Ngân hàng trong kỷ nguyên AI: Tạo giá trị thực chất, củng cố niềm tin của người dùng

Ngày 22/10/2026, tại Hà Nội, Hội thảo và Triển lãm Smart Banking lần thứ 7 diễn ra dưới sự bảo trợ của NHNN Việt Nam, do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và Tập đoàn IEC phối hợp tổ chức. Phiên toàn thể có chủ đề “Định hình kỷ nguyên mới của ngành Ngân hàng dựa trên AI, Niềm tin khách hàng và Khả năng chống chịu số”.

Đưa AI vào chiến lược, lấy hiệu quả làm thước đo

Phát biểu khai mạc phiên toàn thể, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho biết, ngành Ngân hàng đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ dưới tác động của chuyển đổi số toàn diện và sự bùng nổ của AI.

Theo ông, ba chuyển dịch lớn đang diễn ra, từ tự động hóa đơn lẻ sang hệ sinh thái AI thông minh; ứng dụng AI để phòng, chống gian lận theo thời gian thực; hình thành khung khổ pháp lý về AI nhằm gắn phát triển công nghệ với trách nhiệm và an toàn hệ thống. AI đang mở rộng từ nhận diện khách hàng điện tử, trả lời tự động sang cá nhân hóa trải nghiệm, tối ưu thẩm định tín dụng và tự động hóa nghiệp vụ nội bộ.

Theo TS. Đào Minh Tú, việc ứng dụng này giúp nhiều ngân hàng tiết kiệm từ 20–40% chi phí vận hành. Tuy nhiên, chuyển đổi phải tạo tác động trên toàn tổ chức, đi cùng quản trị dữ liệu, hạ tầng linh hoạt và triển khai AI minh bạch, an toàn.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng phát biểu chỉ đạo tại Sự kiện

Phát biểu chỉ đạo tại sự kiện, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng đặt ra ba câu hỏi: làm thế nào khai thác hiệu quả sức mạnh của AI, giữ vững niềm tin khách hàng và duy trì hoạt động ngân hàng an toàn, ổn định trước những rủi ro ngày càng phức tạp.

Theo Phó Thống đốc, hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 100 triệu giao dịch thanh toán mỗi ngày, với tổng giá trị khoảng 1,2 triệu tỷ đồng. Tại một số ngân hàng, trên 95% giao dịch được thực hiện qua các kênh số. Quy mô này đặt ra yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả vận hành và bảo đảm an toàn.

Nếu giai đoạn trước chủ yếu tập trung số hóa quy trình, đưa dịch vụ lên môi trường số, giai đoạn tiếp theo phải hướng tới khai thác dữ liệu, ứng dụng AI và phát triển mô hình hoạt động thông minh. Lợi thế cạnh tranh nằm ở khả năng biến dữ liệu thành giá trị, công nghệ thành năng suất, hiệu quả hoạt động và niềm tin khách hàng.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu khai mạc Sự kiện

“AI phải tạo ra giá trị thực chất, chứ không chỉ tạo ra ấn tượng về mặt công nghệ”, Phó Thống đốc nhấn mạnh. Điều cần đánh giá là AI đang giải quyết vấn đề gì, giúp khách hàng được phục vụ tốt hơn, ngân hàng vận hành hiệu quả hơn và nhận diện rủi ro sớm hơn như thế nào.

Theo đó, AI phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển, gắn với dữ liệu, quy trình nghiệp vụ, nguồn nhân lực và mô hình quản trị. Đây là vấn đề chiến lược, mô hình kinh doanh và trách nhiệm quản trị của mỗi ngân hàng. Phó Thống đốc đề nghị các tổ chức tín dụng nghiên cứu kỹ, triển khai nghiêm túc quy định của NHNN về an toàn, quản trị rủi ro trong ứng dụng AI.

Làm rõ hướng phát triển hệ sinh thái số, ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, NHNN cho biết, quá trình chuyển đổi đang đi từ số hóa từng dịch vụ sang kết nối các hành trình số. Thanh toán được tích hợp vào dịch vụ công, y tế, giáo dục, thuế, hải quan, thương mại điện tử và hoạt động của hộ kinh doanh.

Quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng đang diễn ra mạnh mẽ

Bước tiếp theo là hệ sinh thái số thông minh, trong đó AI điều phối trên nền dữ liệu sạch, định danh chuẩn xác, hạ tầng thanh toán an toàn và thông tin tín dụng tin cậy. Quá trình này cần sự phối hợp giữa ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ tài chính, nhà mạng, đơn vị bán hàng và cơ quan quản lý.

Thống kê cho thấy nền tảng thanh toán số tiếp tục mở rộng. Trong 8 tháng năm 2026, giao dịch qua Internet đạt hơn 4,4 tỷ lượt, giá trị 81,1 triệu tỷ đồng, tăng tương ứng 46,57% và 21,77% so với cùng kỳ năm 2025. Giao dịch qua điện thoại di động đạt 14 tỷ lượt, giá trị 58,4 triệu tỷ đồng, tăng 35,33% về số lượng và 2,39% về giá trị. Thanh toán QR đạt 311 triệu giao dịch, giá trị 274,2 nghìn tỷ đồng, tăng tương ứng 6,66% và 25,85%.

4 yếu tố quyết định chuyển đổi số ngành Ngân hàng

Cùng với khai thác AI, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh yêu cầu củng cố niềm tin khách hàng. Trong môi trường số, niềm tin được xây dựng qua khả năng bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi của khách hàng trong từng giao dịch.

Trong thời gian qua, toàn ngành Ngân hàng đã tập trung củng cố định danh, xác thực, làm sạch dữ liệu và cảnh báo sớm giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Tuy nhiên, thủ đoạn của tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi, đòi hỏi cơ quan quản lý và các tổ chức tín dụng thường xuyên cập nhật giải pháp bảo vệ.

Phó Thống đốc cho biết, NHNN đã ban hành quy định tăng cường an toàn ứng dụng ngân hàng, trong đó có yêu cầu nhận diện thiết bị bị can thiệp, phá vỡ cơ chế bảo mật và phát hiện nguy cơ dịch ngược ứng dụng. Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng được yêu cầu cung cấp tính năng để khách hàng chủ động thiết lập biện pháp bảo vệ tài khoản. Trong đó có cơ chế cho phép thiết lập thời gian chờ đối với giao dịch chuyển tiền lần đầu, có thể lên tới 24 giờ trước khi người nhận được tiền.

Các đại biểu tham quan triển lãm công nghệ bên lề Sự kiện

Theo ông Lê Anh Dũng, niềm tin trong hệ sinh thái số được xây dựng trên bốn trụ cột: định danh và xác thực; cảnh báo sớm qua SIMO; quản trị AI có trách nhiệm; giáo dục tài chính và hòa nhập số.

Số liệu thống kê cho thấy, 177 triệu hồ sơ cá nhân đã được đối chiếu sinh trắc học với chip căn cước công dân, VNeID. Hệ thống SIMO ghi nhận 6 triệu lượt cảnh báo và 2 triệu lượt khách hàng dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với sự tham gia của 21 ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán.

Trong quản trị AI, theo ông Lê Anh Dũng, con người phải giữ vai trò giám sát; mô hình cần có khả năng giải thích, kiểm toán. Các tác nhân AI cũng phải được định danh, phân quyền và ghi nhật ký hoạt động. Giáo dục tài chính cần chú trọng kỹ năng an toàn số, nhận diện lừa đảo, nhất là đối với người cao tuổi, người dân vùng khó khăn và người có kỹ năng số hạn chế.

Một yêu cầu trọng tâm khác là đưa khả năng chống chịu thành năng lực cốt lõi. Khi ngân hàng phụ thuộc ngày càng nhiều vào công nghệ, dữ liệu và đối tác, sự cố tại một điểm có thể gây tác động lan rộng. Rủi ro an ninh mạng vì vậy liên quan trực tiếp đến kinh doanh, uy tín và sự ổn định của hệ thống.

Toàn cảnh phiên toàn thể

Trong thời gian tới, Phó Thống đốc yêu cầu các ngân hàng giám sát đồng thời an ninh mạng và hoạt động giao dịch. Trách nhiệm bảo đảm an toàn thuộc cả bộ phận công nghệ, an ninh mạng, nghiệp vụ, vận hành và quản lý giao dịch; lãnh đạo ngân hàng phải trực tiếp chỉ đạo triển khai.

Theo Phó Thống đốc, cần chuyển từ tư duy chỉ bảo vệ hệ thống sang xây dựng khả năng chống chịu: phát hiện sớm, ứng phó nhanh, duy trì dịch vụ thiết yếu và khôi phục hiệu quả khi xảy ra sự cố. An ninh, an toàn phải trở thành một phần trong chiến lược và quản trị ngân hàng.

Về định hướng, NHNN tập trung hoàn thiện khung pháp lý với mức kiểm soát tương xứng rủi ro; nâng cấp hạ tầng thanh toán và hạ tầng dùng chung; mở rộng nền tảng phòng ngừa gian lận; đổi mới cách đo hiệu quả chuyển đổi số. Thước đo cần bao gồm chất lượng dịch vụ, an toàn, phòng, chống gian lận và hoạt động liên tục.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, giai đoạn tiếp theo của chuyển đổi số ngành Ngân hàng sẽ được quyết định bởi khả năng kết hợp hài hòa bốn yếu tố: công nghệ đủ mạnh, dữ liệu đủ tốt, quản trị đủ chặt chẽ và con người đủ năng lực.

Công nghệ mạnh nhưng dữ liệu kém thì AI khó tạo ra giá trị. Dữ liệu tốt nhưng quản trị yếu sẽ làm gia tăng rủi ro. Hệ thống hiện đại nhưng con người không đủ năng lực thì đổi mới cũng khó đi vào thực chất. Vì vậy, bốn yếu tố công nghệ, dữ liệu, quản trị và con người phải được phát triển đồng bộ, gắn kết chặt chẽ với nhau. NHNN sẽ tiếp tục đồng hành với các tổ chức tín dụng, thúc đẩy đổi mới, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo vệ dữ liệu và nâng cao khả năng chống chịu của toàn ngành.