Minh bạch các khoản chi phí, dịch vụ ngoài phạm vi được hưởng bảo hiểm y tế

Người bệnh mới được biết thông tin về giá dịch vụ, còn quyền được giải thích các khoản chi trả tại khoản 2 Điều 12 chỉ phát sinh khi có yêu cầu

Không tạo gánh nặng tài chính vì thiếu thông tin

Theo ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) cho biết, Luật Khám bệnh, chữa bệnh hiện hành quy định người bệnh có bảo hiểm y tế phải tự trả chi phí ngoài phạm vi được hưởng nhưng chưa cho họ quyền được biết trước các khoản đó. Người bệnh mới được biết thông tin về giá dịch vụ, còn quyền được giải thích các khoản chi trả tại khoản 2 Điều 12 chỉ phát sinh khi có yêu cầu. Trong khi đó, mức hưởng khác nhau từ 80 đến 100% lại tùy thuộc nơi khám và tỷ lệ thanh toán của một số thuốc, dịch vụ, nên người bệnh không thể tự tính phần trả của mình.

Dự thảo Luật sửa đổi lần này dù điều chỉnh nhiều nội dung nhưng vẫn bỏ ngỏ Điều 12 Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ dẫn chứng thực tế cử tri phản ánh, có trường hợp người bệnh được chỉ định 8 loại thuốc thì 7 loại thuốc không thuộc danh mục bảo hiểm y tế, phải tự mua. Thậm chí có tình trạng phải tự túc cả thuốc, vật tư tiêu hao thuộc phạm vi quỹ chi trả mà Bộ Y tế từng phải phát văn bản chấn chỉnh.

Khi không được thông báo trước, người bệnh không biết khoản nào đúng, khoản nào sai và đây là khoảng trống pháp lý, dễ trở thành kẽ hở cho việc lạm thu ở một số cơ sở khám, chữa bệnh. Báo cáo giải trình cho rằng, Luật hiện hành đã có quy định và Bộ Y tế sẽ tăng cường kiểm tra, thanh tra, tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ, các quy định được viện dẫn mới dừng lại ở tư vấn, giải thích khi có yêu cầu và cấm kê đơn nhằm trục lợi chứ chưa buộc thông báo trước. Bộ Y tế cho biết sẽ ưu tiên kiểm tra nơi có nhiều phản ánh, nhưng người bệnh không biết thì không thể phản ánh trong khi thanh tra chỉ xử lý sau khi sai phạm đã xảy ra.

Chính báo cáo giải trình khẳng định, dịch vụ theo yêu cầu phải dựa trên sự tự nguyện và thông tin đầy đủ người bệnh. Vì vậy, thuốc và dịch vụ mà người bệnh buộc phải tự chi trả càng phải cần làm rõ, bởi khi luật chưa quy định thì Chính phủ chưa có căn cứ quy định thống nhất.

Với những lý lẽ nêu trên, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ đề nghị, bổ sung vào Điều 3 dự thảo Luật một khoản sửa đổi Điều 12 Luật Khám, chữa bệnh. Theo đó, bổ sung vào đầu khoản 2 nội dung: Được thông báo trước các khoản chi phí phải tự chi trả ngoài phạm vi được hưởng bảo hiểm y tế khi được chỉ định thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ kỹ thuật, trừ trường hợp cấp cứu và giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung, hình thức thông báo. Quy định trên không can thiệp vào chuyên môn của thầy thuốc nhưng vẫn đảm bảo người bệnh được biết trước để chủ động lựa chọn dịch vụ phù hợp với điều kiện kinh tế của mình.

Đồng quan điểm về tính minh bạch, ĐBQH Hà Anh Thư (Quảng Ngãi) cho biết, Báo cáo số 2080 của Bộ Y tế nêu phương án sửa Khoản 7 Điều 110 đã được quy định quyền được quỹ bảo hiểm y tế thanh toán khi người bệnh chọn dịch vụ theo yêu cầu. Tuy nhiên, dự thảo ngày 08/11 mới thể hiện được nội dung quyết định giá và công khai giá. Do vậy, đại biểu đề nghị ghi rõ ngay tại Khoản 7 người bệnh chọn dịch vụ theo yêu cầu vẫn được quỹ thanh toán theo phạm vi được hưởng, mức hưởng và điều kiện thanh toán của pháp luật về bảo hiểm y tế. Trước khi người bệnh lựa chọn, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải thông tin rõ phần quỹ dự kiến thanh toán và phần người bệnh dự kiến phải trả. Khi thanh toán, hai khoản này phải được thể hiện riêng lẻ trên bảng kê để có thể theo dõi.

Đáp ứng nhu cầu thuốc tốt, giá hợp lí

Bên cạnh câu chuyện minh bạch chi phí, bài toán thanh toán thuốc ngoài danh mục BHYT cũng là trăn trở lớn của đội ngũ y, bác sĩ trực tiếp điều trị. Thực tế lâm sàng cho thấy, nhiều trường hợp thầy thuốc biết có phác đồ hoặc dòng thuốc mới mang lại hiệu quả vượt trội, ít tác dụng phụ hơn thuốc nhưng chưa thuộc danh mục kê thì người bệnh phải tự trả và không kê thì kết quả điều trị chưa như mong muốn. Theo Điều 21 Luật Bảo hiểm y tế, quỹ chỉ thanh toán thuốc trong danh mục, nên khi được chỉ định thuốc ngoài danh mục, người bệnh phải tự trả cho toàn bộ, kể cả phần quỹ lẽ ra đã chi cho cùng thuốc chỉ định trong danh mục. Dự thảo Luật sửa đổi Điều 22 cũng chưa xử lý trường hợp này.

Trong khi đó, với dịch vụ theo yêu cầu tại khoản 6 Điều 22 đã giao Chính phủ quy định mức hưởng và báo cáo giải trình khẳng định người bệnh không mất quyền lợi bảo hiểm y tế, người bệnh tự chọn dịch vụ đắt hơn vẫn giữ được quyền lợi, còn dùng thuốc tốt hơn theo chỉ định chuyên môn lại mất quyền lợi. Như vậy là chưa công bằng đối với nhóm người bệnh có thu nhập thấp và nhóm người bệnh có hoàn cảnh khó khăn không sử dụng dịch vụ.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị tại Điều 6 dự thảo Luật bổ sung vào khoản 6 Điều 22: Trường hợp người bệnh chỉ định thuốc ngoài danh mục nhưng danh mục có thuốc cùng chỉ định thì Chính phủ quy định quỹ thanh toán theo mức của thuốc trong danh mục, còn người bệnh chỉ trả phần chênh lệch. Như vậy, quỹ không vượt phần người bệnh vốn được hưởng và người bệnh được dùng thuốc tốt hơn để đảm bảo quyền lợi.

Đại biểu Hà Anh Thư cũng đề nghị quan tâm thêm đến khả năng tiếp cận thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Chỉ định phải căn cứ vào tình trạng bệnh, hiệu quả và độ an toàn của thuốc. Khi rà soát danh mục thuốc bảo hiểm y tế, cần ưu tiên xem xét thuốc thế hệ mới có bằng chứng mang lại lợi ích rõ rệt cho người bệnh như kéo dài thời gian sống, giảm biến chứng hoặc giảm tác dụng phụ nghiêm trọng. Cần xác định nhóm người bệnh hưởng lợi rõ nhất, đồng thời đánh giá chi phí của cả quá trình điều trị và khả năng chi trả của quỹ.

Khi thuốc mà bác sĩ chỉ định thuộc phạm vi hưởng nhưng bệnh viện đang thiếu, bệnh viện phải giải thích và chủ động tìm phương án bảo đảm điều trị. Nếu có thuốc thay thế phù hợp, bác sĩ cần giải thích căn cứ chuyên môn cho người bệnh. Nếu người bệnh phải tự mua thuốc và đủ điều kiện thanh toán trực tiếp, bệnh viện phải cấp phiếu xác nhận thiếu thuốc và hướng dẫn nộp hồ sơ kèm hoá đơn cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Cơ quan bảo hiểm xã hội thanh toán trực tiếp cho người bệnh căn cứ vào số lượng, đơn giá trên hoá đơn, giới hạn đơn giá thanh toán và mức hưởng theo quy định. Với thuốc ngoài phạm vi được hưởng, bệnh viện phải giải thích lý do chỉ định và chi phí mà người bệnh phải tự trả. Người bệnh cần biết những thông tin này trước khi bỏ tiền ra mua thuốc, ĐBQH Hà Anh Thư nêu quan điểm.

Việc luật hóa những quyền lợi này là bước đi căn cơ để Luật Khám bệnh, chữa bệnh thực sự trở thành chỗ dựa an sinh vững chắc, đảm bảo tính công bằng và nhân văn trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.