Thay vì cấm đoán, hãy trao cho trẻ một thế giới mạng xã hội an toàn và tử tế

Hiện nay, các vấn đề xoay quanh mạng xã hội đã không còn là điều mới mẻ. Một số quan ngại như sự gia tăng các vấn đề sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên hay tình trạng “nghiện màn hình” có thể đã bị phóng đại, nhưng không thể phủ nhận rằng nhiều lời chỉ trích vẫn có cơ sở. Nội dung độc hại, như các thông điệp phân biệt giới tính hoặc tư tưởng cực đoan, vẫn lan truyền mạnh mẽ, bất chấp nỗ lực kiểm soát từ các nền tảng lớn. Những cá nhân như Andrew Tate với quan điểm chống nữ quyền cực đoan đã thu hút lượng lớn người theo dõi trẻ tuổi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhận thức và hành vi của giới trẻ.

Ngoài ra, hệ thống quảng cáo trực tuyến thiếu sự kiểm soát đang khiến trẻ em dễ dàng trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo hoặc sản phẩm không phù hợp. Thêm vào đó, việc các nền tảng khuyến khích chỉnh sửa ảnh, kết hợp với nội dung từ các “influencer” về hình thể và ăn kiêng, góp phần tạo ra áp lực lớn về ngoại hình, dẫn đến rối loạn ăn uống hoặc giảm sút lòng tự trọng ở trẻ.

Tất cả những điều này chỉ ra một thực tế quan trọng: mạng xã hội hiện tại không được thiết kế cho trẻ em. Những nền tảng lớn như Facebook hay Instagram vốn được xây dựng bởi và cho người lớn cụ thể hơn là những sinh viên trong độ tuổi đôi mươi. Dù một số nỗ lực điều chỉnh đã được thực hiện, như YouTube Kids hay tài khoản dành cho thanh thiếu niên trên Instagram, nhưng chúng vẫn mang tính vá víu và chưa giải quyết triệt để được nhu cầu đặc thù của trẻ em.

Tuy nhiên, việc cấm trẻ em tiếp cận mạng xã hội không phải là giải pháp. Trẻ em có quyền được tham gia vào thế giới kỹ thuật số và học cách sử dụng các nền tảng này một cách an toàn, có trách nhiệm. Vấn đề nằm ở chỗ: chúng ta không thể chỉ đơn giản đẩy chúng vào một môi trường được thiết kế cho người lớn mà thiếu đi sự định hướng phù hợp.

Vậy mạng xã hội dành riêng cho trẻ em nên trông như thế nào?

Đó phải là một không gian trực tuyến được thiết kế có chủ đích từ đầu, với các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt: cha mẹ hoặc người giám hộ có thể giám sát các cuộc trò chuyện, giới hạn người mà trẻ có thể tương tác và điều chỉnh mức độ tự chủ theo độ tuổi. Có thể áp dụng giới hạn tần suất đăng bài, thậm chí kiểm duyệt trước các bài viết đặc biệt là với trẻ nhỏ. Và điều quan trọng nhất: hoàn toàn không có quảng cáo.

CBeebies kênh truyền hình dành cho trẻ nhỏ của BBC, không quảng cáo, nội dung phù hợp và mang tính giáo dục cao. Ngoài ra, “Blue Peter Fan Club” một mạng xã hội thu nhỏ dành cho trẻ em với quy định nghiêm ngặt về ẩn danh và kiểm duyệt trước cũng từng mang lại trải nghiệm an toàn, bổ ích cho hàng triệu trẻ nhỏ ở Anh.

Dù vậy, việc xây dựng một nền tảng như vậy không thể đến từ các công ty công nghệ lớn bởi họ tồn tại dựa trên mô hình lợi nhuận và thường đặt doanh thu lên hàng đầu. Thay vào đó, cần đến một tổ chức phi lợi nhuận, độc lập và có cam kết lâu dài với sự phát triển của trẻ em. Dù muốn hay không, con trẻ của chúng ta đang lớn lên trong một thế giới tràn ngập mạng xã hội. Việc bảo vệ chúng không nên là ngăn chặn, mà là hướng dẫn, hỗ trợ và tạo ra một môi trường kỹ thuật số an toàn, tích cực.