Hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường vàng theo hướng minh bạch, thông thoáng

Giảm thủ tục hoạt động gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức

Một trong những nội dung quan trọng của Nghị định số 390/2026/NĐ-CP là hoàn thiện quy định về quản lý hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ phù hợp với Luật Đầu tư số 143/2025/QH15.

Theo đó, Nghị định quy định hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ không phải là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện (khoản 7 Điều 4) và bãi bỏ các quy định về điều kiện, trách nhiệm của doanh nghiệp sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ và về Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ (Điều 6 Nghị định số 390/2026/NĐ-CP), đồng thời chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân tham gia thị trường. Việc điều chỉnh này giảm bớt yêu cầu về điều kiện gia nhập thị trường, phù hợp với định hướng cải cách, đơn giản hóa thủ tục, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý nhà nước.

Nghị định số 390/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03/4/2012 của Chính phủ về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 232/2025/NĐ-CP. Ảnh minh họa

Theo quy định chuyển tiếp tại Điều 7 Nghị định số 390/2026/NĐ-CP, Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ do Ngân hàng Nhà nước cấp trước ngày 16/10/2026 không còn là điều kiện để tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; hồ sơ đề nghị cấp, sửa đổi, bổ sung Giấy chứng nhận đã nộp mà chưa được giải quyết thì Ngân hàng Nhà nước chấm dứt việc giải quyết và thông báo cho tổ chức, cá nhân nộp hồ sơ. Phí, lệ phí đã nộp, nếu có, được xử lý theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí.

Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu vàng, Giấy phép tạm nhập vàng nguyên liệu để tái xuất sản phẩm và hạn mức xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu đã được Ngân hàng Nhà nước cấp hoặc xác định trước ngày Nghị định có hiệu lực tiếp tục được thực hiện theo nội dung, thời hạn ghi tại giấy phép, hạn mức.

Việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc giảm yêu cầu quản lý nhà nước. Các tổ chức, cá nhân vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, đo lường, nhãn hàng hóa, niêm yết giá, hóa đơn, chứng từ, thuế, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phòng, chống rửa tiền và các quy định pháp luật có liên quan.

Hoạt động sản xuất vàng miếng, kinh doanh mua, bán vàng miếng vẫn là hoạt động kinh doanh có điều kiện và phải được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép (khoản 6 Điều 4); việc xuất khẩu, nhập khẩu vàng nguyên liệu tiếp tục thực hiện theo Giấy phép, hạn mức của Ngân hàng Nhà nước, trừ các trường hợp được xuất khẩu, nhập khẩu theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp quy định tại khoản 8 Điều 14. Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì xây dựng, công bố tiêu chuẩn quốc gia đối với vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng miếng; kiểm tra, quản lý đo lường, chất lượng đối với vàng trong sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường (khoản 3 Điều 17). Việc kiểm tra chấp hành các quy định pháp luật nêu trên đối với hoạt động sản xuất, gia công, kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Quy định về thanh toán tiền mặt khi mua, bán vàng

Nghị định quy định việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 05 triệu đồng trong ngày trở lên của một khách hàng phải được thực hiện bằng phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt (khoản 10 Điều 4).

So với quy định trước đây tại Nghị định số 232/2025/NĐ-CP (từ 20 triệu đồng, thanh toán qua tài khoản thanh toán của khách hàng và của doanh nghiệp kinh doanh vàng mở tại ngân hàng), ngưỡng giá trị được hạ xuống 05 triệu đồng và hình thức thanh toán được mở rộng ra mọi phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt, gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi (chuyển khoản), nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, ví điện tử và các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (khoản 10 Điều 3 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP).

Tổ chức, cá nhân kinh doanh vàng và khách hàng có trách nhiệm thực hiện đúng quy định này. Quy định này nhằm tăng cường tính minh bạch của giao dịch mua, bán vàng, nâng cao khả năng kiểm tra, đối chiếu dòng tiền, phòng, chống thất thu thuế và hỗ trợ công tác phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực kinh doanh vàng; ngưỡng 05 triệu đồng được xác định thống nhất với ngưỡng thanh toán không dùng tiền mặt theo pháp luật về thuế (Điều 26 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng; điểm c khoản 1 Điều 9 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp), bảo đảm doanh nghiệp không phải thực hiện theo các ngưỡng khác nhau.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi, bổ sung quy định về thanh toán nhằm bảo đảm phù hợp với thói quen tiêu dùng không tiền mặt của người dân hiện nay, đồng thời thống nhất cách hiểu và không tạo rào cản đối với giao dịch mua, bán vàng.

Một nội dung quan trọng khác của Nghị định là sửa đổi, bổ sung quy định về nhập khẩu vàng nguyên liệu theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp có đăng ký hoạt động sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ và có hợp đồng gia công với nước ngoài được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để thực hiện hợp đồng gia công và xuất khẩu sản phẩm gia công (khoản 4 Điều 14), thay cho Giấy phép tạm nhập vàng nguyên liệu để tái xuất sản phẩm theo quy định trước đây và không còn yêu cầu doanh nghiệp phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có đăng ký hoạt động sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ được Ngân hàng Nhà nước xem xét cấp Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu hằng năm căn cứ năng lực sản xuất, tình hình thực hiện hợp đồng gia công hoặc hợp đồng xuất khẩu vàng trang sức, mỹ nghệ (khoản 5 Điều 14). Quy định này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động nguồn nguyên liệu, thúc đẩy sản xuất, gia công và xuất khẩu vàng trang sức, mỹ nghệ, từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, xuất khẩu vàng trang sức trong khu vực.

Ngoài ra, Nghị định bổ sung vàng nguyên liệu dưới dạng dây, ống và vàng sử dụng làm nguyên liệu để sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị điện tử, thiết bị y tế, dụng cụ y tế vào các trường hợp được xuất khẩu, nhập khẩu theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, cùng với vàng nguyên liệu dưới dạng bột, dung dịch, vẩy hàn, muối vàng và vàng trang sức, mỹ nghệ dưới dạng bán thành phẩm đã được quy định trước đây (khoản 8 Điều 14). Các loại vàng này được xuất khẩu, nhập khẩu theo pháp luật về hải quan và pháp luật chuyên ngành có liên quan, không phải xin Giấy phép nhập khẩu vàng nguyên liệu của Ngân hàng Nhà nước. Quy định này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất công nghiệp, điện tử và y tế, qua đó góp phần phát triển công nghệ cao, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Cùng với việc chuyển sang hậu kiểm, Nghị định tăng cường công cụ quản lý: doanh nghiệp, ngân hàng thương mại được cấp Giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu vàng theo khoản 1 Điều 14 phải xây dựng hệ thống thông tin để xử lý, lưu trữ đầy đủ, chính xác dữ liệu về xuất khẩu, nhập khẩu, mua, bán, sử dụng, tồn kho vàng nguyên liệu và kết nối, cung cấp thông tin cho Ngân hàng Nhà nước (điểm e khoản 10 Điều 14); doanh nghiệp, ngân hàng thương mại hoạt động kinh doanh vàng thực hiện chế độ báo cáo theo quy định (Điều 20); Ngân hàng Nhà nước thanh tra, kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh mua, bán vàng miếng, xuất khẩu, nhập khẩu vàng và việc chấp hành quy định về cấp phép, hạn mức, báo cáo, mua, bán, sử dụng vàng nguyên liệu nhập khẩu (khoản 5 Điều 16).

Như vậy, theo Nghị định mới được ban hành thì phương thức quản lý thị trường vàng được thay đổi theo hướng minh bạch, hiện đại và phù hợp hơn với thực tiễn, nhằm phát triển ổn định và bền vững thị trường vàng (khoản 4 Điều 4).