Đánh thức nguồn lực công nghiệp văn hóa cho tăng trưởng

Gắn kinh tế với giá trị văn hóa

Một sản phẩm văn hóa, từ điện ảnh, chương trình nghệ thuật đến lễ hội đều có thể tạo ra giá trị vượt ra ngoài doanh thu. Một bộ phim bên cạnh tạo việc làm, còn kéo theo nhiều dịch vụ phụ trợ từ hậu cần sản xuất tới lưu trú, vận tải, ăn uống… Lễ hội kết nối văn hóa với du lịch, tiêu dùng và quảng bá điểm đến. Từ đầu năm đến nay, thành phố Đà Nẵng đã đón hơn 9,7 triệu lượt khách lưu trú, tăng 22,5% so với cùng kỳ, trong đó, lượt khách quốc tế tăng gần 29%. Đà tăng trưởng gắn liền với hàng loạt sự kiện văn hóa, lễ hội quy mô lớn như triển lãm “Sắc màu Đất Quảng”, Lễ hội Pháo hoa quốc tế… và đặc biệt là Di sản thế giới Phố cổ Hội An đã thu hút khoảng 3 triệu lượt khách tham quan, lưu trú tại đây.

Trong lĩnh vực điện ảnh, bà Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam cho biết, thời gian vừa qua, thị trường điện ảnh Việt Nam có tín hiệu khởi sắc. Thị phần phim Việt có thời điểm đạt 62%, trong khi nhiều năm trước thị phần phim ngoại chiếm tới 60%-70%. Tuy nhiên, để phát huy được tiềm năng cần phải vượt qua nhiều hạn chế và thách thức. Thị trường tăng trưởng nhanh nhưng năng lực sản xuất, hạ tầng kỹ thuật, chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống dữ liệu và khả năng phát hành quốc tế chưa theo kịp. Đáng chú ý, Việt Nam có nhiều cảnh quan đẹp và di sản đặc sắc nhưng chưa trở thành bối cảnh quay phim thường xuyên cho các đoàn làm phim quốc tế. Ngoài ra, số lượng phim Việt ra được thị trường quốc tế còn rất ít.

Cũng vì nhiều lí do, mức độ đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa vào tăng trưởng kinh tế (GDP) cả nước còn khá ít ỏi, tỷ trọng ước đạt khoảng 4-5% GDP trong giai đoạn từ năm 2018-2025. Trong khi đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP và hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa; và thực sự trở thành trụ cột của phát triển bền vững, đóng góp 9% GDP vào năm 2045. Mục tiêu cao đòi hỏi cần có nhiều giải pháp để tháo gỡ vướng mắc, tạo đà cho phát triển công nghiệp văn hóa trong dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa phụ thuộc vào tốc độ hoàn thiện thể chế. Chẳng hạn, Hàn Quốc đã ban hành Luật khung về thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa từ năm 1999. Dù chưa ban hành luật công nghiệp văn hóa nhưng nhiều văn bản dưới luật tại Trung Quốc cũng đã thúc đẩy lĩnh vực này.

Thể chế mở đường cho nguồn lực

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho biết, Bộ đang nỗ lực phát huy vai trò của văn hóa đối với tăng trưởng theo 2 hướng phát triển kinh tế văn hóa, công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế có năng lực cạnh tranh và đưa văn hóa, thiết kế, sáng tạo, bản sắc Việt Nam thấm sâu vào từng sản phẩm, dịch vụ, điểm đến và không gian đô thị của các ngành, lĩnh vực. Bộ cũng xác định 3 giải pháp đột phá trong năm 2026 gồm thể chế, đổi mới phương thức quản lý và hình thành các cực tăng trưởng. Theo đó, Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đang được Bộ Xây dựng, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10, với 6 nhóm chính sách nhằm hoàn thiện thể chế, kết nối các khâu trong chuỗi giá trị và khơi thông nguồn lực đầu tư. Dự kiến trong tháng 9 và 10, Bộ sẽ làm việc với một số địa phương chủ lực như Hà Nội, Đà Nẵng, Huế, Quảng Ninh, Ninh Bình, TP.Hồ Chí Minh và các doanh nghiệp lớn để xác định những sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm ở quy mô quốc gia, có khả năng tạo doanh thu, thu hút khách quốc tế và hướng tới xuất khẩu.

Ông Đặng Xuân Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, chính sách cần khắc phục các khoảng trống thể chế và hệ sinh thái văn hóa, giải quyết sự thiếu gắn kết đồng bộ giữa thể chế, thị trường, dữ liệu, nhân lực và cơ chế huy động các nguồn lực để chuyển hóa sức sáng tạo thành sức sản xuất và động lực phát triển mới. Chính vì vậy, dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa… sẽ tạo lập khung pháp lý kiến tạo, củng cố và phát triển toàn bộ hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, khắc phục các khoảng trống pháp lý còn phân tán... Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu sửa đổi các luật liên quan hiện hành như Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, đồng thời nghiên cứu xây dựng các luật mới về hoạt động nghệ thuật, công nghiệp văn hóa, văn học. Việc hoàn thiện chính sách, pháp luật cho lĩnh vực văn hóa có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hình thành chuỗi giá trị sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ văn hóa.

Ở góc độ người làm chuyên môn, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam nhấn mạnh, cần chuyển mạnh tư duy từ “đầu tư cho văn hóa” sang nhìn nhận đúng vai trò của công nghiệp văn hóa - ngành tạo ra giá trị gia tăng, giải quyết việc làm, tạo nguồn thu và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Trong lĩnh vực điện ảnh, cần sớm thành lập và đưa vào vận hành thực chất Quỹ hỗ trợ phát triển điện ảnh theo mô hình chuyên nghiệp, kết hợp nguồn lực nhà nước và xã hội hóa. Quỹ không nên phân bổ bình quân mà tập trung vào các dự án sáng tạo có giá trị văn hóa, tiềm năng tiếp cận công chúng và tham gia các chợ phim, liên hoan phim quốc tế. Cùng với đó, cần thay đổi cơ chế đặt hàng sản xuất phim của nhà nước để tạo ra các sản phẩm có giá trị xã hội cao. Đẩy mạnh hợp tác công - tư để thu hút các doanh nghiệp tư nhân tham gia xây dựng hạ tầng kỹ thuật, học hỏi kinh nghiệm xây dựng phim trường lớn từ các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển.