trình độ cao đi làm việc trái nghề. Có thực trạng chạy đua thành lập trường đại học, xem như một tiêu chí xếp hạng tỉnh. Việc này khiến nhiều nơi vội vàng “lắp ráp” tiêu chí để biến cao đẳng thành trường đại học…

Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình cho rằng, việc chủ trương đúng không đi vào cuộc sống nguyên nhân là do không thể chế hóa được, không bố trí được nguồn lực. Tổ chức thực hiện không quyết liệt và không tháo gỡ được những vấn đề nóng, điểm nghẽn. Do vậy, lần này, ngay sau khi Bộ Chính trị có 2 nghị quyết quan trọng về y tế và giáo dục, Chính phủ đã được yêu cầu đồng thời xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia để báo cáo Quốc hội. Mục đích là để bố trí nguồn lực, tập trung vào những vấn đề lớn, chủ trương lớn và các chương trình dự án lớn.

ĐBQH Đoàn Thị Lê An (Cao Bằng) đánh giá, ngành giáo dục đã có nhiều cố gắng, song khoảng cách chất lượng giữa các vùng miền vẫn còn lớn; hạ tầng số và cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới; đội ngũ giáo viên thiếu hụt, nhất là ở vùng đặc biệt khó khăn; đào tạo nghề và giáo dục đại học vẫn chưa cung ứng đủ nhân lực cho các ngành mũi nhọn. Do đó, việc xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia này là hết sức cần thiết, nhằm tăng tính tập trung nguồn lực, bảo đảm sự điều phối liên ngành, và tạo bước đột phá cho hệ thống giáo dục trong thập kỷ tới. Tờ trình và dự thảo Nghị quyết đã đưa ra mốc thời gian thực hiện, mục tiêu cụ thể, nguồn lực thực hiện.

Một trong những mục tiêu của Chương trình được các ĐBQH quan tâm là từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong hệ thống giáo dục quốc dân. Trong đó, đến năm 2030, phấn đấu tối thiểu 30% số cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông triển khai thí điểm mô hình trường học thông minh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý, giảng dạy và học tập, dạy học tích hợp STEM/STEAM, dạy các môn khoa học tự nhiên và STEM/STEAM bằng tiếng Anh. Đến năm 2035, đầu tư để 100% số cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông có đủ thiết bị dạy học để triển khai thực hiện đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Tuy nhiên, từ thực tế địa phương, ĐBQH Đoàn Thị Lê An cho rằng, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là đội ngũ giáo viên tiếng Anh đang còn thiếu ở nhiều địa phương. Ở các tỉnh miền núi phía Bắc (Cao Bằng, Bắc Kạn, Điện Biên...), khoảng 40 - 50% số giáo viên tiếng Anh hiện chưa đạt trình độ năng lực ngoại ngữ theo Khung năng lực 6 bậc. Tại mầm non và tiểu học, giáo viên tiếng Anh còn thiếu nhiều hơn, do nguồn đào tạo giáo viên bậc này còn ít. Ở bậc phổ thông, số giáo viên vật lý, hóa học, sinh học, tin học, toán học có thể dạy bằng tiếng Anh hiện chưa đến 3% trên toàn quốc; tại Cao Bằng, tỉ lệ này gần như bằng 0. Ngoài ra, giáo viên ngoại ngữ chất lượng cao thường chọn đô thị hoặc khối trường tư thục có thu nhập tốt; chế độ thu hút hiện nay chưa đủ mạnh để thu hút giáo viên giỏi về vùng xa.

Bên cạnh đó, nếu như tại đô thị, nhu cầu học tiếng Anh rất cao, thì tại các tỉnh miền núi, tỉ lệ học sinh dân tộc thiểu số chiếm trên 90%, tiếng Việt còn là ngôn ngữ thứ hai, nên việc yêu cầu tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai trong trường học là vô cùng thách thức. Hầu hết các tỉnh không có môi trường sử dụng tiếng Anh trong cộng đồng. Nếu chỉ học trong 2 - 3 tiết/tuần, học sinh khó đạt năng lực để học các môn khoa học bằng tiếng Anh. Để đạt được con số 30% vào năm 2030 và 100% vào năm 2035, chúng ta cần đầu tư mạnh mẽ và đồng bộ; chuẩn hóa đội ngũ giáo viên; hỗ trợ đặc thù cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi; và có lộ trình phù hợp với thực tiễn từng vùng, từng địa phương, ĐBQH Đoàn Thị Lê An khẳng định.

“đĐểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là đội ngũ giáo viên tiếng Anh đang còn thiếu ở nhiều địa phương

Từ thực tế triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia ở địa phương, ĐBQH Lý Thị Lan (Tuyên Quang) vướng mắc nhất triển khai các chương trình ở cơ sở là năng lực tổ chức thực hiện, khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế, kết quả chưa đạt như mong muốn. Chương trình mục tiêu quốc gia đều còn nặng về đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, trong khi theo đại biểu, năng lực lập, thẩm định và triển khai đầu tư công ở cấp xã... còn đang vướng nhiều. Nếu không có những giải pháp cụ thể và thiết kế chương trình phù hợp với điều kiện thực thi tại cơ sở sẽ khó triển khai hiệu quả.

Bên cạnh các Chương trình mục tiêu quốc gia đang triển khai, tại Kỳ họp thứ 10 này, Chính phủ cũng trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư một số Chương trình mục tiêu quốc gia khác. Nếu không rà soát kỹ thì khi triển khai thì các chương trình mục tiêu quốc gia này ở địa phương, đặc biệt là ở cấp xã, sẽ có nguy cơ cùng một nội dung phải làm 2 bộ hồ sơ, 2 báo cáo, áp dụng 2 cơ chế, rất khó cho thực thi ở cơ sở. Do vậy, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị, Chính phủ cần chỉ đạo các Bộ, ngành tiếp tục rà soát, đối chiếu giữa các Chương trình để bảo đảm không trùng lắp hoạt động, chồng chéo nhiệm vụ.

Liên quan đến các dự án thành phần có tổng vốn đầu tư lớn trong đó có dự án lên tới 277.000 tỷ đồng, ĐBQH Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) cho rằng, cần đánh giá chi tiết hơn về nhu cầu thực tiễn và hiệu quả đầu tư. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng báo cáo phân tích từng dự án; đồng thời giao tổ chức độc lập thẩm định để tránh đầu tư dàn trải, hình thức. Đối với nguyên tắc phân bổ vốn, cần lưu ý việc ưu tiên địa phương nhận bổ sung cân đối từ ngân sách Trung ương phải đi kèm tiêu chí cụ thể để tránh phân bổ theo cảm tính. Do đó cần xây dựng bộ tiêu chí dựa trên thu nhập bình quân, tỷ lệ hộ nghèo, số trường đạt chuẩn… nhằm bảo đảm công bằng và minh bạch.

Đánh giá cao chủ trương và nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục do Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất, song ĐBQH Đỗ Huy Khánh (Đồng Nai) lưu ý một số vấn đề quan trọng liên quan đến nguồn lực, cơ chế triển khai và tính khả thi. Hiện nhiều nội dung về cơ sở vật chất đã được thực hiện từ Chương trình mục tiêu quốc gia về Nông thôn mới trong nhiều năm qua, song việc đạt chuẩn quốc gia theo các tiêu chí mới là rất khó, đặc biệt tại các trường đã kiên cố hóa nhưng thiếu phòng chức năng, sân chơi, bãi tập và quỹ đất mở rộng. Điều này làm gia tăng rủi ro khi áp dụng các tiêu chí mới mà không có giải pháp thích hợp.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Đỗ Huy Khánh đề xuất, cần xây dựng lộ trình triển khai rõ ràng, với kế hoạch chi tiết, mục tiêu cụ thể, phân kỳ nguồn lực theo từng giai đoạn và cơ sở pháp lý minh bạch. Điều này sẽ giúp các đại biểu giám sát hiệu quả, bảo đảm các dự án đi vào thực tế đúng mục tiêu, tránh tình trạng lãng phí hoặc đầu tư dàn trải.

“Với quyết tâm chính trị cao và chính sách đủ mạnh, Việt Nam hoàn toàn có thể đạt mục tiêu này, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới”, ĐBQH Đoàn Thị Lê An (Cao Bằng) khẳng định.