Cho vay dựa trên dữ liệu: Mở lối vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mở rộng cơ sở đánh giá tín dụng

Một trong những nghịch lý của thị trường tín dụng là không ít DNNVV có hoạt động sản xuất, kinh doanh, có nhu cầu vốn nhưng vẫn khó tiếp cận ngân hàng do thiếu tài sản bảo đảm và thông tin tài chính chưa đủ minh bạch. Trong khi đó, ngân hàng không thể chỉ dựa vào triển vọng kinh doanh để quyết định cho vay nếu chưa có đủ cơ sở đánh giá khả năng trả nợ.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh phát biểu tại Sự kiện

Tại Hội nghị triển khai Chương trình tài trợ vốn cho DNNVV trên nền tảng số “Kết nối - Số hoá - Linh hoạt” do HDBank, VINASME và Thiên Minh Rating phối hợp tổ chức chiều ngày 11/11, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh nhìn nhận, khó khăn trong tiếp cận vốn xuất phát từ cả hai phía. Một bộ phận doanh nghiệp chưa có thông tin báo cáo tài chính và dòng tiền đầy đủ, minh bạch; phương án sản xuất, kinh doanh chưa đủ khả thi để chứng minh khả năng trả nợ. Trong khi đó, các tổ chức tín dụng ngày càng áp dụng những chuẩn mực quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế, đòi hỏi cao hơn về tính minh bạch thông tin và tài sản bảo đảm.

Theo ông Cảnh: “Không thể thực hiện các giải pháp về ‘hạ chuẩn’ điều kiện cấp tín dụng”.

Đây là điểm cần nhìn nhận rõ trong câu chuyện tháo gỡ khó khăn vốn cho DNNVV. Mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng không thể đồng nghĩa với việc ngân hàng chấp nhận rủi ro cao hơn, mà phải tìm được phương thức đánh giá khách hàng toàn diện hơn.

Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp, ngân hàng cần có thêm cơ sở đánh giá phương án kinh doanh, doanh thu, chi phí, lịch sử giao dịch và dòng tiền thực tế. Với doanh nghiệp có hoạt động hiệu quả nhưng hạn chế về tài sản bảo đảm, những dữ liệu này có thể giúp phản ánh sát hơn năng lực tài chính và khả năng trả nợ.

Định hướng này, theo Phó Thống đốc, cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó khuyến khích các tổ chức tài chính, tín dụng cho vay dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, khả năng mở rộng thị trường, dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị; đồng thời xem xét đa dạng các loại tài sản bảo đảm, kể cả tài sản vô hình và hình thức cho vay tín chấp.

"Thực tế, tín dụng đối với DNNVV vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực. Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng khu vực này đạt trên 4,1 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 14% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế là 11,59%. Dư nợ DNNVV chiếm khoảng 20% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế và 36% dư nợ tín dụng đối với doanh nghiệp", Phó Thống đốc nói.

Cùng với đó, ông Cảnh cho biết, trong chương trình tín dụng hướng đến các động lực tăng trưởng kinh tế và DNNVV do NHNN chỉ đạo, đã có 20 ngân hàng thương mại công bố các chương trình, sản phẩm ưu đãi với tổng quy mô khoảng 416.000 tỷ đồng; số tiền giải ngân đạt 56.700 tỷ đồng, lãi suất thấp hơn phổ biến từ 1-2%.

Dòng vốn đang được mở rộng, nhưng vấn đề quan trọng hơn là khả năng phân bổ vốn đúng đối tượng. Một doanh nghiệp có doanh thu, có dòng tiền và phương án kinh doanh khả thi cần được đánh giá trên chính năng lực hoạt động đó, thay vì chỉ nhìn vào giá trị tài sản đang sở hữu.

Đáng chú ý, tại Hội nghị tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho DNNVV ngày 18/9/2026, Thống đốc NHNN đã giao Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia Việt Nam (CIC) xây dựng Đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ hoạt động thông tin tín dụng, trên cơ sở đánh giá khả năng kết nối và khai thác các nguồn dữ liệu hợp pháp.

Động thái này cho thấy yêu cầu đổi mới không chỉ dừng ở từng sản phẩm tín dụng của ngân hàng, mà cần được hỗ trợ bởi hạ tầng dữ liệu và thông tin tín dụng có khả năng phản ánh tốt hơn hoạt động thực tế của doanh nghiệp.

Minh bạch dữ liệu là điều kiện để khơi thông dòng vốn

Phát biểu tại Sự kiện, ông Cảnh nói: “Các giải pháp đánh giá tín nhiệm và sản phẩm tín dụng của ngân hàng có thể góp phần rút ngắn quá trình tiếp cận thông tin, hỗ trợ ngân hàng nhận diện khách hàng và thiết kế các giải pháp tài trợ phù hợp hơn với đặc thù của DNNVV”.

Tuy nhiên, giá trị của một mô hình tài trợ vốn trên nền tảng số không chỉ nằm ở việc số hóa quy trình tiếp nhận hồ sơ hay tạo thêm kênh kết nối doanh nghiệp với ngân hàng. Quan trọng hơn, dữ liệu phải thực sự tham gia vào quá trình thẩm định, giúp tổ chức tín dụng đánh giá chính xác hơn chất lượng khách hàng và khả năng trả nợ.

“Việc đổi mới phương thức đánh giá trên cơ sở dữ liệu doanh nghiệp không đồng nghĩa với hạ thấp điều kiện, tiêu chuẩn cấp tín dụng”, ông Cảnh nhấn mạnh và cho biết, các quyết định cho vay vẫn phải dựa trên khả năng tài chính, phương án sử dụng vốn khả thi, khả năng trả nợ và yêu cầu quản trị rủi ro của từng tổ chức tín dụng. Đồng thời, việc khai thác dữ liệu phải được thực hiện hợp pháp, có sự đồng ý của khách hàng, bảo đảm an toàn và bảo mật thông tin theo quy định.

Điều này đặt ra yêu cầu đối với các ngân hàng và đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ: dữ liệu cần có chất lượng, được xác thực và có khả năng hỗ trợ các bước trong quy trình thẩm định tín dụng. Nếu dữ liệu thiếu đầy đủ hoặc không phản ánh đúng hoạt động kinh doanh, việc ứng dụng công nghệ cũng khó tạo ra thay đổi thực chất trong đánh giá rủi ro.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp không thể đứng ngoài quá trình này. Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh đề nghị cộng đồng DNNVV chủ động nâng cao tính minh bạch và năng lực quản trị tài chính; ghi nhận đầy đủ các giao dịch kinh tế, sử dụng tài khoản thanh toán và phương thức thanh toán chính thức, cung cấp trung thực thông tin cần thiết để ngân hàng đánh giá năng lực tài chính.

Ông Cảnh nhấn mạnh: “Việc minh bạch thông tin và quản lý tốt dòng tiền không chỉ phục vụ yêu cầu vay vốn mà còn là nền tảng để nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh”.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để hình thành một thị trường tín dụng dựa nhiều hơn vào dữ liệu. Khi doanh nghiệp chuẩn hóa được thông tin tài chính và dòng tiền, ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá khách hàng; ngược lại, doanh nghiệp cũng có động lực nâng cao năng lực quản trị, giảm sự phụ thuộc vào những phương thức chứng minh năng lực tài chính mang tính hình thức.

"Đề nghị Hiệp hội DNNVV Việt Nam, cần tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp với hệ thống ngân hàng và các đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, dữ liệu; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các nền tảng số, từng bước chuẩn hóa thông tin tài chính và thông tin hoạt động kinh doanh. Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp thực hiện minh bạch hóa hoạt động, nâng cao năng lực quản trị và hình thành thói quen ghi nhận, lưu trữ đầy đủ dữ liệu về doanh thu, chi phí, thanh toán và các giao dịch kinh tế", ông Cảnh nói.

Về dài hạn, sự kết hợp giữa nền tảng số, đánh giá tín nhiệm và phương thức cho vay dựa trên dòng tiền có thể mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng còn hạn chế về tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, hiệu quả cần được đo bằng khả năng chuyển hóa dữ liệu thành quyết định tín dụng phù hợp, đưa vốn đến đúng doanh nghiệp và bảo đảm an toàn cho ngân hàng.

Đó cũng là yêu cầu Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh đặt ra đối với các đơn vị triển khai chương trình: cần phối hợp chặt chẽ, thường xuyên đánh giá kết quả, nhận diện khó khăn và điều chỉnh phù hợp, hướng tới xây dựng mô hình có khả năng nhân rộng, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng DNNVV.