Giải pháp để doanh nghiệp nhỏ và vừa rộng cửa tiếp cận vốn

TS. Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam:

Chính sách đi vào thực tế, vốn mới đến được doanh nghiệp

Câu chuyện tiếp cận tín dụng của DNNVV cần được nhìn từ cả ba phía: cơ chế, chính sách; các ngân hàng thương mại; và chính bản thân doanh nghiệp. Hệ thống chính sách hỗ trợ hiện nay đã tương đối đầy đủ, điều quan trọng hơn là khả năng triển khai trong thực tế và mức độ doanh nghiệp thực sự thụ hưởng được.

Việt Nam đã có Luật Hỗ trợ DNNVV từ năm 2017, cùng nhiều chính sách liên quan đến vốn, thị trường, kỹ thuật và nhân lực. Khi sửa đổi luật trong thời gian tới, cần rà soát kỹ những nội dung còn phù hợp, những cơ chế chưa phát huy hiệu quả để điều chỉnh sát hơn với thực tiễn.

Có thể nhìn vào hoạt động của Quỹ Phát triển DNNVV hay Quỹ Bảo lãnh tín dụng. Mục tiêu hỗ trợ là cần thiết, nhưng nếu thủ tục tiếp cận còn phức tạp thì hiệu quả sẽ hạn chế. Chính sách không chỉ cần đúng về mục tiêu mà còn phải có tính khả thi, để doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng được.

Bên cạnh tín dụng ngân hàng, cũng cần nhìn rộng hơn tới các chính sách thuế, phí, đất đai, thủ tục và những hình thức hỗ trợ trực tiếp khác. Có thể hình dung hỗ trợ từ ngân sách, chính sách tài khóa là một “lực đẩy”, còn vốn tín dụng ngân hàng là một “lực kéo”. Khi hai lực này phối hợp tốt, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện phát triển.

Một vấn đề khác rất đáng quan tâm là dữ liệu. Cần sớm hình thành một trung tâm dữ liệu về DNNVV có tính hệ thống, trong đó thông tin về pháp nhân và hoạt động của doanh nghiệp được chuẩn hóa. Hiện các ngân hàng thương mại đều đã có hệ thống dữ liệu và phương pháp đánh giá khách hàng riêng, nhưng vẫn cần một nền tảng có tính thống nhất hơn. Khi dữ liệu doanh nghiệp đầy đủ, chuẩn hóa và đáng tin cậy, việc đánh giá, xếp hạng tín nhiệm và thẩm định tín dụng sẽ thuận lợi hơn, qua đó rút ngắn khoảng cách thông tin giữa ngân hàng với DNNVV.

Về phía các TCTD, cho vay DNNVV, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, đang là một hướng kinh doanh quan trọng. Các ngân hàng cũng cần mạnh dạn, kịp thời hơn khi xem xét những phương án kinh doanh khả thi, tránh để quá trình quyết định kéo dài làm doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội đầu tư, kinh doanh.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng phải chủ động cơ cấu lại hoạt động, nâng cao năng lực tài chính và quản trị, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, minh bạch tài chính và dòng tiền. Khi doanh nghiệp có nền tảng tốt hơn và thông tin minh bạch hơn, quá trình tiếp cận ngân hàng cũng sẽ thuận lợi hơn.

Ông Nguyễn Văn Thân - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hiệp hội DNNVV Việt Nam:

Đa dạng kênh vốn, giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp

Đối với DNNVV, tín dụng ngân hàng từ lâu là một trong những nguồn lực quan trọng để duy trì và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh. Thời gian qua, ngành Ngân hàng đã có nhiều giải pháp đồng hành, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp. Đặc biệt trong năm 2026, NHNN đã triển khai nhiều giải pháp ổn định thị trường tiền tệ, tạo điều kiện cho tín dụng tăng trưởng, hướng vốn vào sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên; các TCTD cũng triển khai nhiều chương trình, sản phẩm dành cho DNNVV và hộ kinh doanh.

Đến cuối tháng 7/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã đạt trên 20 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn lực lớn được đưa vào nền kinh tế, có vai trò quan trọng trong hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới, cách tiếp cận đối với vấn đề vốn cũng cần có những thay đổi tương ứng. Từ thực tế đó, Hiệp hội DNNVV Việt Nam đề xuất một số giải pháp nhằm mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho DNNVV và hộ kinh doanh trong giai đoạn tới.

Trước hết, cần đa dạng hóa các tổ chức cung ứng tín dụng ngoài mô hình ngân hàng truyền thống. Đối với DNNVV, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, các tổ chức tài chính chuyên biệt có thể thiết kế những sản phẩm phù hợp hơn với đặc điểm tài sản, dòng tiền và chu kỳ kinh doanh. Vì vậy, Hiệp hội kiến nghị NHNN tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng vừa bảo đảm an toàn hệ thống, vừa tạo môi trường cạnh tranh và đa dạng hóa chủ thể cung ứng tín dụng.

Một vấn đề đáng được lưu ý là doanh nghiệp có nguồn tài sản rất lớn các khoản phải thu và dòng tiền trong tương lai nhưng hiện chưa được khai thác đầy đủ để chuyển hóa thành vốn. Vì vậy, cần thúc đẩy phát triển thị trường bao thanh toán và tài trợ khoản phải thu.

Để mở rộng thêm các phương thức tiếp cận vốn, ngân hàng thương mại cần phát triển mạnh hơn các sản phẩm tài trợ dựa trên tài sản và dòng tiền của doanh nghiệp như hàng hóa luân chuyển trong kinh doanh, kho hàng, chuỗi cung ứng... Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận vốn từ chính tài sản và dòng tiền hình thành trong quá trình sản xuất, kinh doanh, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào bất động sản hoặc tài sản cố định.

Một khuyến nghị khác là phát triển hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm và dữ liệu phục vụ việc đánh giá DNNVV. Theo đó, cần từng bước hình thành hệ sinh thái đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp độc lập, khách quan và dựa trên dữ liệu; khuyến khích các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập cung cấp dịch vụ cho DNNVV. Những mô hình của các doanh nghiệp đã có kinh nghiệm trên thị trường như FiinGroup cũng có thể được nghiên cứu.

Hiện nay, các TCTD sử dụng dữ liệu của Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) như một nguồn thông tin quan trọng trong quá trình đánh giá khách hàng. Nếu có thêm các tổ chức độc lập thực hiện thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu theo đúng quy định pháp luật, ngân hàng sẽ có thêm nguồn thông tin để đánh giá tín nhiệm, mức độ rủi ro và khả năng trả nợ của khách hàng. Việc mở rộng nguồn dữ liệu đánh giá doanh nghiệp cũng được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, dòng tiền ổn định nhưng thiếu tài sản thế chấp có thêm cơ hội tiếp cận vốn.

Cùng với đó, cần thúc đẩy DNNVV tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị toàn cầu. Hiệp hội đề nghị NHNN phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu cơ chế phối hợp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của DNNVV. Đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược và liên quan đến nhiều chính sách hỗ trợ DNNVV đang được nghiên cứu hoàn thiện.

Bên cạnh những kiến nghị đối với cơ quan quản lý, hệ thống ngân hàng, bản thân doanh nghiệp cũng phải thay đổi để nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Hiệp hội sẽ tiếp tục vận động doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, năng lực quản trị, chất lượng số liệu tài chính và trách nhiệm trong sử dụng vốn.

Yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới cũng đòi hỏi các bên tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn. Hiệp hội DNNVV Việt Nam sẵn sàng phối hợp với NHNN trong nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai các mô hình mới, đồng thời tiếp tục đóng vai trò cầu nối giữa cộng đồng doanh nghiệp với các ngân hàng, tổ chức tài chính và nhà cung cấp dịch vụ, dữ liệu. Mục tiêu không chỉ là tăng lượng vốn cung ứng cho DNNVV mà còn hướng tới hình thành một hệ sinh thái tài chính đa dạng hơn, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn dựa trên dữ liệu, tín nhiệm, dòng tiền, khoản phải thu, hàng hóa và vị trí trong chuỗi cung ứng, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp truyền thống.

Ông Phạm Quang Huy - Phó Giám đốc Công ty cổ phần GSES:

Cần đánh giá sát hơn dòng tiền và năng lực thực tế của doanh nghiệp

GSES hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực thiết bị điện và các giải pháp kỹ thuật cho ngành điện, đặc biệt là hạ tầng điện. Đây là lĩnh vực có đặc thù vốn đầu tư lớn, giá trị thiết bị cao, trong khi thời gian triển khai dự án và thanh toán hợp đồng thường kéo dài.

Đối với GSES, vốn lưu động có ý nghĩa đặc biệt bởi doanh nghiệp phải chủ động nhập khẩu nguồn hàng, duy trì một lượng thiết bị dự trữ để đáp ứng tiến độ dự án, trong khi nhiều hợp đồng có thời gian thanh toán tương đối dài. Khi quy mô hoạt động tăng lên, nhu cầu vốn cũng tăng tương ứng, nhưng doanh nghiệp trẻ thường chưa có nhiều tài sản bảo đảm và quy mô tài chính còn hạn chế.

Vấn đề lớn không phải là doanh nghiệp không có nhu cầu vay vốn, mà là làm thế nào để ngân hàng có thể đánh giá hạn mức tín dụng cho khách hàng ngày càng sát hơn với năng lực kinh doanh, dòng tiền thực tế, hợp đồng đã ký và tính khả thi của phương án kinh doanh. Với những doanh nghiệp còn trẻ, việc có thêm các phương thức đánh giá phù hợp với đặc thù hoạt động sẽ giúp quá trình tiếp cận vốn thuận lợi hơn.

Chúng tôi đánh giá cao các chương trình tín dụng dành cho DNNVV cũng như những chính sách hỗ trợ của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các TCTD. Doanh nghiệp mong muốn những chương trình này tiếp tục được triển khai theo hướng linh hoạt hơn, gắn với dòng tiền, hợp đồng và phương án sản xuất - kinh doanh thực tế.

Một vấn đề khác tôi cho rằng rất quan trọng là tiếp tục hoàn thiện và kết nối dữ liệu về doanh nghiệp, thuế, hóa đơn điện tử và các nguồn dữ liệu liên quan. Khi ngân hàng có thêm cơ sở dữ liệu để đánh giá hoạt động sản xuất - kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp, quá trình thẩm định có thể nhanh hơn, đồng thời phản ánh đầy đủ hơn năng lực thực tế của khách hàng.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng và các quỹ hỗ trợ DNNVV, qua đó bổ sung thêm các kênh hỗ trợ cho doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi và nhu cầu mở rộng hoạt động.

Từ phía các hiệp hội, chúng tôi cũng kỳ vọng có thêm sự hỗ trợ trong kết nối doanh nghiệp với các nguồn vốn, cung cấp thông tin về các chương trình hỗ trợ và tạo cầu nối giữa DNNVV với các doanh nghiệp lớn. Những kết nối này không chỉ hỗ trợ tiếp cận nguồn lực mà còn mở thêm cơ hội thị trường và giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Ông Nguyễn Thanh Nghị - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Thiên Minh:

Biến minh bạch thành “tài sản” của doanh nghiệp

Qua quá trình làm việc, chúng tôi nhận thấy một trong những khó khăn của DNNVV khi tiếp cận tín dụng xuất hiện ngay từ khâu chuẩn bị hồ sơ. Khi có nhu cầu vay vốn, doanh nghiệp có thể phải làm việc với nhiều ngân hàng và chuẩn bị các bộ hồ sơ khác nhau, trong khi phần lớn DNNVV chưa có hệ thống thông tin quản lý đủ mạnh để tổng hợp dữ liệu một cách nhanh chóng.

Bên cạnh đó là vấn đề về độ tin cậy của thông tin. Theo tôi, đây chính là sự bất cân xứng thông tin giữa DNNVV với yêu cầu của ngân hàng. Các ngân hàng phải thực hiện quản trị rủi ro và khó có thể hạ các tiêu chuẩn trong quá trình xem xét tín dụng. Do đó, vấn đề đặt ra là làm thế nào để doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin đầy đủ, chuẩn hóa và có độ tin cậy cao hơn.

Từ thực tế trên, chúng tôi đề xuất số hóa hồ sơ doanh nghiệp theo hướng tập trung. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp không phải chuẩn bị lại từ đầu khi làm việc với từng ngân hàng, đồng thời tạo ra một bộ hồ sơ tương đối chuẩn để phục vụ quá trình tiếp cận tín dụng. Nếu bộ hồ sơ này được kết hợp với đánh giá tín nhiệm của một đơn vị độc lập, doanh nghiệp có thể bắt đầu làm việc với ngân hàng trên một nền tảng thông tin có mức độ tin cậy cao hơn.

Đối với hoạt động xếp hạng tín nhiệm, việc đánh giá có thể dựa nhiều hơn trên dữ liệu lớn và dữ liệu được thu thập tự động. Trên cơ sở đó, chúng tôi đề xuất ba hướng hỗ trợ cụ thể gồm số hóa hồ sơ doanh nghiệp, tư vấn doanh nghiệp trong quá trình chuẩn hóa hồ sơ và thực hiện xếp hạng tín nhiệm như một phần của bộ hồ sơ.

Tôi cho rằng khi doanh nghiệp chuẩn bị được một bộ hồ sơ như vậy, mức độ minh bạch sẽ được nâng lên. Quan trọng hơn, minh bạch không nên chỉ được xem là một yêu cầu trong quá trình vay vốn, mà có thể trở thành một tài sản của chính doanh nghiệp.