Nâng cao hiệu quả đầu tư từ chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh trở thành lợi thế cạnh tranh

Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi nền kinh tế Việt Nam phải tạo bước chuyển về năng suất, hiệu quả đầu tư và năng lực tạo giá trị gia tăng, thay vì chủ yếu dựa vào mở rộng các yếu tố đầu vào. Trong quá trình đó, phát triển bền vững không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn gắn trực tiếp với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng dòng vốn và củng cố năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Áp lực chuyển đổi càng rõ nét khi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) bước vào giai đoạn thực thi chính thức từ tháng 1/2026, cùng với những yêu cầu ngày càng chặt chẽ về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) từ các nhà mua hàng quốc tế. Việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì đơn hàng, tiếp cận thị trường và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực nội sinh về nhân lực, công nghệ và quản trị để tận dụng cơ hội từ sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư và chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo Phó Thủ tướng, việc lựa chọn điểm đến đầu tư hiện không chỉ dựa trên lợi thế chi phí mà ngày càng coi trọng tính an toàn, khả năng thích ứng và các liên kết chiến lược dài hạn. Đáng chú ý, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang đan xen, định hình lại phương thức sản xuất, tiêu chuẩn thị trường và lợi thế cạnh tranh giữa các quốc gia. Cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và các tiêu chuẩn ESG, những thay đổi này đặt ra yêu cầu Việt Nam phải chuyển từ khai thác lợi thế truyền thống sang nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và năng lực tạo giá trị gia tăng.

Ảnh minh họa tạo bởi AI

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Thue Quist Thomasen, Chủ tịch NordCham Việt Nam, cho rằng Việt Nam không chỉ cần thu hút thêm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng dòng vốn, gắn đầu tư dài hạn với phát triển năng lực nhà cung cấp trong nước và cải thiện hiệu quả năng lượng, kiểm soát phát thải.

Hiệu quả chuyển đổi xanh cần được phản ánh bằng những thay đổi thực chất trong hoạt động sản xuất, thay vì chỉ dừng ở các cam kết hay báo cáo ESG. Việc công bố thông tin không đồng nghĩa với khử carbon; một báo cáo phát triển bền vững được xây dựng tốt không tự làm giảm chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm hay giúp doanh nghiệp giành thêm đơn hàng.

Từ góc độ đầu tư, yêu cầu đặt ra không chỉ là thu hút những dự án đáp ứng tiêu chuẩn xanh mà còn phải đánh giá khả năng tạo ra giá trị kinh tế lâu dài. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tối ưu nguyên vật liệu và cải tiến công nghệ có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu suất sản xuất, qua đó cải thiện hiệu quả đầu tư và năng lực cạnh tranh.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tăng trưởng kinh tế và giảm phát thải không nhất thiết là hai mục tiêu đối lập. Theo Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Johan Ndisi, giai đoạn 1990–2022, kinh tế Thụy Điển tăng trưởng khoảng 79% trong khi phát thải khí nhà kính giảm hơn 50%, gắn với quá trình đầu tư vào đổi mới sáng tạo và công nghệ sạch.

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp Bắc Âu đã ứng dụng các giải pháp xanh trong sản xuất và kinh doanh, từ điện khí hóa cảng biển, sử dụng hệ thống bơm nhiệt đến nâng cao hiệu suất thiết bị công nghiệp. Những giải pháp này cho thấy chuyển đổi xanh có thể tạo hiệu quả kinh tế thông qua cải tiến công nghệ, giảm chi phí vận hành và nâng cao năng suất. “Chuyển đổi xanh không phải là cái giá phải trả cho năng lực cạnh tranh mà chính là động lực thúc đẩy năng lực cạnh tranh” ông Johan Ndisi nhấn mạnh.

Nâng cao chất lượng tăng trưởng từ hiệu quả sử dụng nguồn lực

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng quy mô đầu tư mà còn phải nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực. Trong bối cảnh dư địa tăng trưởng dựa vào các yếu tố đầu vào ngày càng chịu nhiều sức ép, chất lượng dòng vốn, năng suất lao động và khả năng đổi mới công nghệ sẽ quyết định mức độ bền vững của tăng trưởng. Đây cũng là cơ sở để chuyển đổi xanh trở thành động lực phát triển kinh tế thay vì chỉ dừng ở mục tiêu giảm phát thải.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh cũng đặt doanh nghiệp trước bài toán cân đối giữa chi phí đầu tư ban đầu và lợi ích kinh tế dài hạn. Những khoản đầu tư vào thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải tiến quy trình hay sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường chỉ thực sự tạo động lực tăng trưởng khi góp phần nâng cao năng suất, giảm chi phí vận hành và gia tăng giá trị sản phẩm. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đánh giá hiệu quả đầu tư trên toàn bộ vòng đời dự án, thay vì chỉ chú trọng chi phí trước mắt hoặc yêu cầu tuân thủ.

Ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam nhận định, trong bối cảnh các rủi ro địa chính trị, thương mại, năng lượng, công nghệ và khí hậu khó dự báo, năng suất, khả năng thích ứng, sức chống chịu và năng lực tạo giá trị mới sẽ ngày càng quyết định vị thế của doanh nghiệp và nền kinh tế. Những động lực tăng trưởng truyền thống như mở rộng vốn, lao động và quy mô sản xuất vẫn quan trọng, nhưng Việt Nam khó có thể tiếp tục chỉ dựa vào các yếu tố này. Theo ông, vấn đề đặt ra không còn là có nên chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi nhanh và sâu đến mức nào để mỗi khoản đầu tư cho xanh, số và đổi mới sáng tạo thực sự tạo ra năng suất, năng lực cạnh tranh và giá trị mới.

Từ góc độ này, các chuyên gia cho rằng, nâng cao hiệu quả đầu tư xanh không chỉ phụ thuộc vào khả năng đổi mới công nghệ của từng doanh nghiệp mà còn gắn với chất lượng môi trường kinh doanh và khả năng tiếp cận nguồn lực. Việc hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng các công cụ tài chính xanh sẽ góp phần giảm chi phí chuyển đổi, đồng thời khuyến khích những dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng và hiệu quả kinh tế dài hạn.

Trong chiến lược tăng trưởng hai con số, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một động lực nâng cao chất lượng đầu tư, thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Khi các khoản đầu tư góp phần cải thiện năng suất, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao năng lực cạnh tranh, lợi ích từ chuyển đổi xanh sẽ không chỉ dừng ở từng doanh nghiệp mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.