Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Mở rộng kênh dẫn vốn nhưng không hạ chuẩn an toàn thị trường

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tiếp thu giải trình

Huy động nguồn lực lớn phải đi cùng bảo vệ nhà đầu tư

Yêu cầu phát triển thị trường chứng khoán thành kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế là vấn đề được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh khi giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, quy mô huy động vốn của nền kinh tế phải đạt khoảng 40% GDP. Để đáp ứng yêu cầu này, thị trường chứng khoán cần tiếp tục phát triển theo hướng công khai, minh bạch, hiệu quả và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Tuy nhiên, mở rộng quy mô huy động vốn không thể tách rời yêu cầu bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà đầu tư và các thành viên thị trường. Đây là nguyên tắc được Bộ trưởng xác định xuyên suốt quá trình xây dựng, hoàn thiện dự thảo luật.

Liên quan đến ý kiến đại biểu Quốc hội Đoàn TP. Hải Phòng về việc chưa có điều khoản riêng quy định vai trò của Nhà nước trong bảo vệ nhà đầu tư, Bộ trưởng cho biết, các quy định của dự thảo đều được thiết kế hướng tới mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ.

Yêu cầu này càng được chú trọng khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập sâu rộng hơn.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, FTSE Russell đã đưa thị trường chứng khoán Việt Nam vào lộ trình nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Cùng với FTSE Russell, MSCI và S&P Dow Jones là những tổ chức xếp hạng thị trường có uy tín trên thế giới.

Bộ Tài chính đang tiếp tục tích cực phối hợp với MSCI để phục vụ việc đánh giá, nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo Bộ trưởng, việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về công khai, minh bạch sẽ giúp các quỹ đầu tư quốc tế quy mô lớn quan tâm và yên tâm hơn khi tham gia thị trường.

Từ yêu cầu phát triển và hội nhập, dự thảo luật được xây dựng theo hướng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ những rào cản không cần thiết, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Bộ trưởng nhấn mạnh, cắt giảm thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp các tiêu chuẩn an toàn. Việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn và các tổ chức tham gia thị trường phải được đặt trong khuôn khổ quản lý phù hợp.

Một nội dung cụ thể được làm rõ là điều kiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), liên quan đến ý kiến của đại biểu Tô Ái Vang.

Theo quy định trước đây, hồ sơ chào bán phải có báo cáo tài chính được kiểm toán với ý kiến chấp nhận toàn phần. Trong khi đó, dự thảo sửa đổi mở rộng theo hướng cho phép sử dụng báo cáo kiểm toán có ý kiến ngoại trừ, với điều kiện tổ chức kiểm toán xác nhận nội dung ngoại trừ không ảnh hưởng đến các điều kiện chào bán.

Bộ trưởng giải thích, hoạt động kiểm toán độc lập có bốn loại ý kiến, gồm chấp nhận toàn phần, ý kiến ngoại trừ, ý kiến trái ngược và từ chối đưa ra ý kiến.

Việc cho phép sử dụng báo cáo có ý kiến ngoại trừ, kèm xác nhận phù hợp, nhằm tạo thêm điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn nhưng vẫn duy trì yêu cầu kiểm soát chất lượng thông tin tài chính.

Đối với tính khả thi của quy định, Bộ trưởng cho rằng, doanh nghiệp có thể yêu cầu tổ chức kiểm toán thực hiện việc xác nhận thông qua hợp đồng dịch vụ. Tổ chức kiểm toán có năng lực và trách nhiệm đưa ra ý kiến theo yêu cầu hợp đồng và quy định pháp luật.

Mở rộng hoạt động thị trường, tăng kiểm soát rủi ro

Bên cạnh điều kiện huy động vốn, mối quan hệ giữa hệ thống lưu ký chứng khoán và ngân hàng thanh toán cũng là nội dung được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn giải trình.

Theo Bộ trưởng, dự thảo luật đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp, chia sẻ thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhằm bảo đảm hoạt động lưu ký, thanh toán chứng khoán vận hành an toàn, thông suốt.

Đối với tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài tham gia làm ngân hàng thanh toán, thành viên lưu ký, việc đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn, hệ số an toàn vốn theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và Ngân hàng Nhà nước vẫn là yêu cầu bắt buộc.

Đồng thời, dự thảo bổ sung những điều kiện chuyên ngành chứng khoán phù hợp với đặc thù hoạt động lưu ký, thanh toán. Theo Bộ trưởng, sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo đảm an toàn và minh bạch của thị trường.

Một vấn đề khác nhận được nhiều ý kiến là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thường được gọi là Sandbox, đối với các sản phẩm và mô hình dịch vụ tài chính mới.

Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo thống nhất với định hướng cần có cơ chế thử nghiệm để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đặc biệt đối với sản phẩm số và dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ.

Tuy nhiên, quá trình hoàn thiện dự thảo phải rà soát kỹ các quy định đã có trong Luật Khoa học và Công nghệ, tránh lặp lại những nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.

Theo đó, Luật Chứng khoán chỉ cần quy định những cơ chế đặc thù gắn với điều kiện hoạt động của thị trường tài chính, chứng khoán.

Bộ trưởng nhấn mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo phải đi cùng yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống và kiểm soát tối đa rủi ro đối với nhà đầu tư. Đây là nguyên tắc cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu khi hoàn thiện quy định về cơ chế thử nghiệm.

Trong phần kết luận phiên thảo luận, Chủ tọa cũng đề cập những yêu cầu cần tiếp tục làm rõ đối với Sandbox, bao gồm phạm vi, thời hạn thử nghiệm, giới hạn miễn trừ trách nhiệm, phương án xử lý tài sản, dữ liệu, hợp đồng khi kết thúc thử nghiệm và cơ chế bồi thường thiệt hại cho nhà đầu tư.

Đối với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, các ý kiến thảo luận cũng lưu ý phải tăng cường công cụ hậu kiểm, kết nối dữ liệu và cảnh báo rủi ro, bảo đảm đơn giản hóa thủ tục gắn với chất lượng công bố thông tin và trách nhiệm của tổ chức tham gia thị trường.

Làm chủ công nghệ, nâng chất lượng quản lý và tổ chức thị trường

Ngoài những quy định trực tiếp liên quan đến hoạt động huy động vốn và giao dịch, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn dành sự quan tâm đến năng lực công nghệ, nguồn nhân lực và mô hình tổ chức các sở giao dịch chứng khoán.

Theo Bộ trưởng, sự phát triển nhanh của thị trường đòi hỏi hệ thống công nghệ thông tin phải liên tục được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu xử lý giao dịch, giám sát và bảo đảm tính minh bạch.

Trước đây, thị trường chứng khoán Việt Nam sử dụng hệ thống phần mềm do Thái Lan tài trợ. Sau nhiều năm vận hành, quy mô thị trường tăng nhanh, vượt khả năng đáp ứng của hệ thống cũ.

Việt Nam đã triển khai hệ thống công nghệ thông tin mới từ nhà thầu Hàn Quốc, thường được gọi là hệ thống KRX. Theo đánh giá của Bộ trưởng, hệ thống này hiện vận hành tương đối ổn định.

Dù vậy, mục tiêu lâu dài được Bộ trưởng xác định là tiến tới làm chủ hoàn toàn công nghệ, qua đó chủ động trong nâng cấp, bảo trì và phát triển hệ thống theo yêu cầu thực tế của thị trường.

Cùng với hạ tầng công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực tại các cơ quan quản lý cũng được đặt ra.

Bộ trưởng cho biết lĩnh vực chứng khoán từng có cơ chế đặc thù đối với công chức. Tuy nhiên, thị trường tài chính có sự cạnh tranh lớn về nhân lực chất lượng cao giữa khu vực quản lý nhà nước và các tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Trong giai đoạn thị trường phát triển mạnh những năm 2010–2012, đã xuất hiện tình trạng nhiều công chức rời cơ quan quản lý để chuyển sang khu vực tư nhân, trong đó có công ty chứng khoán và quỹ đầu tư.

Từ thực tế đó, Bộ trưởng cho rằng cần xây dựng cơ chế đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút, giữ chân nhân lực có chuyên môn, đáp ứng yêu cầu quản lý một thị trường ngày càng phát triển về quy mô và mức độ phức tạp.

Liên quan đến mô hình tổ chức sở giao dịch chứng khoán, Bộ trưởng cho biết hiện Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) hoạt động theo mô hình công ty mẹ, với hai công ty con là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).

Cơ quan soạn thảo đang tiếp tục nghiên cứu phương án tái cơ cấu theo hướng phân định rõ chức năng từng thị trường. Trong đó, HOSE tập trung vào thị trường niêm yết và giao dịch cổ phiếu; HNX tập trung vào thị trường trái phiếu và các sản phẩm chứng khoán phái sinh.

Theo Bộ trưởng, việc rà soát mô hình tổ chức nhằm tinh gọn bộ máy, giảm khâu trung gian, nâng cao hiệu quả vận hành và bảo đảm hoạt động thị trường thông suốt.

Đối với đề nghị không quy định quá cứng nhắc mô hình tổ chức trong luật, đồng thời nghiên cứu giao thẩm quyền quyết định trên cơ sở đề án đánh giá tác động kỹ lưỡng, bảo đảm có quy định chuyển tiếp phù hợp. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra, nghiên cứu tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội và có văn bản giải trình chi tiết đối với từng nội dung, nhằm hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét, thông qua.