TP. Hồ Chí Minh thí điểm giao thông xanh để xây dựng các vùng phát thải thấp

Côn Đảo và Cần Giờ được TP. Hồ Chí Minh xây dựng vùng phát thải thấp bằng việc thí điểm áp dụng giao thông xanh từ 1/7/2026.

Đại diện liên doanh Công ty Cổ phần Phát triển Đô thị Bền vững, Viện Khoa học Công nghệ Năng lượng và Môi trường (đơn vị tư vấn) cho biết, sau sáp nhập TP. Hồ Chí Minh có quy mô dân số lớn, áp lực giao thông kéo theo nguồn phát thải cao hơn, gây thiệt hại khoảng 3.000 tỉ đồng/năm. Do đó, việc kiểm soát khí thải từ xe cộ trở nên cấp bách nhằm giảm ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe người dân.

Ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh nhận định, chuyển đổi giao thông xanh là xu hướng tất yếu nên thành phố đang tiên phong thực hiện hàng loạt giải pháp, nỗ lực đạt net zero vào năm 2050 theo định hướng của Chính phủ.

Theo đó, để thực hiện mô hình giao thông xanh, từ năm 2026, TP. Hồ Chí Minh dự kiến bắt đầu kiểm soát khí thải xe máy tại các xã thuộc huyện Cần Giờ trước đây (sau sáp nhập còn các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ, Thạnh An) và đặc khu Côn Đảo. Theo ông An, hai khu vực thí điểm giao thông xanh nói trên có đặc thù sinh thái nhạy cảm, nhu cầu bảo tồn cao và lượng phương tiện chưa quá lớn, dễ kiểm soát và theo dõi. Quá trình này triển khai theo nhiều giai đoạn, liên tục tổng kết, điều chỉnh để phù hợp thực tiễn. Đây là hai khu vực biệt lập, hiện trạng giao thông thông thoáng, đường kết nối thấp, xe máy chiếm phần lớn.

Theo đó, từ ngày 1/7/2026, triển khai kiểm định khí thải xe máy tại khu vực Cần Giờ và Côn Đảo; và từ 1/1/2030, tất cả xe máy lưu hành vào hai khu vực này phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 2 (EU2) trở lên; từ năm 2031 bắt buộc áp dụng vùng phát thải thấp tại các khu vực đủ điều kiện.

Nhằm đáp ứng nhu cầu di chuyển của người dân khi chuyển sang mô hình giao thông xanh, mạng lưới xe buýt điện sẽ được đầu tư. Theo đó, đầu tư tuyến xe buýt điện trục dọc đường Rừng Sác, các tuyến nhánh kết nối, cùng tuyến du lịch sinh thái đi các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ, Thạnh An. Tại đặc khu Côn Đảo sẽ mở mới 6 tuyến buýt điện phục vụ dân cư và khách du lịch tại sân bay Cỏ Ống, cảng Bến Đầm và các di tích lịch sử. Ngoài ra, dịch vụ xe đạp điện chia sẻ sẽ được triển khai tại các khu dân cư, khu du lịch, khách sạn. Các trạm sạc năng lượng mặt trời được lắp đặt ở bến xe, chợ, khu dân cư...

Để kiểm soát khí thải phương tiện, trên địa bàn Cần Giờ và Côn Đảo sẽ được phân vùng hoạt động kiểm soát lưu thông đối với ô tô, mô tô, xe gắn máy có tiêu chuẩn khí thải thấp, như lắp camera giám sát xử phạt… Riêng địa bàn Cần Giờ (do không biệt lập như Côn Đảo), để kiểm soát giao thông xanh, đơn vị tư vấn đề xuất lắp thiết bị kiểm tra khí thải phương tiện tại chỗ, thiết bị giám sát di động như cảm biến laser, camera nhận diện phương tiện; phần mềm phân tích, cảnh báo thông qua hệ thống AI… Song song đó, thành phố sẽ cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ vận tải công cộng tại Cần Giờ như đầu tư hệ thống xe buýt xanh, taxi xanh.

Phó Chủ tịch UBND xã Cần Giờ, ông Hồ Văn Bình cho biết, tỷ lệ hộ cận nghèo vẫn chiếm tới 22%, đây là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi buộc phải thay đổi phương tiện đi lại. Thành phố nên hỗ trợ 100% giá trị phương tiện mới cho nhóm yếu thế khi chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện. Ngoài hỗ trợ phương tiện, thành phố cần có chính sách đào tạo nghề, chuyển đổi sinh kế nhằm giúp người dân có thêm cơ hội việc làm bền vững trong nền kinh tế xanh.

Về cơ chế tài chính, theo ông Bùi Hòa An, đề án đưa ra hàng loạt ưu đãi như miễn 100% lệ phí trước bạ cho ô tô điện chạy pin đến ngày 28/2/2027 và sẽ đề xuất kéo dài đến năm 2030; giảm 50% lệ phí đăng ký biển số với ô tô, xe máy điện; giảm 50% phí bảo trì đường bộ cho doanh nghiệp vận tải điện.

Tiếp đó, chương trình sẽ hỗ trợ tối đa 50% lãi suất cho doanh nghiệp đầu tư buýt điện và trạm sạc; hỗ trợ 20% lãi vay cho cá nhân, hộ gia đình mua xe máy điện; trợ cấp trực tiếp 10% (tối đa 5 triệu đồng) cho người dân mua xe máy điện; hỗ trợ 70% chi phí đầu tư trạm sạc điện... Đồng thời, xe máy xăng cũ sẽ được bồi hoàn 70% giá trị còn lại. Thành phố khuyến khích tự đầu tư mua sắm đối với các hộ khá giả có khả năng. Riêng với người khó khăn, thành phố sẽ có chính sách hỗ trợ vay vốn lãi suất thấp, trả góp dài hạn. Với doanh nghiệp, Nhà nước sẽ giảm thuế, phí để khuyến khích đổi mới phương tiện. Đặc biệt, nhóm hộ cận nghèo sẽ được hỗ trợ 100% chi phí phương tiện nhằm đảm bảo an sinh xã hội.