Sửa Luật Bảo vệ môi trường: Cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường quản lý bằng dữ liệu

Quốc hội lắng nghe nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường

Giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp

Sáng 24/10, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội làm việc tại Hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, sau hơn 5 năm Luật Bảo vệ môi trường được thông qua và triển khai thi hành trong thực tiễn đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, một số mục tiêu chính sách về bảo vệ môi trường (BVMT) chưa đạt được; một số quy định còn cứng nhắc, thiếu linh hoạt, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhất là trong cải cách thủ tục hành chính (TTHC), phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng chất thải và bảo vệ hiệu quả các thành phần môi trường.

Trên cơ sở đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng; khắc phục những vướng mắc, bất cập; cắt giảm mạnh đối tượng cùng với đơn giản hóa, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền giải quyết thủ tục hành chính về môi trường, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng và chuyển đổi xanh, chuyển đổi từ quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp

Dự thảo Luật gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 78/171 điều của Luật hiện hành, trong đó bổ sung mới 2 điều; cải cách các quy định về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường và đăng ký môi trường. Dự thảo giảm số nhóm tiêu chí môi trường từ 3 xuống 2, đơn giản hóa việc phân loại dự án từ 4 xuống 3 nhóm; cắt giảm đối tượng phải thực hiện ĐTM, cấp giấy phép môi trường, đồng thời chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường. Hồ sơ, trình tự thẩm định và cấp phép được đơn giản hóa, gắn với tăng cường hậu kiểm và phân quyền cho địa phương.

Đối với cải cách thủ tục hành chính, dự thảo cắt giảm 5 thủ tục, sửa đổi, bổ sung 3 thủ tục; kế thừa các phương án cải cách trước đó đã bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, góp phần giảm 52,5% thời gian và 52,3% chi phí tuân thủ. Việc phân cấp, phân quyền cho địa phương được đẩy mạnh, gắn với trách nhiệm quản lý và kiểm soát nguy cơ ô nhiễm.

Cùng với đó, Dự thảo cũng thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý chất thải, yêu cầu cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải, bao gồm chứng từ điện tử; khuyến khích sử dụng vật liệu tái chế, tái sử dụng chất thải làm nguyên liệu, nhiên liệu thay thế. Đồng thời, hoàn thiện trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu và bổ sung chính sách phát triển dịch vụ, công nghiệp môi trường

Bên cạnh đó, Dự thảo tăng cường xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu theo hướng thống nhất, tích hợp, liên thông; ứng dụng dữ liệu số phục vụ phân tích rủi ro, cảnh báo sớm và hậu kiểm. Các quy định về kiểm kê khí nhà kính được sửa đổi theo hướng thực hiện hàng năm thay vì 2 năm một lần, đồng thời hoàn thiện cơ chế phân bổ hạn ngạch phát thải, quản lý tín chỉ và vận hành thị trường các-bon trong nước.

Tăng số hóa, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn, các-bon thấp, thực hiện mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Việc cắt giảm khoảng 90% đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường và đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục phải đi cùng với phân loại rủi ro chính xác, định lượng các yếu tố nhạy cảm và hậu kiểm hiệu quả. Đề nghị đánh giá thận trọng khi bỏ các yếu tố nhạy cảm về môi trường như khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt và tiêu chí loại hình, quy mô của nguồn thải đối với sức khỏe cộng đồng. Đề nghị không đưa các dự án thứ cấp trong khu/cụm công nghiệp khi có nguồn thải lớn, chất thải độc hại hoặc nhập khẩu phế liệu vào diện miễn đánh giá tác động môi trường, qua đó vừa giảm thủ tục cho dự án rủi ro thấp vừa kiểm soát chặt dự án rủi ro cao…Cơ quan có thẩm quyền cần công bố định kỳ khả năng chịu tải của các lưu vực sông, bảo đảm minh bạch trong cấp phép.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đồng thời cần số hóa toàn bộ quy trình thẩm định đánh giá tác động môi trường; chuyển từ tư duy cấp giấy phép xả thải sang cấp giấy phép vận hành môi trường. Giấy phép phải quy định rõ nghĩa vụ, điều kiện phát thải, vận hành công trình bảo vệ môi trường, quan trắc tự động và quản lý rủi ro. Thực hiện 100% thủ tục trên môi trường điện tử và không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại dữ liệu đã được xác thực trên hệ thống quốc gia. Cách tiếp cận này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, chuyển trọng tâm từ kiểm tra hồ sơ sang giảm thiểu rủi ro. Dữ liệu quan trắc phải bảo đảm khách quan, trung thực, có khả năng truy xuất và đủ giá trị pháp lý; xử lý nghiêm hành vi làm sai lệch kết quả quan trắc. Đối với giảm phát thải khí nhà kính, cần đánh giá tính khả thi, chi phí khi chuyển chu kỳ kiểm kê từ hai năm một lần sang hàng năm, tránh gây áp lực quá lớn cho doanh nghiệp. Quy định về trao đổi quốc tế tín chỉ carbon cần làm rõ cơ quan đầu mối, tỷ lệ tín chỉ đóng góp cho mục tiêu quốc gia và bảo đảm quyền lợi của cộng đồng tham gia bảo vệ rừng.

Đặc biệt, Ủy ban cũng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ và mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn mới; xem xét bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Đồng thời, tiếp tục rà soát tính thống nhất với các luật liên quan, hoàn thiện quy định chuyển tiếp để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.