Xuất khẩu là động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự Hội nghị - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng, chi phí logistics tăng cao cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và phát triển bền vững, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Theo Bộ Công Thương, đến ngày 15/6/2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 239,9 tỷ USD, tăng 21,4% so với cùng kỳ năm 2025. Nhóm công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với các mặt hàng điện tử, máy vi tính, linh kiện, điện thoại và giày dép.

Tuy nhiên, nhiều thách thức vẫn hiện hữu. Cán cân thương mại đã chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu; khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đóng góp khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực FDI chiếm gần 80%. Giá trị gia tăng nội địa trong nhiều ngành xuất khẩu còn thấp; doanh nghiệp vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu và đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ các rào cản thương mại, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon và phát triển bền vững…

Phó Thủ tướng và các đại biểu lắng nghe các ý kiến, báo cáo tại hội nghị - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Lấy thị trường làm trung tâm, ưu tiên các ngành hàng xuất khẩu chủ lực

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030 đã được xác định trong các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Bộ Chính trị. Trong đó, tăng trưởng xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu này.

Phó Thủ tướng Thường trực ghi nhận và biểu dương những nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành hàng, địa phương và các bộ, ngành trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước còn nhiều khó khăn, thách thức. Nhờ sự chung sức, đồng lòng của các chủ thể trong nền kinh tế, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế, tạo việc làm, tăng thu ngân sách và nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, cải cách thể chế tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Việc hoàn thiện thể chế phải đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển, phù hợp với các cam kết quốc tế, đồng thời bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Phó Thủ tướng Thường trực cho biết Chính phủ đang triển khai quyết liệt chương trình cải cách hành chính theo hướng cắt giảm khoảng 50% thủ tục hành chính và 50% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Các bộ, ngành cần chủ động rà soát, sửa đổi ngay những quy định không còn phù hợp với thực tiễn, phản ứng chính sách nhanh hơn để kịp thời tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trao đổi tại hội nghị - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu đổi mới tư duy phát triển xuất khẩu theo hướng lấy nhu cầu thị trường làm trung tâm, bám sát tín hiệu thị trường để định hướng sản xuất, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ; đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, tận dụng hiệu quả mạng lưới cơ quan đại diện và thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Đánh giá tình hình xuất nhập khẩu thời gian qua, Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý mặc dù xuất khẩu tăng trưởng tích cực nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được phân tích, đánh giá kỹ lưỡng. Cán cân thương mại đã chuyển sang nhập siêu, một số ngành xuất khẩu chủ lực chưa đạt mức tăng trưởng như kỳ vọng. Việc nhập khẩu nguyên liệu, máy móc cần được theo dõi sát để đánh giá hiệu quả sử dụng trong sản xuất, từ đó xây dựng các giải pháp điều hành phù hợp hơn nhằm nâng cao hiệu quả xuất khẩu và bảo đảm tăng trưởng bền vững.

Nhấn mạnh vai trò của sản xuất trong nước, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng xuất khẩu chỉ có thể phát triển bền vững khi dựa trên năng lực sản xuất thực chất của nền kinh tế. Hiện khu vực FDI vẫn chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 20%. Vì vậy, cần có giải pháp mạnh mẽ để phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng giá trị gia tăng trong nước và từng bước nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp và ngành hàng xuất khẩu chủ lực có kim ngạch lớn, giá trị gia tăng cao và tạo thặng dư thương mại lớn cho nền kinh tế. Bên cạnh việc phát triển các ngành hàng mới, thị trường mới, cần có cơ chế thuận lợi hơn để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực mở rộng sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và giữ vững thị phần tại các thị trường trọng điểm.

Cùng với đó, cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường lớn; mở rộng khai thác các thị trường còn nhiều tiềm năng như châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latin, thị trường Halal và các thị trường mới từ các hiệp định thương mại tự do đang được đàm phán.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh việc thúc đẩy xuất khẩu không phải nhiệm vụ riêng của Bộ Công Thương hay bất kỳ cơ quan, địa phương nào mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội ngành hàng và các địa phương.

Tăng cường cảnh báo sớm, cải cách thủ tục và ứng dụng công nghệ

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu phát huy hiệu quả công tác xúc tiến thương mại, dự báo thị trường, cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại. Đặc biệt, cần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống cơ quan đại diện và thương vụ Việt Nam ở nước ngoài; tăng cường năng lực thu thập thông tin, dự báo, cảnh báo sớm các biến động thị trường, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc kết luận hội nghị - Ảnh: VGP/Phương Nguyên

Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc điện tử nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Theo đó, Bộ Công Thương tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp khai thác hiệu quả các FTA, mở rộng thị trường mới và phát triển công nghiệp hỗ trợ; đồng thời đẩy nhanh đàm phán các hiệp định thương mại với các thị trường tiềm năng.

Bộ Công Thương cũng được giao phối hợp với các bộ, ngành liên quan xử lý hiệu quả các vấn đề thương mại với Hoa Kỳ, góp phần bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp và hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế; nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển sản xuất trong nước và xây dựng định hướng phát triển xuất khẩu gắn với mục tiêu nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách thuế, hoàn thuế, hải quan; hiện đại hóa quy trình thủ tục hải quan, đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Đồng thời, tăng cường kiểm soát gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp, vi phạm sở hữu trí tuệ nhằm bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát, xác định các ngành hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu chủ lực; xây dựng vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn; nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường chế biến sâu để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường.

Ngân hàng Nhà nước điều hành tỷ giá chủ động, linh hoạt, hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ xuất khẩu và ổn định kinh tế vĩ mô; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu.

Bộ Xây dựng nghiên cứu phát triển hệ thống hạ tầng logistics đồng bộ, bao gồm kho bãi, kho lạnh, trung tâm logistics và hạ tầng vận tải; tăng cường kết nối quy hoạch nhằm giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

Các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, loại bỏ các rào cản pháp lý, đẩy nhanh tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, tăng cường áp dụng quản lý rủi ro và hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo.

Địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp phải chủ động hơn

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị các địa phương chủ động nắm bắt, giải quyết thực chất các khó khăn của doanh nghiệp; tổ chức triển khai hiệu quả các quy hoạch, thu hút đầu tư vào khu công nghiệp, khu kinh tế và các lĩnh vực công nghệ cao, tạo giá trị gia tăng lớn.

VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp cần tiếp tục làm đầu mối tập hợp, phản ánh kịp thời những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp để các cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Nhấn mạnh doanh nghiệp là chủ thể trung tâm của hoạt động xuất khẩu, Phó Thủ tướng Thường trực giao nhiệm vụ cho các tập đoàn, tổng công ty và cộng đồng doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực quản trị, ứng dụng khoa học công nghệ, tăng năng suất lao động, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phó Thủ tướng Thường trực tin tưởng rằng với sự đồng lòng của các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu tăng trưởng hai con số trong thời gian tới.