VAMC trước bước ngoặt chiến lược: Từ xử lý nợ xấu đến kiến tạo thị trường mua bán nợ quốc gia

Định vị VAMC là "trái tim" của thị trường nợ xấu

Thực tiễn phát triển của hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) cho thấy, việc xử lý nợ xấu muốn đạt hiệu quả bền vững không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay nỗ lực đơn lẻ của từng ngân hàng, mà đòi hỏi phải có một thị trường mua bán nợ vận hành theo cơ chế thị trường công khai và minh bạch.

Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đề án "Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045" (Quyết định 1413/QĐ-TTg) và Đề án "Tiếp tục thực hiện hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp" (Quyết định 1809/QĐ-TTg) đã thống nhất định hướng chiến lược: Phát triển VAMC trở thành định chế trung tâm trong kiến tạo và phát triển thị trường mua bán nợ.

Đồng thời, VAMC tiếp tục khẳng định vai trò là công cụ hiệu quả của Nhà nước trong hoạt động xử lý nợ xấu, cơ cấu lại hệ thống các TCTD. Văn bản định hướng VAMC sẽ giữ vai trò chủ lực, chủ đạo trong hệ thống các TCTD và trực tiếp tham gia hỗ trợ xử lý các TCTD yếu kém.

Để đảm bảo VAMC có đủ năng lực tài chính và quy mô hoạt động tương xứng với nhiệm vụ mới, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai tăng vốn điều lệ cho VAMC. Nguồn tăng vốn điều lệ sẽ được cân đối tổng thể từ các nguồn hợp pháp theo quy định, bao gồm: lợi nhuận sau thuế, trích lập các quỹ, phát hành cổ phiếu và bố trí từ nguồn ngân sách nhà nước.

Phát triển hạ tầng số cho thị trường mua bán nợ

Một trong những vướng mắc lớn nhất của thị trường mua bán nợ trong thời gian qua là tình trạng bất cân sóng thông tin, thiếu một nền tảng tập trung để kết nối bên mua và bên bán. Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn này, hai Đề án của Chính phủ đã đề ra các giải pháp đột phá về mặt hạ tầng công nghệ. Đó là phát triển Sàn giao dịch nợ của VAMC trở thành cơ sở hạ tầng của thị trường mua bán nợ xấu quốc gia: Sàn giao dịch không chỉ đơn thuần là nơi niêm yết mà được thiết kế thành một nền tảng tích hợp hiện đại trên nền tảng số. Tại đây, các thông tin về khoản nợ và tài sản bảo đảm (TSBĐ) bao gồm tình trạng pháp lý, dòng tiền, hiện trạng thực tế sẽ được chuẩn hóa và công khai đầy đủ.

Cùng với phát triển hạ tầng, phương thức giao dịch của Sàn cũng được đổi mới. Sàn giao dịch nợ giúp đẩy mạnh tổ chức giao dịch và đấu giá điện tử minh bạch, từng bước giảm bớt sự phụ thuộc vào cơ chế đàm phán song phương truyền thống vốn mất nhiều thời gian và chi phí. Sàn giao dịch nợ sẽ hình thành cơ chế xác định giá trị thị trường đối với các trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành gắn với mua bán nợ xấu của các TCTD, cũng như các khoản nợ trái phiếu doanh nghiệp chậm trả do TCTD nắm giữ.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là phấn đấu đến năm 2030 hình thành cơ sở dữ liệu tập trung về nợ xấu và TSBĐ. Khung pháp lý mới sẽ tạo điều kiện hoàn thiện cơ chế cho phép VAMC tiếp cận, kết nối và khai thác hiệu quả dữ liệu từ các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành có liên quan.

Nền tảng số của VAMC sẽ là trung tâm kết nối một hệ sinh thái rộng lớn, gồm: các TCTD, nhà đầu tư trong và ngoài nước, các quỹ đầu tư, các tổ chức trung gian (định giá, kiểm toán, tư vấn pháp lý - tài chính, môi giới), các đơn vị khai thác/tái cấu trúc tài sản cùng cơ quan quản lý nhà nước.

Tăng tính tự chủ, mở rộng chức năng và hoàn thiện thể chế

Để VAMC có thể chủ động, vận hành hiệu quả theo các chuẩn mực thị trường, Quyết định số 1809/QĐ-TTg đặt ra nhóm giải pháp trọng tâm về hoàn thiện thể chế. Theo đó, các quy định pháp luật liên quan sẽ được rà soát, chỉnh sửa theo hướng mở rộng chức năng, nhiệm vụ và trao quyền tự chủ cao hơn cho VAMC trong các quyết định kinh doanh và xử lý nợ. Đi cùng với việc mở rộng chức năng là yêu cầu củng cố năng lực tài chính và nguồn nhân lực chuyên môn để VAMC có thể thực hiện đồng bộ, trọn vẹn chuỗi chức năng từ mua, bán, xử lý nợ xấu đến định giá và đấu giá tài sản.

Công khai, minh bạch thông tin cũng là một trong những yêu cầu quan trọng. Theo đó, cơ chế niêm yết, công khai thông tin về các khoản nợ xấu và TSBĐ trên Sàn giao dịch nợ sẽ tiếp tục được hoàn thiện nhằm gia tăng khả năng tiếp cận thông tin của cộng đồng nhà đầu tư, thúc đẩy quy mô giao dịch và góp phần phát triển thị trường an toàn, đồng bộ, bền vững.

Xử lý TSBĐ và thu hồi nợ luôn là một trong những khâu phức tạp, liên quan đến quyền lợi của nhiều bên và chịu sự điều chỉnh của nhiều quy định pháp luật. Vì vậy, hai Quyết định của Thủ tướng Chính phủ cũng đặt ra cơ chế phối hợp liên ngành nhằm hỗ trợ VAMC và các TCTD trong quá trình xử lý nợ xấu. Trong đó, Bộ Công an chỉ đạo lực lượng công an các cấp phối hợp chặt chẽ, hỗ trợ và bảo vệ các TCTD, VAMC, bảo đảm an ninh, trật tự trong quá trình thu giữ, bàn giao và xử lý TSBĐ; đồng thời chủ động phát hiện, điều tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, chống đối, cản trở việc xử lý TSBĐ và thu hồi nợ.

Bộ Tư pháp chỉ đạo Cục Quản lý Thi hành án dân sự và cơ quan thi hành án các cấp tập trung phối hợp, hỗ trợ VAMC cùng các TCTD đẩy nhanh tiến độ thi hành các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật liên quan đến xử lý TSBĐ, tháo gỡ các vụ việc còn tồn đọng.

Về phía Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cân đối, bố trí nguồn ngân sách nhà nước để triển khai việc tăng vốn điều lệ cho VAMC theo phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ.

Những định hướng tại Quyết định số 1413/QĐ-TTg và Quyết định số 1809/QĐ-TTg đang mở ra một chương mới cho sự phát triển của VAMC. Việc chuyển đổi từ một cơ chế mua bán nợ mang tính chất hành chính sang một thị trường nợ xấu vận hành trên nền tảng số, có sự tham gia của Sàn giao dịch nợ quốc gia, Cơ sở dữ liệu tập trung và hệ sinh thái đa dạng sẽ là động lực quan trọng bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, khơi thông dòng vốn và thúc đẩy kinh tế phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.