Hiện thực hóa cam kết chống ô nhiễm nhựa từ "vườn ươm" học đường

Quang cảnh họp báo

Chiều ngày 27/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa tổ chức Họp báo công bố Lễ trao giải Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa, nhằm giới thiệu chính thức Giải thưởng, chia sẻ định hướng, kỳ vọng và các tác động xã hội - giáo dục mà chương trình hướng tới trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc họp báo, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ, tiếp nối thành công của Giải thưởng Trường học Sinh thái Việt Nam năm 2024, năm nay Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục tổ chức giải thưởng với chủ đề “Trường học không rác thải nhựa”. Việc lựa chọn chủ đề này xuất phát từ thực tế nhựa đang trở thành một trong những nguồn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng nhất hiện nay, đặc biệt là ô nhiễm đại dương và vi nhựa, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái và sức khỏe con người.

Theo các báo cáo quốc tế, mỗi năm thế giới sản xuất khoảng 300 triệu tấn nhựa, trong đó một tỷ lệ lớn không được thu gom, xử lý đúng cách, gây ra những hệ lụy lâu dài đối với môi trường và xã hội. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia chịu tác động lớn của ô nhiễm rác thải nhựa, đặc biệt tại các vùng ven biển và đô thị lớn. Năm 2025, Ngày Môi trường Thế giới (5/6) do Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc phát động cũng lựa chọn chủ đề chống ô nhiễm nhựa, cho thấy tính thời sự và cấp thiết của vấn đề.

Chủ đề “Trường học không rác thải nhựa” vì vậy không chỉ phù hợp với xu hướng toàn cầu mà còn thể hiện rõ cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các chính sách lớn như Quyết định số 136/QĐ-TTg năm 2021 về tăng cường quản lý chất thải nhựa, Chỉ thị số 33/CT-TTg năm 2020 về giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế chất thải nhựa. Đồng thời, đây cũng là hành động cụ thể trong bối cảnh Việt Nam và các quốc gia ASEAN đang tích cực tham gia đàm phán Thỏa thuận toàn cầu về ô nhiễm nhựa.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, mặc dù nhiều trường học tại Việt Nam đã bước đầu lồng ghép nội dung giảm rác thải nhựa vào hoạt động giáo dục, song trước đây chưa có một hệ thống tiêu chí đánh giá thống nhất, cũng như chưa có chiến dịch mang tính quy mô khu vực. Việc tổ chức giải thưởng năm nay được xem là cơ hội để Việt Nam tiên phong xây dựng một mô hình mẫu, với tiêu chí rõ ràng, thực chất, có khả năng nhân rộng và lan tỏa ra toàn ASEAN.

Thực tế cho thấy, sức hút của giải thưởng năm nay tăng mạnh. Số lượng hồ sơ tham gia đạt 294, tăng gấp 3,5 lần so với năm 2024. Ban tổ chức đã triển khai nhiều đợt truyền thông, vận động trên phạm vi toàn quốc nhằm khuyến khích các trường học ở cả khu vực đô thị và nông thôn tham gia.

Chất lượng hồ sơ được đánh giá cao hơn rõ rệt so với năm trước. Ban tổ chức đã xây dựng bộ tiêu chí Trường học Sinh thái, tập trung mạnh vào giảm rác thải nhựa thông qua những hành vi cụ thể, từ phân loại rác tại nguồn, hạn chế đồ nhựa dùng một lần, tái sử dụng vật liệu, đến việc lồng ghép giáo dục hành vi xanh trong từng tiết học. Nhiều trường không chỉ dừng lại trong phạm vi nhà trường mà còn lan tỏa thông điệp tới gia đình và cộng đồng địa phương.

Kết quả, 60 trường học xuất sắc đã được lựa chọn để trao giải, chia đều cho ba cấp học, mỗi cấp 20 trường, gồm các hạng mục giải nhất, nhì, ba, khuyến khích và giải sáng tạo. Dù các thành phố lớn như Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Huế, Cần Thơ có lợi thế nhất định, song nhiều địa phương khác cũng ghi dấu ấn, thậm chí có nơi đạt giải ở cả ba cấp học. Điều này cho thấy giáo dục môi trường đang được triển khai xuyên suốt, liên tục, từ lứa tuổi nhỏ đến bậc học cao hơn.

Ông Phạm Ngọc Thạch- Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường, việc tổ chức Giải thưởng Trường học Sinh thái ASEAN – Việt Nam năm 2025 là bước tiếp nối quan trọng trong chuỗi hoạt động hợp tác thực chất về giáo dục môi trường mà Việt Nam đã kiên trì triển khai trong nhiều năm qua.

Thực tế triển khai cho thấy sức hút của chương trình ngày càng lớn. Gần 300 hồ sơ dự thi được gửi về từ khắp các vùng miền, từ đô thị, đồng bằng đến miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Để hỗ trợ các trường tham gia, Ban tổ chức đã tổ chức nhiều hội nghị hướng dẫn tại Hà Nội, Huế và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Có những buổi tập huấn thu hút tới hàng nghìn điểm cầu, cho thấy sự quan tâm rất lớn của các cơ sở giáo dục đối với mô hình trường học sinh thái.

Theo Ban tổ chức, với quy mô dự kiến 800 người, Lễ trao giải sẽ diễn ra vào sáng Thứ Bảy, ngày 31/01/2026 tại Rạp hát Kim Đồng, Cung Thiếu nhi Hà Nội Cơ sở 2, đường Phạm Hùng, phường Cầu Giấy, Hà Nội. Trong đó, khoảng 600 đại biểu là học sinh và giáo viên đến từ các trường học đạt giải trên cả nước; số còn lại là đại diện các tổ chức quốc tế, các Đại sứ quán các nước ASEAN, cơ quan quản lý trung ương và địa phương, cùng đông đảo các cơ quan báo chí, truyền thông.

Đánh giá về chất lượng hồ sơ năm nay, GS.TS, Nhà giáo Nhân dân Đặng Thị Kim Chi thành viên Hội đồng xét chọn cho rằng chủ đề “Trường học sinh thái – Trường học không rác thải” được lựa chọn rất đúng thời điểm, phù hợp với xu thế toàn cầu và yêu cầu cấp thiết của Việt Nam.

Theo bà Kim Chi, giáo dục môi trường muốn bền vững phải bắt đầu từ học đường, từ những hành vi nhỏ và được hình thành sớm. Hội đồng xét chọn năm nay tập trung vào ba nhóm tiêu chí lớn: công tác quản lý và tổ chức của nhà trường; vai trò chủ động của học sinh trong các hoạt động môi trường; và các sản phẩm, kết quả cụ thể thể hiện sự thay đổi hành vi, từ phân loại rác, tái chế nhựa đến lan tỏa thói quen xanh trong gia đình và cộng đồng.

Theo GS.TS Đặng Thị Kim Chi, Trường học Sinh thái là mô hình đã được hơn 100 quốc gia trên thế giới triển khai. Việt Nam tham gia muộn, nhưng tốc độ phát triển rất nhanh. Chỉ trong vài năm, số lượng hồ sơ dự thi đã tăng gần ba lần, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của hệ thống giáo dục.