Giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, tái cấu trúc thị trường tài chính

Trong khi đó, nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng, với quy mô tín dụng đã ở mức 134% GDP. Các kênh huy động vốn khác chưa phát triển tương xứng: thị trường chứng khoán (tính đến 30/11) mới đạt khoảng 81,9% GDP, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 100% GDP; thị trường trái phiếu hiện mới đạt khoảng 23,1% GDP so với mục tiêu 47%.

Giảm phụ thuộc tín dụng ngân hàng, tái cấu trúc thị trường tài chính

Những con số trên phản ánh cấu trúc tài chính của nền kinh tế còn mất cân đối: tín dụng ngân hàng giữ vai trò chi phối trong cung ứng vốn, trong khi các trụ cột khác của thị trường tài chính phát triển chưa tương xứng.

Nhiều chuyên gia cho rằng, áp lực về nợ xấu, thanh khoản và chi phí vốn có thể gia tăng trở lại nếu tăng trưởng tín dụng tiếp tục ở mức cao, trong khi thị trường vốn chưa phát triển tương xứng. Trong bối cảnh đó, việc chuyển dịch cơ cấu đầu tư theo hướng chú trọng hơn vào sản xuất - kinh doanh, thay vì các lĩnh vực mang tính đầu cơ, được xem là yêu cầu cần thiết để bảo đảm tăng trưởng bền vững.

Bài học từ quá khứ cho thấy tăng trưởng tín dụng nhanh trong quá khứ thường đi kèm với nợ xấu và áp lực lên bảng cân đối kế toán của các ngân hàng, nhất là trong bối cảnh các ngân hàng phải tiến tới tuân thủ các chuẩn mực quốc tế như Basel III. Mặt khác, nếu đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số nhưng lạm phát cao thì con số tăng trưởng đó sẽ không còn nhiều ý nghĩa và người dân chắc chắn không được thụ hưởng trọn vẹn thành quả tăng trưởng.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 NHNN đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng khoảng 15% - thấp hơn năm 2025. Năm ngoái, hệ thống ngân hàng đã bơm ra nền kinh tế gần 2,99 triệu tỷ đồng, với mục tiêu năm nay dự kiến có khoảng 2,8 triệu tỷ đồng được đưa vào thị trường - thấp hơn chút so với năm trước.

Giới chuyên môn nhận định, mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% năm 2026 là hợp lý trong bối cảnh vừa phải tăng tốc tăng trưởng, vừa giữ ổn định vĩ mô và an toàn hệ thống. Mức tăng này vẫn tạo không gian hỗ trợ doanh nghiệp, với điều kiện dòng vốn được điều tiết đúng hướng và đi kèm nỗ lực nâng cao quản trị, minh bạch tài chính của doanh nghiệp.

Từ góc độ kinh doanh, ông Phạm Hồng Hải - Tổng Giám đốc OCB nhìn nhận, thông điệp điều hành năm nay là không nới lỏng như năm 2025, room tín dụng có thể thấp hơn, nhưng đó là tín hiệu tốt cho thị trường.

“Tăng trưởng dựa quá nhiều vào tín dụng có thể kéo theo rủi ro hệ thống như nợ xấu. Tín dụng là một động lực tăng trưởng nhưng không phải động lực duy nhất của OCB trong thời gian tới. Khi tốc độ tăng trưởng tín dụng giảm, cũng giúp giảm rủi ro vĩ mô”, ông Hải nhìn nhận.

Quan trọng hơn, đối với ngân hàng khi vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn trong khi nhu cầu vốn vay trung, dài hạn cao sẽ tạo áp lực rủi ro thanh khoản, chỉ số an toàn giảm sút. Vì vậy, theo ông Hải, ngân hàng chỉ nên tham gia cung một phần nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế; phần còn lại phải chuyển sang thị trường vốn thông qua hợp vốn, tư vấn và phát hành trái phiếu cho doanh nghiệp...

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhận định, khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đang ở mức cao, tăng trưởng không nên chỉ dựa vào cung tín dụng mà phải dựa vào hiệu quả sử dụng vốn. Điều này đòi hỏi tái cấu trúc nguồn lực tài chính, trong đó ngân hàng chỉ là một trụ cột, thay vì trụ cột duy nhất.

Về giải pháp căn cơ, các chuyên gia cho rằng cần phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu để cung cấp nguồn vốn trung, dài hạn; đồng thời thúc đẩy các kênh tài chính bền vững như tài chính xanh nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Để thị trường vốn thực sự phát huy vai trò, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, cần cải cách đồng bộ từ thể chế, sản phẩm đến cơ cấu nhà đầu tư: bảo đảm “hàng hóa” đủ chất lượng, tăng cường xếp hạng tín nhiệm và giám sát; đồng thời tiếp tục rà soát các quy định về IPO, niêm yết và sở hữu nước ngoài gắn với mục tiêu nâng hạng thị trường.