Doanh nghiệp làm gì để trụ vững trước biến động toàn cầu?

TS. Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội

Nội lực kinh tế và chính sách tạo nền tảng giúp Việt Nam đứng vững

Trong năm 2025, hệ thống chính sách đã có nhiều bước chuyển quan trọng với việc Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành ban hành hàng loạt nghị quyết, trong đó có Nghị quyết số 68 và Nghị quyết số 57. Những chính sách này được đánh giá đã hỗ trợ tích cực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.

Kết thúc năm 2025, Việt Nam có khoảng 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó 98,5% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, phản ánh rõ cấu trúc nền kinh tế với vai trò chủ đạo của khu vực này. Bước sang năm 2026, nền kinh tế được nhìn nhận đang ở giai đoạn đầu của một kỷ nguyên mới, với những điều kiện thuận lợi để phát triển nhưng đồng thời cũng đối mặt với nhiều rủi ro từ bên ngoài.

Các yếu tố quốc tế, đặc biệt là các xung đột đang diễn ra trên thế giới, kéo theo nhiều rủi ro về chính trị, tài chính và kinh tế. Tuy nhiên, nhìn lại từ năm 2008 đến nay, dù trải qua nhiều cuộc khủng hoảng tài chính, Việt Nam vẫn duy trì được sự ổn định và đứng vững.

Một trong những yếu tố quan trọng là nội lực của nền kinh tế vẫn duy trì tăng trưởng dương, cao hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới, dù phải chịu áp lực trong thời gian dài. Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán ngày càng được cải thiện theo hướng minh bạch hơn, với số lượng doanh nghiệp trở thành công ty đại chúng gia tăng trong nhiều năm gần đây.

Hệ thống tài chính cũng phát triển ổn định, với sự tham gia của nhiều quỹ đầu tư và các định chế tài chính thông qua các công ty chứng khoán và hệ thống ngân hàng, góp phần cung cấp nguồn vốn cho doanh nghiệp.

Ngoài ra, Việt Nam đã mở rộng quan hệ thương mại với gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, đồng thời tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương thế hệ mới. Đây là nền tảng quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế trong môi trường cạnh tranh minh bạch và công bằng.

Đáng chú ý, việc dành khoảng 3% GDP cho đầu tư khoa học công nghệ trong năm 2026 được xem là một chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, tạo điều kiện để doanh nghiệp đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực sản xuất và thu hút nguồn lực chất lượng cao.

Doanh nghiệp phải thích ứng toàn diện trong bối cảnh kinh tế mở

Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn, doanh nghiệp buộc phải thích ứng linh hoạt với những thay đổi liên tục của môi trường kinh doanh. Theo TS. Mạc Quốc Anh, sự thích ứng không chỉ dừng ở một khía cạnh mà cần diễn ra đồng thời trên nhiều phương diện.

Doanh nghiệp cần thay đổi phương án kinh doanh, điều chỉnh chiến lược tài chính, mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và cập nhật trình độ khoa học công nghệ. Trong bối cảnh công nghệ mới liên tục thay thế công nghệ cũ trong thời gian ngắn, việc chậm đổi mới có thể làm giảm năng lực cạnh tranh.

Với phạm vi thị trường ngày càng rộng, khi Việt Nam đã thiết lập quan hệ thương mại với gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng quy mô hoạt động. Việc kết hợp giữa thương mại truyền thống và thương mại điện tử giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng trên nhiều kênh khác nhau, từ đó gia tăng quy mô sản xuất và tiêu thụ.

Trong khu vực ASEAN với quy mô khoảng 600 triệu dân, Việt Nam đang được coi là trung tâm phát triển logistics của khu vực Đông Nam Á. Đây là lợi thế quan trọng để doanh nghiệp mở rộng hoạt động kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực phân phối và xuất khẩu.

Bên cạnh đó, xu hướng hợp tác cũng có sự thay đổi khi không chỉ các doanh nghiệp FDI quy mô lớn, mà nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa từ Nhật Bản, Hàn Quốc cũng đang tìm kiếm đối tác là các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam. Điều này mở ra cơ hội lớn để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một yếu tố quan trọng khác là doanh nghiệp ngày càng chú trọng đầu tư vào văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh nhằm giữ chân người lao động, thu hút chuyên gia và nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng đã chủ động tận dụng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, đặc biệt là các chính sách về thuế, phí và điều tiết giá, qua đó giảm chi phí và ổn định hoạt động trong bối cảnh giá đầu vào biến động.

Củng cố tài chính, tối ưu chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường

Để nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động trong tương lai, doanh nghiệp cần triển khai các giải pháp mang tính dài hạn và có hệ thống.

Trước hết, về tài chính, doanh nghiệp cần chủ động trích lập quỹ dự phòng rủi ro ở mức từ 1% đến 5%, tạo nguồn lực ứng phó khi thị trường biến động.

Tiếp theo, việc nâng cao chất lượng sản phẩm và đẩy mạnh hoạt động truyền thông, quảng bá là yếu tố cần thiết, đặc biệt đối với các thị trường truyền thống. Trong khi đó, đối với thị trường quốc tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã đẩy mạnh xuất khẩu khi nhu cầu toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao.

Dù chuỗi cung ứng toàn cầu đang gặp gián đoạn, sản phẩm và dịch vụ của Việt Nam vẫn được người tiêu dùng quốc tế tin tưởng. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng thị trường.

Một giải pháp quan trọng là đầu tư vào chuỗi giá trị cung ứng nhằm giảm chi phí logistics. Khi chi phí logistics được giảm xuống, doanh nghiệp có thể hạ giá thành sản phẩm, từ đó nâng cao sức cạnh tranh và mở rộng thị phần cả trong nước và quốc tế.

Ở góc độ chính sách, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và điều tiết thị trường tài chính được xem là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp yên tâm sản xuất kinh doanh.

Đồng thời, cần tăng cường hỗ trợ về thị trường, giúp doanh nghiệp đưa sản phẩm đến các khu vực vùng sâu, vùng xa và mở rộng hệ thống phân phối thông qua các kênh bán lẻ và siêu thị.

Về vốn, việc duy trì mặt bằng lãi suất ở mức phù hợp là yếu tố then chốt. Với mức lãi suất trên 10%, doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn trong việc đảm bảo lợi nhuận. Nếu lãi suất được điều chỉnh xuống dưới 10%, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp sẽ được cải thiện rõ rệt.

Đối với các doanh nghiệp quy mô vừa, với khoảng 100–200 lao động và doanh thu từ 2–3 tỷ đồng mỗi năm, việc được hỗ trợ trở thành công ty đại chúng thông qua vai trò tư vấn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các công ty chứng khoán sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận thêm nguồn lực tài chính, tạo điều kiện phát triển lên quy mô lớn hơn.