Hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại điện tử - nền tảng hội nhập toàn cầu

Hoàn thiện khung pháp lý cho thương mại điện tử

Khi nền kinh tế số phát triển, thương mại điện tử trở thành kênh kết nối quan trọng giữa sản xuất và tiêu dùng, giữa doanh nghiệp Việt Nam và khách hàng quốc tế. Chỉ tính riêng 9 tháng năm 2025, xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt hơn 530 tỷ USD, trong đó tỷ trọng các giao dịch có liên quan đến thương mại điện tử tăng mạnh. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng kéo theo nhiều thách thức: rủi ro về bảo mật dữ liệu, gian lận trực tuyến, và khoảng trống pháp lý khiến doanh nghiệp khó yên tâm mở rộng giao dịch.

Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi và hoàn thiện Luật Thương mại điện tử không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là điều kiện bắt buộc để đảm bảo sự phát triển bền vững. Nếu thiếu một khung pháp lý đủ chặt chẽ, thương mại điện tử Việt Nam sẽ khó đạt mục tiêu “Go Global”, bởi doanh nghiệp sẽ không đủ niềm tin để đầu tư, và đối tác quốc tế sẽ không yên tâm hợp tác.

Theo ông Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, thực tiễn triển khai Luật Thương mại điện tử trong hơn một thập kỷ qua đã bộc lộ nhiều hạn chế. Ông phân tích rằng, trong khi thị trường thế giới đã có những chuẩn mực cao về bảo vệ dữ liệu, quản lý sàn giao dịch, và xử lý tranh chấp, thì Việt Nam vẫn thiếu các điều khoản đủ chi tiết để điều chỉnh. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khăn khi tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới, bởi họ phải đối diện với yêu cầu kép: vừa tuân thủ luật Việt Nam, vừa đáp ứng luật của thị trường nhập khẩu.

Ông nhấn mạnh rằng, để nâng cao tính minh bạch, Luật Thương mại điện tử sửa đổi cần quy định rõ hơn về trách nhiệm của sàn giao dịch điện tử trong việc bảo vệ quyền lợi của cả người mua và người bán. Đồng thời, dữ liệu phải được coi là tài sản chiến lược, và mọi doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử cần có trách nhiệm trong bảo mật và xử lý thông tin cá nhân. Nếu không, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể làm sụp đổ uy tín mà doanh nghiệp và quốc gia dày công xây dựng.

Đưa ra một góc nhìn thực tiễn từ chính các nền tảng quốc tế, bà Nguyễn Thị Phương Nguyên, Giám đốc Marketing Alibaba.com Việt Nam cho biết, để doanh nghiệp được tham gia trên Alibaba.com, điều kiện tiên quyết là phải có giấy phép kinh doanh hợp pháp, sản phẩm tuân thủ quy định quốc tế, và tuyệt đối không được áp dụng mô hình kinh doanh rủi ro như dropshipping. Điều này cho thấy sự khác biệt lớn giữa chuẩn mực quốc tế và thực tế hoạt động của nhiều doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam.

Bà Phương Nguyên nhấn mạnh rằng, nếu muốn hội nhập, doanh nghiệp Việt không thể trông chờ vào việc “nới lỏng” tiêu chuẩn, mà phải chủ động nâng cấp năng lực. Do đó, việc hoàn thiện Luật Thương mại điện tử sửa đổi phải đặt ra các tiêu chí tương thích với thị trường toàn cầu, giúp doanh nghiệp Việt khi tham gia không bị “sốc luật” và có thể cạnh tranh bình đẳng.

Nêu lên những khó khăn đặc thù ở góc độ ngành hàng, ông Lê Việt Anh, đại diện Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam cho biết, hồ tiêu và các sản phẩm nông sản nói chung của Việt Nam có nhu cầu lớn tại nhiều thị trường, nhưng khi đưa lên sàn thương mại điện tử quốc tế, doanh nghiệp thường gặp vướng mắc trong khâu chứng nhận xuất xứ, chất lượng, và thanh toán. Nhiều trường hợp tranh chấp xảy ra do hợp đồng điện tử thiếu ràng buộc pháp lý, dẫn đến thiệt hại cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Ông đề nghị, Luật Thương mại điện tử sửa đổi phải có cơ chế cụ thể để giải quyết tranh chấp trong giao dịch trực tuyến, đồng thời bảo vệ quyền lợi tập thể của doanh nghiệp ngành hàng. Chỉ khi có khung pháp lý rõ ràng, minh bạch, doanh nghiệp nông sản Việt Nam mới yên tâm đưa sản phẩm lên sàn và mở rộng thị trường.

Từ góc nhìn đối ngoại, Thương vụ Việt Nam tại Mỹ cho biết, thị trường Mỹ có yêu cầu pháp lý vô cùng khắt khe, đặc biệt liên quan đến bảo vệ người tiêu dùng và chống gian lận thương mại. Thực tế đã có những doanh nghiệp Việt bị loại khỏi sàn thương mại điện tử tại Mỹ chỉ vì không tuân thủ đúng quy định về ghi nhãn, chứng nhận chất lượng, hoặc vi phạm bảo mật dữ liệu.

Theo Thương vụ, để tránh lặp lại những sự cố này, Luật Thương mại điện tử sửa đổi phải được xây dựng với tư duy “tiệm cận chuẩn quốc tế”. Nếu luật Việt Nam còn lỏng lẻo, doanh nghiệp sẽ phải đối diện với nguy cơ “hai lần kiểm tra”: một lần ở Việt Nam, và một lần ở nước nhập khẩu. Điều này không chỉ làm tăng chi phí, mà còn làm mất đi lợi thế cạnh tranh.

Các chuyên gia kinh tế thống nhất cho rằng, việc hoàn thiện Luật Thương mại điện tử sửa đổi phải giải quyết đồng thời ba vấn đề: minh bạch dữ liệu, bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp và người tiêu dùng, và tương thích với chuẩn mực quốc tế. Để làm được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng, nền tảng thương mại điện tử và doanh nghiệp.

Về phía Nhà nước, cần ban hành các văn bản dưới luật để hướng dẫn chi tiết, tránh tình trạng “luật treo” khó áp dụng. Về phía doanh nghiệp, cần chủ động nâng cao năng lực số, tuân thủ tiêu chuẩn toàn cầu. Về phía thương vụ, cần tăng cường vai trò cầu nối, hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật thông tin và kết nối đối tác.

Nếu làm được điều đó, Việt Nam không chỉ có một khung pháp lý hiện đại, mà còn tạo ra môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn, giúp hàng Việt vươn xa trong nền kinh tế số.