Hợp nhất ngân sách và đầu tư công để nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn (Ảnh QH)

Tích hợp hai khuôn khổ, phân cấp gắn với hiệu quả đầu tư

Trình bày dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 12/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ đã ban hành Tờ trình số 835 ngày 8/10/2026 trình Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật.

Dự thảo cũng được xây dựng trên cơ sở Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương, địa phương xây dựng dự án; lấy ý kiến rộng rãi và tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, tổ chức quốc tế.

Điểm đáng chú ý là dự thảo chỉ còn 10 chương, 103 điều, giảm 79 điều so với hai luật hiện hành. Dự thảo cơ bản kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành; các quy định của Luật Đầu tư công được giản lược, lồng ghép vào các điều, khoản tương ứng, trong khi nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được thiết kế thành một chương riêng.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo kế thừa những quy định còn phù hợp của Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, đồng thời tinh chỉnh để đáp ứng tình hình mới và yêu cầu hợp nhất. Trọng tâm là tích hợp khuôn khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm những nội dung trùng lặp, thiếu đồng bộ, gắn quản lý tài khóa với quản trị rủi ro và chuyển đổi số.

Theo thiết kế này, kế hoạch đầu tư công được hợp nhất toàn diện vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Dự thảo đồng thời hợp nhất thẩm quyền của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương về ngân sách nhà nước, bao gồm cả chi đầu tư công; thống nhất việc ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức ngân sách đối với cả chi đầu tư công và chi thường xuyên.

Phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công cũng được thống nhất, không bao gồm nguồn thu hợp pháp dành cho đầu tư của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập. Chính phủ được giao quy định cụ thể việc sử dụng nguồn thu này cho đầu tư, bảo đảm không tạo khoảng trống pháp lý.

Cùng với việc tích hợp hai khuôn khổ quản lý, dự thảo quy định xây dựng, vận hành Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước nhằm phục vụ quản lý, điều hành hiện đại, công khai và minh bạch.

Một thay đổi quan trọng khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Chính phủ được giao quy định chi tiết tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định và điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư, gắn với đơn giản hóa thủ tục hành chính phù hợp quy mô từng dự án.

Dự thảo cũng phân cấp thẩm quyền chuyển nguồn chi đầu tư công nguồn ngân sách trung ương từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã theo tinh thần Kết luận số 76 của Trung ương.

Phân cấp được gắn với yêu cầu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công. Chính phủ hướng dẫn quy trình đánh giá; các bộ, ngành, địa phương ban hành bộ tiêu chí thuộc lĩnh vực phụ trách và thực hiện đánh giá dự án thuộc thẩm quyền quản lý. Dự thảo đồng thời làm rõ căn cứ, nguyên tắc xác định, tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư ngay từ giai đoạn đề xuất dự án.

Về bố trí nguồn lực, dự thảo xác định ưu tiên ngân sách cho chi đầu tư phát triển và các khâu phát triển đột phá đối với ngành, lĩnh vực trọng điểm, chính sách dân tộc, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, phù hợp yêu cầu phát triển đất nước trong từng thời kỳ.

Tăng tính chủ động nhưng siết kỷ luật, kỷ cương ngân sách

Bên cạnh phân cấp và hợp nhất quản lý, dự thảo dành một nhóm quy định để tháo gỡ vướng mắc, tăng khả năng chủ động trong điều hành nhưng đồng thời củng cố kỷ luật, kỷ cương tài chính.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo bổ sung nguyên tắc các khoản vay của ngân sách nhà nước được quản lý cân đối chung trong quỹ ngân sách nhà nước. Phạm vi sử dụng dự phòng ngân sách nhà nước, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại được mở rộng nhằm kịp thời ứng phó, khắc phục tình huống khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô.

Dự thảo cho phép sử dụng ngay số tăng thu ngân sách nhà nước phát sinh trong quá trình điều hành. Đồng thời, đối tượng chi đầu tư phát triển được xác định gồm đối tượng chi đầu tư công và chi đầu tư phát triển khác; bãi bỏ ba trường hợp nhiệm vụ chi ngân sách được bố trí từ cả hai nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư so với quy định hiện hành nhằm phản ánh đúng bản chất khoản chi.

Một nội dung khác là thống nhất thẩm quyền của Chính phủ trong ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách nhà nước áp dụng thống nhất toàn quốc. Các bộ, cơ quan trung ương ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; trường hợp có tác động đến chi ngân sách phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối nguồn lực trước khi ban hành.

Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp đề xuất danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm, nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong khi mở rộng khả năng chủ động sử dụng một số nguồn lực, dự thảo siết chặt phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn. Đây là một trong những nội dung được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu trong nhóm giải pháp nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách.