TP. Hồ Chí Minh: Bước nhảy vọt hạ tầng cảng biển, hướng tới trung tâm tài chính hàng hải

Cảng nước sâu Cái Mép

Sau hợp nhất, TP. Hồ Chí Minh sở hữu hệ thống 99 cảng biển, vượt xa quy mô của Hải Phòng - địa phương hiện có khoảng 50 cảng. Đây được xem là lợi thế chiến lược để thành phố phát triển kinh tế biển và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

UBND TP. Hồ Chí Minh đã giao Sở Tài chính hoàn thiện Đề án phát triển kinh tế biển với mục tiêu xây dựng thành phố trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10 tới. Theo định hướng, các ngành kinh tế biển sẽ phát triển theo hướng bền vững, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Năm 2025, hệ thống cảng biển TP. Hồ Chí Minh thông qua hơn 24 triệu TEU, đứng thứ 8 thế giới theo bảng xếp hạng của Lloyd’s List. Hoạt động cảng biển gắn với kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 200 tỷ USD, chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Trong chiến lược phát triển kinh tế biển, thành phố định hướng xây dựng cụm cảng - logistics thông minh Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ theo mô hình siêu cảng số, vận hành trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống logistics tích hợp. Mục tiêu là hình thành trung tâm logistics biển hàng đầu Đông Nam Á, đóng vai trò cửa ngõ kết nối trực tiếp với các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo PGS.TS. Trần Hoàng Ngân, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, cảng biển, sân bay, logistics và các khu thương mại tự do (FTZ) sẽ là những động lực quan trọng nâng tầm vị thế của TP. Hồ Chí Minh, song hành với quá trình xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Từ các cảng trung chuyển quốc tế, thành phố có thể phát triển thị trường hàng hóa, giao dịch phái sinh và thanh toán quốc tế, tạo nền tảng cho một trung tâm tài chính gắn với kinh tế biển.

Tuy nhiên, dù sở hữu hệ thống cảng biển lớn, Việt Nam hiện chủ yếu mới tham gia các khâu có giá trị gia tăng thấp như khai thác hạ tầng, kho bãi, giao nhận và vận tải nội địa.

Phối cảnh cảng biển Cần Giờ

Ông Nguyễn Hoàng Anh, Quản lý dự án cấp cao Roland Berger Đông Nam Á, cho biết các dịch vụ có giá trị gia tăng cao như tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hải, môi giới vận tải, quản trị rủi ro hay dịch vụ pháp lý vẫn chủ yếu do các định chế tài chính tại Singapore, Nhật Bản, Mỹ, Anh, EU và Hàn Quốc đảm nhiệm.

Theo ông Hoàng Anh, Việt Nam hiện chỉ giữ lại khoảng 4 - 5% giá trị giao dịch hàng hải. Ngành hàng hải mới đóng góp khoảng 1% GDP, tương đương 4,5 tỷ USD, thấp hơn đáng kể so với Singapore và UAE (7 - 8%) hay Malaysia (4%). Điều này đồng nghĩa phần lớn giá trị gia tăng từ vận tải biển và bảo hiểm hàng hóa vẫn chảy ra nước ngoài.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC), cho biết giá trị hàng hóa luân chuyển qua hệ thống cảng biển khu vực TP. Hồ Chí Minh ước đạt hơn 1.000 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, khoảng 80 - 90% giao dịch tài chính liên quan đến xuất nhập khẩu và logistics vẫn được thực hiện tại Singapore hoặc Hong Kong, thay vì Việt Nam.

Theo ông Huân, nguyên nhân chính nằm ở những hạn chế về khung pháp lý, cơ chế quản lý dòng vốn và hệ sinh thái dịch vụ tài chính chưa hoàn chỉnh. Việc hình thành Tòa án Quốc tế trong Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và doanh nghiệp toàn cầu.

“Mục tiêu của VIFC-HCMC là trong vòng 5 năm tới đưa khoảng 30% giá trị giao dịch hàng hóa hiện đang thực hiện ở nước ngoài quay trở lại Việt Nam, tương đương khoảng 300 tỷ USD mỗi năm”, ông Huân cho biết.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP. Hồ Chí Minh đang triển khai dự án Cái Mép Hạ rộng hơn 351 ha với tổng vốn đầu tư trên 50.000 tỷ đồng, đóng vai trò trung tâm logistics cửa ngõ quốc tế phía Nam. Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố cũng dự kiến phát triển hàng loạt dự án như ICD Long Bình, cảng tổng hợp Long Sơn, cảng khách quốc tế Vũng Tàu và các trung tâm logistics chuyên dụng.

Theo tính toán, TP. Hồ Chí Minh cần khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư mỗi năm để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng, trong đó riêng hạ tầng chiếm khoảng một nửa. Giai đoạn 2026 - 2030, ngân sách nhà nước chỉ có thể đáp ứng khoảng 200.000 tỷ đồng, phần còn lại phải huy động từ khu vực tư nhân, nguồn vốn đầu tư nước ngoài và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, khẳng định việc hình thành Hệ sinh thái Trung tâm Tài chính hàng hải quốc tế (IMFC) không chỉ là bước đi chiến lược trong lĩnh vực tài chính hàng hải mà còn là một trụ cột quan trọng của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh.

“Thành phố đang định hướng phát triển mô hình từ cảng biển đến tài chính, kết nối trực tiếp hoạt động logistics và xuất nhập khẩu với các dịch vụ tài chính hiện đại nhằm gia tăng giá trị giữ lại trong nước, thay vì chỉ đóng vai trò trung chuyển hàng hóa như hiện nay”, ông Vinh nhấn mạnh.