Sức ép dồn về người bán hàng khi sàn thương mại điện tử rục rịch tăng phí

Theo đại diện Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, cơ quan này đã tiếp nhận nhiều phản ánh liên quan đến việc các nền tảng như Shopee, TikTok Shop và Lazada điều chỉnh chính sách phí áp dụng với người bán hàng. Trên cơ sở đó, Ủy ban đã yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp thông tin, đồng thời cử đại diện làm việc để làm rõ các nội dung liên quan.

Việc tăng phí là xu hướng khó tránh khi các nền tảng bước vào giai đoạn tối ưu hóa lợi nhuận

Chi phí leo thang, người bán “khó chồng khó”

Thực tế thị trường cho thấy, các khoản phí đang tăng lên ở nhiều cấu phần. Shopee nâng phí cố định tại nhiều ngành hàng, có nhóm lên tới 16 - 17%. TikTok Shop cũng điều chỉnh phí hoa hồng, đặc biệt ở các ngành thời trang, mẹ và bé. Trong khi đó, Lazada không đứng ngoài xu hướng khi tăng phí xử lý đơn hàng và bổ sung thêm phí hạ tầng.

Điều đáng nói, mức phí không chỉ dừng ở một vài khoản riêng lẻ mà là tổng hợp của nhiều loại chi phí chồng lấn. Theo phản ánh của các nhà bán hàng, khi cộng dồn phí nền tảng, phí thanh toán, chi phí khuyến mại, quảng cáo và vận hành, tổng chi phí có thể chiếm tới gần 50% doanh thu.

Bà Hồng Hạnh, chủ shop kinh doanh mỹ phẩm tại Hà Nội chia sẻ, trước đây, bán hàng trên sàn vẫn còn dư địa lợi nhuận, nhưng giờ chi phí tăng liên tục khiến biên lợi nhuận bị co lại đáng kể. Nếu không tăng giá thì lỗ, còn tăng giá thì mất khách. Áp lực này khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa là nhóm phụ thuộc lớn vào nền tảng TMĐT rơi vào thế khó. Không ít đơn vị buộc phải cắt giảm quảng cáo, thu hẹp danh mục sản phẩm hoặc tìm cách chuyển dịch sang các kênh bán hàng khác.

Ở góc độ khác, việc các nền tảng lớn đồng loạt tăng phí đặt ra câu hỏi về tính cạnh tranh của thị trường thương mại điện tử. Khi mức phí giữa các sàn có xu hướng tiệm cận nhau, không gian cạnh tranh về chi phí dịch vụ dần bị thu hẹp.

Các chuyên gia cho rằng, nếu xu hướng này kéo dài, thị trường có thể hình thành mặt bằng phí mới, gây bất lợi cho người bán, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ. Khi chi phí gia nhập và duy trì hoạt động trên sàn ngày càng cao, rào cản thị trường cũng tăng lên, làm giảm tính đa dạng của hệ sinh thái thương mại điện tử.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, nếu không có cơ chế giám sát phù hợp, việc điều chỉnh phí có thể dẫn tới tình trạng lợi ích nghiêng về phía nền tảng, trong khi người bán và người tiêu dùng chịu tác động tiêu cực.

Đồng thời, dù không trực tiếp chịu phí, nhưng người tiêu dùng cuối cùng vẫn là đối tượng chịu tác động gián tiếp. Khi chi phí đầu vào tăng, phần lớn nhà bán hàng sẽ buộc phải điều chỉnh giá bán để duy trì lợi nhuận.

Không chỉ giá cả, trải nghiệm mua sắm cũng có thể bị ảnh hưởng. Nếu số lượng nhà bán hàng giảm hoặc sản phẩm bị thu hẹp, người tiêu dùng sẽ có ít lựa chọn hơn. Trong dài hạn, điều này có thể làm suy giảm tính cạnh tranh vốn là yếu tố lợi thế lớn nhất của thương mại điện tử.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các nền tảng cho rằng việc tăng phí nhằm tái đầu tư vào hệ thống logistics, công nghệ và dịch vụ hỗ trợ, từ đó nâng cao trải nghiệm người dùng. Vấn đề đặt ra là liệu những cải thiện này có tương xứng với chi phí mà người bán đang phải gánh chịu hay không.

Cần sự minh bạch để bảo vệ hệ sinh thái

Động thái của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho thấy cơ quan quản lý đang theo sát diễn biến thị trường. Không chỉ làm việc với các nền tảng, Ủy ban còn thu thập ý kiến từ nhà bán hàng và các bên liên quan để có cái nhìn toàn diện.

Cần tái cấu trúc thị trường theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp hơn

Trọng tâm của quá trình rà soát là đánh giá tính minh bạch và hợp lý của các chính sách phí, cũng như tác động của chúng đến môi trường cạnh tranh, hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa, và quyền lợi người tiêu dùng.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, bài toán đặt ra không chỉ là kiểm soát mức phí, mà còn là xây dựng một khuôn khổ đảm bảo cân bằng lợi ích giữa ba bên: nền tảng TMĐT - người bán - người tiêu dùng.

Các chuyên gia cho rằng, cần thiết lập các tiêu chí rõ ràng về công bố phí, lộ trình điều chỉnh và cơ chế tham vấn với người bán trước khi áp dụng. Đồng thời, cần tăng cường giám sát để ngăn ngừa các hành vi có thể làm méo mó cạnh tranh.

Việc tăng phí là xu hướng khó tránh khi các nền tảng bước vào giai đoạn tối ưu hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, cách thức triển khai và mức độ điều chỉnh sẽ quyết định tác động của nó đến toàn thị trường.

Nếu được quản lý tốt, đây có thể là cơ hội để tái cấu trúc thị trường theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp hơn. Ngược lại, nếu thiếu kiểm soát, chi phí leo thang có thể trở thành “nút thắt” kìm hãm sự phát triển của hệ sinh thái thương mại điện tử.