Sửa đổi Luật Đấu giá tài sản: Tránh rập khuôn cơ chế, giải phóng nguồn lực từ thực tiễn

Quy định hiện nay chưa tạo điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò của đấu giá như một phương thức giao dịch phổ biến trong nền kinh tế thị trường - Ảnh minh họa

Điều tiết hiệu quả giá trị tài sản

Nhìn lại chặng đường vừa qua các chuyên gia đánh giá, Luật Đấu giá tài sản đã đạt nhiều kết quả. Từ tháng 7/2017 đến tháng 12/2025, các tổ chức hành nghề đấu giá tài sản đã tổ chức hơn 336.581 cuộc đấu giá, số tiền thù lao dịch vụ đấu giá tài sản thu được đạt hơn 4.000 tỷ đồng, nộp ngân sách nhà nước hơn 1.700 tỷ đồng. Đđội ngũ đấu giá viên, tổ chức hành nghề đấu giá tài sản đã phát triển về số lượng, chất lượng với gần 1.200 đấu giá viên, gần 500 doanh nghiệp đấu giá tài sản và 32 Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tại các tỉnh, thành phố. Nhiều cuộc đấu giá được tổ chức thành công với giá trị tài sản bán được cao hơn nhiều lần so với giá khởi điểm, nộp ngân sách nhà nước đạt giá trị lớn, qua đó đóng góp tích cực cho việc quản lý, sử dụng tài sản công.

Dẫu vậy, khung khổ pháp lý hiện hành vẫn chưa theo kịp hơi thở của đời sống kinh tế. Hiện nhu cầu bán tài sản thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân thông qua phương thức đấu giá ngày càng gia tăng và có xu hướng trở thành một kênh giao dịch thương mại hiện đại, công khai, minh bạch đối với nhiều loại tài sản có giá trị như bất động sản, tác phẩm nghệ thuật, phương tiện, tài sản của doanh nghiệp và các loại tài sản khác. Trong khi đó, các quy định của Luật hiện hành chủ yếu được thiết kế trên cơ sở phục vụ hoạt động đấu giá đối với tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá, trong khi cơ chế pháp lý dành cho tài sản tự nguyện còn chưa đầy đủ, chưa tạo điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò của đấu giá như một phương thức giao dịch phổ biến trong nền kinh tế thị trường.

ĐBQH Châu Quỳnh Dao (An Giang) dẫn chứng một bất cập dai dẳng suốt nhiều năm qua chưa được giải quyết thỏa đáng, đó là việc học sinh phải trả chi phí cho một đĩa cơm hay một chai nước bên trong cổng trường cao hơn so với giá bán bên ngoài. Đại biểu chỉ rõ, việc cổng trường khép kín xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an toàn, nhưng thực tế này vô tình biến căng tin thành một thị trường độc quyền khép kín, khiến các em học sinh hoàn toàn không có sự lựa chọn nào khác.

Đi sâu vào bản chất vấn đề, ĐBQH Châu Quỳnh Dao khẳng định căn nguyên cốt lõi nằm ở quy định về đấu giá tài sản công. Dù cử tri rất phấn khởi khi Chính phủ ban hành chính sách miễn, giảm thuế, bao gồm cả các đơn vị cung cấp dịch vụ ăn uống trong trường học, song đây mới chỉ là giải pháp xử lý phần ngọn. Đơn cử, với một khẩu phần ăn có giá 35.000 đồng, mức thuế cao nhất cũng chỉ khoảng 8%, tương đương 2.000 đồng; trong khi chi phí mặt bằng qua đấu giá lại chiếm tới 30 - 40%, tương đương từ 10.000 đến 14.000 đồng. Từ phép tính thực tế trên, có thể thấy nếu chỉ dừng lại ở việc giảm thuế, thì mục tiêu bảo đảm cho học sinh nghèo có bữa ăn no, đủ dinh dưỡng và an toàn vệ sinh thực phẩm vẫn khó có thể thành hiện thực. Quy định của pháp luật nhằm bảo vệ tài sản công và chống thất thoát là yêu cầu cần thiết, song việc áp dụng rập khuôn cơ chế này vào môi trường công là chưa phù hợp.

Đây là một trong nhiều bất cập đang diễn ra cần sớm tìm hướng giải quyết. Nhằm kế thừa những quy định đang phát huy hiệu quả trong thực tiễn và khắc phục những hạn chế, bất cập hiện nay trong hoạt động đấu giá tài sản, Dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) gồm 7 chương, 64 điều đang trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, qua đó nâng cao hiệu quả, hiệu lực của công tác quản lý nhà nước về đấu giá tài sản đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới. Theo các chuyên gia, quá trình sửa đổi luật cần được thực hiện theo hướng bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Việc hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản cần gắn với yêu cầu cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khơi thông các nguồn lực xã hội và tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Phân định ranh giới pháp lý chuyên ngành

Một trong những nút thắt lớn nhất là việc xác định ranh giới điều chỉnh giữa luật chung và luật chuyên ngành để tránh xung đột khi áp dụng. ĐBQH Võ Hoàng Ngân (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, đấu giá tài sản thường chỉ là một khâu trong toàn bộ quá trình quản lý, xử lý và chuyển giao tài sản. Với quyền sử dụng đất, trước khi tổ chức đấu giá phải xác định quỹ đất đủ điều kiện, hoàn thành thủ tục cần thiết, xác định giá khởi điểm và điều kiện tham gia. Sau đấu giá còn có các bước phê duyệt kết quả, thực hiện nghĩa vụ tài chính, giao đất và đăng ký quyền sử dụng đất. Quy trình này chịu sự điều chỉnh đồng thời của Luật Đấu giá tài sản, Luật Đất đai và các luật liên quan. Nếu các luật có quy định khác nhau về cùng một bước thủ tục, cơ quan thực hiện có thể lúng túng trong việc áp dụng.

Tuy nhiên, Điều 3 của dự thảo đã quy định nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đấu giá tài sản nhưng chưa phân định rõ nội dung nào thuộc trình tự, thủ tục đấu giá và nội dung nào thuộc phạm vi quản lý của pháp luật chuyên ngành. Từ đó, ĐBQH Võ Hoàng Ngân kiến nghị, chỉnh lý theo hướng Luật Đấu giá tài sản quy định thống nhất về nguyên tắc, trình tự, thủ tục tổ chức cuộc đấu giá và điều kiện đưa tài sản ra đấu giá. Trong khi đó, thẩm quyền quyết định đấu giá, điều kiện nhận chuyển quyền, phê duyệt kết quả, thực hiện nghĩa vụ tài chính, đăng ký và chuyển giao tài sản cần tuân theo pháp luật chuyên ngành.

Cùng chung nhận định, ĐBQH Lê Nữ Thuỳ Dương (Đồng Nai) nhấn mạnh, nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đấu giá tài sản cần được xem xét trong mối quan hệ với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, theo đó văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau quy định cùng một vấn đề thì được ưu tiên áp dụng. Do đó cần sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng: trường hợp luật được ban hành sau khi Luật Đấu giá tài sản có hiệu lực mà cùng quy định về trình tự, thủ tục đấu giá thì được áp dụng theo quy định của luật đó. Đồng thời, chỉnh lý Điều 3 theo hướng xác định rõ: Luật Đấu giá tài sản điều chỉnh thống nhất các vấn đề thuộc quy trình, thủ tục đấu giá; luật chuyên ngành điều chỉnh nội dung về tổ chức đấu giá như thẩm quyền đưa tài sản ra đấu giá, xác định giá khởi điểm, điều kiện về chủ thể được nhận chuyển quyền, phê duyệt kết quả, thanh toán, đăng ký và bàn giao tài sản.

Bên cạnh việc phân định thẩm quyền, yêu cầu đổi mới hình thức công khai thông tin gắn với chuyển đổi số cũng được các đại biểu đặc biệt lưu tâm nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thực chất của người tham gia. ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh cho rằng, quy định về niêm yết tài sản đấu giá, trong đó có yêu cầu niêm yết tại UBND cấp xã nơi có bất động sản trong thời hạn 15 ngày trước phiên đấu giá cũng cần được rò soát kĩ. Quy định cần được điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn công nghệ thông tin, đồng thời không bắt buộc đăng thông báo đấu giá trên báo giấy, báo in mà cho phép sử dụng các phương tiện, hình thức công nghệ khác phù hợp để công khai thông tin. Qua đó không chỉ minh bạch về giá và trình tự đấu giá mà còn phải bảo đảm người tham gia có đủ thông tin để quyết định. Đặc biệt với bất động sản, thông tin quy hoạch có thể tác động trực tiếp đến mục đích sử dụng và giá trị tài sản sau khi trúng đấu giá.