Gỡ 'nút thắt' để khoa học công nghệ bứt phá

CASUMINA đầu tư dây chuyền lưu hóa với hệ thống máy móc hiện đại và tự động hóa cao

Nghị quyết 57: Từ “làm” sang tạo giá trị

Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngành Công Thương đang từng bước chuyển từ giai đoạn triển khai trên diện rộng sang chú trọng chiều sâu, lấy hiệu quả và sản phẩm đầu ra làm trọng tâm.

Tại tọa đàm “Ngành Công Thương thực hiện Nghị quyết 57: Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” do Tạp chí Công thương tổ chức, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Bộ Công Thương cho biết, từ đầu năm đến nay, Bộ đã tiếp nhận 287 nhiệm vụ liên quan đến thực hiện Nghị quyết 57. Trong đó, 187 nhiệm vụ đã hoàn thành, 10 nhiệm vụ đang thực hiện trong hạn và 90 nhiệm vụ thường xuyên.

Ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Bộ Công Thương

Cùng với triển khai nhiệm vụ, công tác xây dựng thể chế được chú trọng với 17 văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành hoặc trình ban hành. Hơn 55% thủ tục hành chính của Bộ Công Thương cũng đã được đơn giản hóa, cải cách.

Tuy nhiên, theo ông Hoàng Ninh, số lượng nhiệm vụ hay tiến độ hoàn thành chưa phải là thước đo cuối cùng. Điều quan trọng là sau mỗi nhiệm vụ phải có sản phẩm đầu ra cụ thể, công nghệ được tạo ra, dữ liệu hình thành và khả năng ứng dụng vào thực tiễn.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu mới đối với hoạt động khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong ngành Công Thương: từ “có triển khai” sang “có kết quả”, từ đầu tư cho nhiệm vụ sang tạo ra giá trị có thể đo đếm đối với doanh nghiệp và ngành.

Doanh nghiệp cần làm chủ công nghệ

Từ thực tiễn nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, ông Dương Đức Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Điện tử - Tin học - Tự động hóa cho biết, sau khi Nghị quyết 57 được triển khai, doanh nghiệp đã tích cực hơn trong chuyển đổi số, tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất.

Tuy nhiên, năng lực đổi mới công nghệ giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn có sự khác biệt. Doanh nghiệp lớn có khả năng tiếp nhận các hệ thống công nghệ đồng bộ, trong khi doanh nghiệp vừa và nhỏ thường chuyển đổi theo từng công đoạn, tập trung nhiều vào số hóa dữ liệu.

Ông Dương Đức Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Điện tử - Tin học - Tự động hóa

Đáng chú ý, làm chủ công nghệ không chỉ là tiếp nhận, sử dụng và vận hành. Doanh nghiệp còn phải có khả năng tự bảo dưỡng, bảo trì, nâng cấp và phát triển công nghệ sau chuyển giao.

Theo ông Dương Đức Anh, một trong những điểm nghẽn hiện nay là nhiều sản phẩm nghiên cứu mới chỉ dừng ở mức mô hình thử nghiệm. Để đưa vào sản xuất cần có thời gian thử nghiệm tại nhà máy, đánh giá độ bền và mức độ phù hợp với yêu cầu thực tế.

Tại Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, bài toán đổi mới công nghệ còn gắn với đặc thù dây chuyền sản xuất. Bà Nguyễn Thị Mai, Phó Trưởng Ban Kỹ thuật Tập đoàn cho biết, một số dây chuyền đã được đầu tư từ lâu, hiệu suất chưa cao, mức phát thải còn lớn, trong khi nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực hóa chất mới và công nghệ mới còn khan hiếm.

Tập đoàn đang định hướng phát triển các nhóm sản phẩm mới như hóa chất tinh khiết phục vụ điện tử, bán dẫn và công nghệ cao; pin, hệ thống lưu trữ năng lượng; cao su kỹ thuật; đất hiếm và hóa dược. Đồng thời, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn được xác định là những trụ cột trong quá trình đổi mới.

Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng và Thương mại Ngãi Cầu đầu tư dây chuyền hiện đại phục vụ sản xuất

Ông Nguyễn Quang Tạo, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng và Thương mại Ngãi Cầu cho biết, doanh nghiệp đã tham gia hai dự án đường dây 500 kV là mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối và Lào Cai - Vĩnh Yên. Trước đó, doanh nghiệp đã chủ động đầu tư hệ thống máy móc CNC, đồng thời kết nối các nhà máy thông qua IoT để thu thập dữ liệu và quản lý quy trình sản xuất.

Từ thực tế sản xuất, doanh nghiệp cho rằng việc được tham gia các dự án lớn là cơ hội để tích lũy năng lực, nâng cấp công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, dung lượng thị trường và cơ hội tham gia các dự án lớn còn hạn chế, trong khi doanh nghiệp cơ khí phải đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về công nghệ, nhân lực và vốn đầu tư. Doanh nghiệp kiến nghị cần có chính sách đồng bộ cho toàn chuỗi cung ứng cơ khí, từ nguyên liệu đầu vào đến sản xuất và thị trường đầu ra; đồng thời hệ thống lựa chọn, đánh giá nhà cung cấp cần minh bạch, dựa trên năng lực thực tế và lịch sử thực hiện dự án.

Tập trung nguồn lực, đo bằng hiệu quả

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Bộ Công Thương xác định bốn nhóm giải pháp trọng tâm gồm: tiếp tục hoàn thiện cơ chế, thể chế và cách tổ chức nhiệm vụ khoa học công nghệ; ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ có tác động lớn; đào tạo nguồn nhân lực theo nhu cầu doanh nghiệp; nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp.

Trong năm 2026, Bộ Công Thương dự kiến tập trung vào 3-5 bài toán lớn có giá trị đối với ngành, hướng tới tạo ra sản phẩm gắn với công nghệ chiến lược và nâng cấp công nghệ cho doanh nghiệp.

Từ góc độ doanh nghiệp, nguồn lực tài chính cũng là yếu tố quan trọng để hiện thực hóa các kế hoạch đổi mới công nghệ. Khi nhìn thấy cơ hội và hiệu quả đầu tư, doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư, nhưng cần cơ chế tài chính, tín dụng thuận lợi để hỗ trợ quá trình nâng cấp năng lực.

Các diễn giả tham gia tọa đàm

Thông điệp xuyên suốt từ tọa đàm là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được chuyển hóa thành năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Thước đo không còn chỉ là có bao nhiêu nhiệm vụ được triển khai, mà phải trả lời được những câu hỏi: tạo ra sản phẩm gì, công nghệ gì, dữ liệu gì và giá trị cụ thể nào cho doanh nghiệp và nền kinh tế.

Đây cũng là yêu cầu để Nghị quyết 57 thực sự đi vào cuộc sống: Nhà nước kiến tạo thể chế và chia sẻ rủi ro; viện, trường cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; còn doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong ứng dụng, làm chủ và thương mại hóa công nghệ. Khi ba chủ thể cùng tham gia từ khâu xác định bài toán đến thử nghiệm, chuyển giao và nhân rộng, khoa học công nghệ mới có thể trở thành động lực trực tiếp cho tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của ngành Công Thương.