Cần chiến lược để doanh nghiệp gỗ vượt “cú sốc” thuế Mỹ

Mỹ vẫn là thị trường lớn nhất nhưng đầy rủi ro

Theo số liệu của Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt trên 12,5 tỷ USD, trong đó thị trường Mỹ chiếm hơn 60%. Đặc biệt, các sản phẩm như tủ bếp, tủ phòng tắm và nội thất bọc nệm là “mũi nhọn” đã đóng góp hàng tỷ USD mỗi năm.

Mỹ áp thuế cao khiến doanh nghiệp Việt rơi vào thế khó

Việc Mỹ áp thuế cao khiến doanh nghiệp Việt rơi vào thế khó. Ông Nguyễn Chánh Phương, Phó Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP. Hồ Chí Minh (HAWA) nhận định, thuế 50% với tủ bếp và tủ phòng tắm là mức quá cao, gần như triệt tiêu sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt tại Mỹ. Nhiều khả năng các đơn hàng sẽ bị cắt giảm mạnh, thậm chí mất hẳn nếu không có giải pháp ứng phó.

Không chỉ doanh nghiệp sản xuất trực tiếp bị ảnh hưởng, mà cả chuỗi giá trị từ nhà cung ứng nguyên liệu, đơn vị gia công phụ kiện đến dịch vụ logistics cũng sẽ chịu tác động dây chuyền.

Ông Nguyễn Hữu Khương, Giám đốc Công ty TNHH sản xuất gỗ Đại Lâm Mộc cho biết, chúng tôi đã nhận thông báo từ đối tác Mỹ về khả năng giảm 40 - 50% đơn hàng cho năm 2026. Với mức thuế 50%, sản phẩm Việt gần như không còn cửa cạnh tranh, trong khi chúng tôi vừa đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại để đáp ứng thị trường này.

Thực tế, các doanh nghiệp Việt không phải là đối tác duy nhất cung cấp các sản phẩm đồ gỗ vào thị trường Mỹ. Các nước như Mexico, Canada, Malaysia… có lợi thế về địa lý hoặc chính sách thương mại nên có thể thay thế nguồn cung từ Việt Nam. Điều này khiến nguy cơ mất thị phần của doanh nghiệp Việt càng rõ rệt.

Trước thách thức này, giới chuyên gia cho rằng cần sự phối hợp giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch HAWA, đề xuất, cần đẩy mạnh đàm phán song phương, làm rõ các khía cạnh thương mại công bằng, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường ngoài Mỹ. Các gói tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp tái cấu trúc sản phẩm cũng rất cần thiết trong giai đoạn này.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy xúc tiến thương mại tại châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông hay Ấn Độ là những thị trường giàu tiềm năng sẽ mang lại bước đi chiến lược cho ngành gỗ. Đặc biệt, Việt Nam có thể tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP để giảm bớt gánh nặng thuế quan.

Giải pháp từ chính nội tại doanh nghiệp

Trong bối cảnh khó khăn, doanh nghiệp không thể ngồi chờ. Nhiều chuyên gia cho rằng, đa dạng hóa thị trường và tái cấu trúc sản phẩm là hướng đi bắt buộc.

Đa dạng mẫu mã sản phẩm là hướng đi đúng

Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may - Da giày - Thủ công mỹ nghệ TP. Hồ Chí Minh (người đã gắn bó với ngành gỗ qua chuỗi cung ứng) phân tích, doanh nghiệp gỗ cần chuyển từ chiến lược cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị. Những sản phẩm thiết kế riêng, sử dụng vật liệu xanh, thân thiện môi trường, hoặc ứng dụng công nghệ thông minh sẽ có biên lợi nhuận cao hơn, đủ sức gánh thêm chi phí thuế.

Một số doanh nghiệp cũng tính tới phương án xây dựng nhà máy vệ tinh tại nước thứ ba như Mexico hoặc Canada hiện đang là những nước có hiệp định thương mại thuận lợi với Mỹ. Đây là cách để tránh rủi ro thuế và giữ chân khách hàng.

Không chỉ là giải pháp tình thế, các chuyên gia nhận định cú sốc thuế lần này là “hồi chuông cảnh tỉnh” để ngành gỗ Việt Nam tái cơ cấu toàn diện.

Doanh nghiệp cần đầu tư vào tự động hóa sản xuất để giảm chi phí, tăng năng suất. Doanh nghiệp nhỏ và vừa liên kết để chia sẻ đơn hàng, nguyên liệu và chi phí logistics. Đồng thời, tăng cường quảng bá, khẳng định chất lượng đồ gỗ Việt Nam thay vì chỉ gia công giá rẻ.

Ông Nguyễn Tôn Quyền, nguyên Chủ tịch VIFOREST nhấn mạnh, đã đến lúc ngành gỗ phải bứt phá lên một vị thế mới. Không thể chỉ tập trung vào Mỹ, cũng không thể mãi đi theo mô hình gia công giá thấp. Chỉ có đổi mới và nâng tầm thương hiệu thì ngành gỗ Việt Nam mới vững vàng trước các cú sốc thương mại.

Việc Mỹ áp thuế cao từ ngày 1/1/2026 chắc chắn sẽ tạo ra cú sốc lớn cho ngành gỗ Việt Nam, đặc biệt là các mặt hàng tủ bếp, tủ phòng tắm và nội thất bọc nệm. Tuy nhiên, trong thách thức luôn có cơ hội. Nếu tận dụng được thời gian ngắn ngủi còn lại để tái cấu trúc, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh đổi mới công nghệ, ngành gỗ Việt Nam vẫn có thể duy trì tăng trưởng bền vững.