Xuất khẩu 2027: Mở rộng thị trường phải đi cùng hiệu quả

Ảnh minh họa

Cơ hội gia tăng, áp lực cũng lớn hơn

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng năm 2026 đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 499,24 tỷ USD, tăng 27,5%; nhập khẩu đạt 511,31 tỷ USD, tăng 37,4%; cán cân thương mại nhập siêu 12,07 tỷ USD.

Tại hội thảo trực tuyến về triển vọng xuất khẩu năm 2027 ngày 5/11, ông Nguyễn Tuấn Việt, Giám đốc Công ty TNHH Xúc tiến xuất khẩu VIETGO, dự báo kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2026 có thể vượt 1.200 tỷ USD, trong đó xuất khẩu khoảng 570-600 tỷ USD.

Theo ông Việt, môi trường chính trị ổn định, vị trí địa lý thuận lợi và mạng lưới hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng khắp là những lợi thế của Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội chỉ chuyển thành đơn hàng khi sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng, xuất xứ và tiêu chuẩn nhập khẩu. Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại giữa các nền kinh tế lớn, xung đột địa chính trị…, các nhà nhập khẩu có xu hướng đa dạng hóa nguồn cung.

Những nhóm hàng được ông Việt đánh giá có triển vọng gồm đồ gỗ nội, ngoại thất, dệt may, giày dép, linh kiện điện tử, linh kiện ô tô, tàu thuyền và băng tải. Ấn Độ, với dân số hơn 1,4 tỷ người và nhu cầu xây dựng, sản xuất công nghiệp, là thị trường đáng chú ý đối với đồ gỗ, gỗ dán và vật liệu xây dựng.

Dẫu vậy, tìm được khách hàng mới chỉ là bước đầu. Khi đơn hàng tăng, doanh nghiệp phải ứng tiền mua nguyên liệu, trả lương, duy trì tồn kho và thanh toán vận chuyển trước khi nhận đủ tiền hàng. Nếu điều khoản thanh toán kéo dài hoặc phát sinh chậm giao, chi phí vốn có thể ăn mòn phần lợi nhuận dự kiến. Vì thế, doanh nghiệp cần đánh giá khách hàng, thời hạn thu tiền và mức vốn bị chiếm dụng ngay từ khâu chào giá, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá bán thấp.

Nâng giá trị thay vì chỉ tăng lượng

Quy mô giao thương ngày càng mở rộng cho thấy khả năng kết nối thị trường của nền kinh tế với bên ngoài, nhưng không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều được hưởng lợi như nhau. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu cũng đặt ra yêu cầu nâng tỷ lệ giá trị tạo ra trong nước, chủ động nguyên liệu và kiểm soát chi phí đầu vào.

Trong nhóm nông sản, ông Nguyễn Tuấn Việt nhắc đến cà phê, hạt điều, gạo, hồ tiêu, quế, hồi, trái cây tươi và sản phẩm chế biến. Ông dự báo kim ngạch xuất khẩu cà phê năm 2026 và 2027 có thể đạt khoảng 9-10 tỷ USD mỗi năm.

Ấn Độ, Pakistan và Trung Đông được nhận định có nhu cầu đối với nhiều loại gia vị như quế, hồi, hồ tiêu, gừng và nghệ. Với trái cây, các sản phẩm dứa đóng hộp, trái cây sấy hay chế biến từ thanh long có thể tiếp cận phân khúc khác với hàng tươi, qua đó giảm một phần sức ép thời gian bảo quản và phụ thuộc vào mùa vụ.

Nhưng tăng lượng bán chưa đủ bảo đảm tăng hiệu quả. Sản phẩm chế biến sâu, đạt tiêu chuẩn và có thương hiệu có thể tạo điều kiện cải thiện giá trị trên mỗi đơn vị hàng hóa. Đổi lại, doanh nghiệp phải đầu tư dây chuyền, kho lạnh, kiểm nghiệm, chứng nhận và nhân lực. Do đó, quyết định đầu tư cần gắn với hợp đồng đầu ra, khả năng vận hành thiết bị và thời gian hoàn vốn.

Yêu cầu nâng cấp chuỗi cung ứng cũng được đề cập tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế - Thương mại Việt Nam - EU 2026 ở Hà Nội. Thứ trưởng Bộ Công Thương Lương Hoàng Thái cho biết hợp tác thương mại hai bên tiếp tục mở rộng sau hơn sáu năm thực thi EVFTA. Riêng chín tháng năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - EU đạt 65,48 tỷ USD. Việt Nam ưu tiên chuỗi cung ứng xanh, chuyển đổi năng lượng, công nghệ tuần hoàn và nâng hàm lượng công nghệ trong sản xuất.

Đại sứ Julien Guerrier, Trưởng Phái đoàn EU tại Việt Nam, đánh giá EVFTA tiếp tục là nền tảng thúc đẩy thương mại và đầu tư; đồng thời nhấn mạnh môi trường đầu tư ổn định, minh bạch, tiếp cận thị trường và bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Ông Noel Clehane, Phó Chủ tịch Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN, cho rằng hợp tác với châu Âu còn tạo cơ hội tiếp cận công nghệ, kinh nghiệm quản trị và đào tạo nhân lực.

Ông Torben Minko, Phó Chủ tịch EuroCham, nhấn mạnh phát triển mạng lưới nhà cung cấp trong nước. Theo khảo sát Chỉ số Niềm tin Kinh doanh được ông dẫn lại, 90% doanh nghiệp tham gia sẵn sàng giới thiệu Việt Nam là điểm đến kinh doanh hoặc đầu tư; 23% có tầm nhìn đầu tư trên 20 năm.

Giữ dòng tiền trước biến động logistics

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, cước vận chuyển container 40 feet đến Trung Đông có thời điểm tăng từ khoảng 1.500-2.000 USD lên 4.000-6.000 USD do biến động địa chính trị. Doanh nghiệp còn có thể gặp tình trạng thiếu chỗ tàu, đổi lịch hoặc hủy chuyến, đặc biệt bất lợi đối với nông sản tươi cần bảo quản lạnh.

Chi phí vận tải tăng không chỉ làm giảm chênh lệch giữa giá bán và giá thành. Hàng chậm giao còn khiến tiền vốn nằm lâu hơn trong tồn kho và khoản phải thu; doanh nghiệp có thể phải vay bổ sung để duy trì đơn hàng tiếp theo. Một hợp đồng nhìn có lãi trên báo giá vẫn có thể kém hiệu quả nếu phát sinh lưu kho, bảo quản, phí tài chính hoặc tranh chấp thanh toán.

Vì vậy, kế hoạch xuất khẩu năm 2027 cần có phương án dự phòng vận tải, thỏa thuận rõ điều kiện giao hàng, trách nhiệm bảo hiểm và thời điểm thanh toán. Doanh nghiệp nên trao đổi sớm với ngân hàng về vốn lưu động, tài trợ thương mại, bảo lãnh hoặc công cụ thanh toán quốc tế phù hợp, đồng thời tính đủ chi phí và giới hạn bảo vệ của từng giải pháp.

Ở góc độ xúc tiến thương mại, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ xuất khẩu hàng hóa đơn thuần sang xây dựng năng lực cạnh tranh, thương hiệu và hiện diện tại thị trường quốc tế. Ông đề cập mạng lưới 18 FTA của Việt Nam cùng áp lực ngày càng lớn về chất lượng, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc.

Cột mốc xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD tạo nền tảng cho kỳ vọng năm 2027, nhưng thước đo quan trọng với doanh nghiệp vẫn là lợi nhuận, tốc độ thu hồi vốn và khả năng giữ khách hàng. Chỉ khi kiểm soát được chi phí, nâng giá trị sản phẩm và tổ chức dòng tiền hiệu quả, cơ hội mở rộng thị trường mới trở thành tăng trưởng xuất khẩu bền vững.