Chỉ số kinh tế:
Ngày 20/11/2026, tỷ giá trung tâm của VND với USD là 25.659 đồng/USD, tỷ giá USD tại Cục Quản lý ngoại hối là 25.500/26.891 đồng/USD. Hoạt động sản xuất, thương mại và dịch vụ tiếp tục tăng trưởng trong tháng 10/2026. So với tháng trước, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 2,3%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa tăng 3,7%, đạt 122,03 tỷ USD; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 1,0%, đạt 695,5 nghìn tỷ đồng. Khách quốc tế đến Việt Nam tăng 4,9%, đạt 1,85 triệu lượt; số doanh nghiệp thành lập mới tăng 8,7%, đạt gần 12,6 nghìn doanh nghiệp. Trong khi đó, CPI tăng 0,20% so với tháng trước. Tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74,0% so với cùng kỳ năm trước; vốn FDI thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Kịch bản nào để doanh nghiệp Việt định vị trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Thanh Tuyết
Thanh Tuyết  - 
Biến động đang dần trở thành trạng thái thường trực của chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, lợi thế của doanh nghiệp Việt Nam có thể không còn chủ yếu nằm ở quy mô nhà xưởng hay chi phí nhân công, mà được quyết định bởi tốc độ ra quyết định, năng lực kỹ thuật và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng của khách hàng. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Thời báo Ngân hàng có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Quyên (ảnh dưới), Giám đốc CEL, về những thay đổi của chuỗi giá trị và hành trang doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
aa
Kịch bản nào để doanh nghiệp Việt định vị trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Thưa bà, chuỗi giá trị toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ. Những thay đổi này đặt doanh nghiệp Việt Nam trước sức ép thích ứng như thế nào?

Báo cáo Global Value Chains Outlook 2026 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) nhận định chuỗi giá trị toàn cầu đã bước vào giai đoạn biến động mang tính cấu trúc, thay vì những cú sốc theo chu kỳ.

Trong giai đoạn này, một số doanh nghiệp sản xuất có thể phải điều chỉnh cách vận hành nhiều lần trong năm, thường với thời gian báo trước ngắn. Cùng lúc, dòng vốn FDI đăng ký mới tăng nhanh hơn nhiều so với số dự án, gợi ý xu hướng các dự án có quy mô lớn hơn và yêu cầu cao hơn.

Tại Việt Nam, khảo sát của CEL với 118 chuỗi cung ứng, thực hiện tháng 9/2026, cho thấy 61% đơn vị được hỏi đã phải thay đổi cách vận hành từ ba lần trở lên trong 12 tháng trước đó. Tỷ lệ tương đương cho biết thường nhận được thông báo thay đổi trước chưa đầy 30 ngày.

Về dòng vốn, một số dự án lớn trong lĩnh vực điện tử và công nghệ tiếp tục mở rộng tại Việt Nam, trong đó có các khoản đầu tư liên quan đến linh kiện và thiết bị phục vụ hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI).

AI cũng đã vào nhà máy, dù mức độ ứng dụng chưa đồng đều. Một số nhà máy tại Việt Nam đã được WEF công nhận là “nhà máy hải đăng” (Global Lighthouse Network) - danh hiệu dành cho những cơ sở ứng dụng AI và công nghệ số ở quy mô lớn, với kết quả đo lường được về năng suất, chất lượng và hiệu quả. Tính đến giữa năm 2026, mạng lưới này mới có 238 thành viên trên toàn cầu.

Điều đó cho thấy nhà máy tại Việt Nam hoàn toàn có thể đạt chuẩn vận hành hàng đầu thế giới. Thách thức lớn hơn là làm thế nào thu hẹp khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu này với phần đông doanh nghiệp còn lại.

Cùng với sự dịch chuyển của chuỗi giá trị, tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng toàn cầu đang thay đổi ra sao?

Có một thay đổi ít được nhìn thấy hơn, đó là tiêu chuẩn để trở thành nhà cung ứng trong chuỗi giá trị cũng đang dịch chuyển.

Những yếu tố nền tảng như chất lượng, chi phí, công suất, tuân thủ và giao hàng vẫn quan trọng. Tuy nhiên, phạm vi năng lực được khách hàng xem xét đang rộng hơn, tập trung vào ba điểm: kết nối dữ liệu và minh bạch thông tin; khả năng thích ứng; giá trị bền vững và trách nhiệm trong vận hành.

Với doanh nghiệp Việt Nam, điều này đồng nghĩa bên cạnh lợi thế về giá và năng lực sản xuất, doanh nghiệp phải bổ sung năng lực dữ liệu, quản trị rủi ro và khả năng phối hợp với khách hàng.

Như vậy, cạnh tranh bằng chi phí nhân công thấp có còn là lợi thế đủ lớn để doanh nghiệp Việt được lựa chọn, thưa bà?

Xu hướng đưa sản xuất đến gần thị trường tiêu thụ đang khiến các địa điểm sản xuất phải cạnh tranh không chỉ trong ASEAN mà với nhiều trung tâm khác ở châu Á và trên toàn cầu.

Trong dây chuyền điện tử tự động hóa cao, chi phí nhân công có thể chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi phí vận hành. Khi đó, hiệu suất thiết bị, tỷ lệ sản phẩm đạt chuẩn, thời gian giao hàng và năng lực kỹ thuật có thể có trọng số lớn hơn chênh lệch tiền lương.

Do đó, cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng và tốc độ đáp ứng ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp được lựa chọn.

Muốn trở thành đối tác lâu dài, doanh nghiệp còn phải tạo ra giá trị riêng, có khả năng cùng khách hàng cải tiến sản phẩm, chia sẻ dữ liệu và chủ động đề xuất các giải pháp kỹ thuật. Đây là bước chuyển từ vai trò đơn thuần cung cấp sản phẩm sang trở thành một phần trong hệ sinh thái của khách hàng.

AI, dữ liệu và các tiêu chuẩn phát triển bền vững sẽ tác động thế nào đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp?

AI đang được thử nghiệm và triển khai ở nhiều khâu như xử lý đơn hàng, mua hàng và thanh toán. Mức độ tự động hóa trong đặt hàng và thương lượng có thể tiếp tục tăng trong trung hạn, dù tốc độ sẽ khác nhau giữa các ngành.

Một thay đổi cụ thể hơn đã diễn ra là dữ liệu phát thải đang đi sâu vào quan hệ giữa khách hàng và nhà cung ứng. Các doanh nghiệp lớn có xu hướng yêu cầu nhà cung ứng báo cáo theo nền tảng hoặc biểu mẫu chung.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc phải trả lời nhiều bộ câu hỏi khác nhau có thể trở thành chi phí tuân thủ đáng kể. Vì vậy, doanh nghiệp nên bắt đầu với những ứng dụng AI có bài toán tài chính rõ ràng, chẳng hạn trong mua hàng hoặc thanh toán. Song song đó là chuẩn hóa dữ liệu cốt lõi về sản xuất, nguyên liệu và phát thải trước khi đầu tư vào những hệ thống phức tạp hơn.

Bên cạnh năng lực nội tại, đâu là những điểm nghẽn doanh nghiệp cần lưu ý khi mở rộng chuỗi cung ứng trong khu vực?

Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) đã xóa bỏ phần lớn dòng thuế nội khối. Tuy vậy, hàng hóa vẫn có thể mất thêm thời gian tại biên giới do các thủ tục hải quan, kiểm nghiệm và chứng nhận.

Trong khảo sát của CEL, thuế quan không nằm trong nhóm rào cản thương mại nội khối được nhắc đến nhiều nhất. Vì vậy, doanh nghiệp nên chuẩn bị hồ sơ chứng nhận sớm, đồng thời theo dõi tiến độ triển khai Cơ chế một cửa ASEAN và Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA).

Ngoài ra, tỷ lệ nội địa hóa của ngành điện tử Việt Nam vẫn thấp so với quy mô sản xuất. Chính sách công nghiệp đang đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này trong những năm tới, đồng thời xác định bán dẫn và vật liệu mới là những lĩnh vực ưu tiên.

Điều đó không có nghĩa doanh nghiệp trong nước phải ngay lập tức tham gia những công đoạn phức tạp nhất. Quan trọng là xác định đúng năng lực, vị trí phù hợp trong chuỗi để từng bước nâng giá trị thay vì bỏ lỡ cơ hội vì đặt mục tiêu vượt quá khả năng hiện tại.

Vậy doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị “hành trang” gì để không chỉ tham gia mà còn tiến xa hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Nhà đầu tư và khách hàng quốc tế hiện tìm kiếm những đối tác linh hoạt, đáng tin cậy và đáp ứng tốt yêu cầu về năng lực kỹ thuật. Việt Nam có những nền tảng thuận lợi như lực lượng lao động trẻ, dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ vào và chính sách đang được điều chỉnh nhằm nâng vị thế trong chuỗi giá trị. Tuy nhiên, những lợi thế đó không tự động chuyển thành năng lực cạnh tranh của từng doanh nghiệp.

Với doanh nghiệp muốn tiến xa hơn trong chuỗi giá trị, câu hỏi cần đặt ra là: nếu khách hàng không chỉ muốn mua hàng của bạn mà muốn cùng bạn thiết kế giải pháp, doanh nghiệp đã đủ năng lực để đồng hành lâu dài với họ hay chưa?

Năm 2027 có thể không phải là cuộc đua xem ai lớn nhất, mà là cuộc đua xem ai biết rõ mình cần chuẩn bị gì trước khi biến động xảy ra và có thể chứng minh năng lực đó với khách hàng.

Một mô hình kịch bản có thể sử dụng lại, một nhà cung cấp dự phòng đã được xác nhận, một bộ dữ liệu chung giữa tài chính và vận hành hay một chương trình đào tạo kỹ thuật được khởi động đều có thể tạo ra khác biệt.

Nói cách khác, lợi thế cạnh tranh trong chuỗi cung ứng mới không chỉ đến từ quy mô hay chi phí thấp, mà nằm ở khả năng chuẩn bị trước, thích ứng nhanh và tạo ra giá trị mà khách hàng có thể nhìn thấy, đo lường và tin cậy.

Xin cảm ơn bà!

Thanh Tuyết

Tin liên quan

Tin khác

Người Việt đang bỏ lỡ cơ hội tích lũy tài sản vì chờ có nhiều tiền

Người Việt đang bỏ lỡ cơ hội tích lũy tài sản vì chờ có nhiều tiền

Quản lý tài sản thường được xem là chuyện của người giàu, trong khi nhiều người trẻ chờ lương cao, trả hết nợ mới nghĩ đến tiết kiệm. Theo ông Huỳnh Anh Huy, Giám đốc Phân tích Ngành, Công ty CP Chứng khoán Kafi, chính thói quen quản lý tiền từ sớm mới tạo nền tảng tích lũy tài sản. Với người Việt, bắt đầu bằng khoản nhỏ, đều đặn có thể quan trọng hơn việc chờ một cơ hội đầu tư sinh lời cao.
AI bước vào vận hành, doanh nghiệp phải thay đổi cuộc chơi

AI bước vào vận hành, doanh nghiệp phải thay đổi cuộc chơi

AI đang vượt khỏi vai trò công cụ hỗ trợ để trở thành tác nhân tự chủ, buộc doanh nghiệp tái cấu trúc chiến lược, vận hành và quản trị niềm tin.
Động lực nào dẫn dắt đà tăng trưởng của FPT trong năm 2027

Động lực nào dẫn dắt đà tăng trưởng của FPT trong năm 2027

Với tỷ lệ lấp đầy các cụm nhà máy AI đạt tới 95%, Tập đoàn FPT đang dồn lực chuyển dịch mô hình kinh doanh, kỳ vọng nhóm dịch vụ AI-first chiếm tối thiểu 40% doanh thu công nghệ thông tin nước ngoài vào năm 2027.
Ba bài học lớn giúp doanh nghiệp Việt thêm kinh nghiệm khi ra… biển lớn

Ba bài học lớn giúp doanh nghiệp Việt thêm kinh nghiệm khi ra… biển lớn

Từ một nhà máy sản xuất tủ lạnh thua lỗ, Haier vươn lên thành thương hiệu toàn cầu nhờ kiên trì nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường thông qua mua bán, sáp nhập. Toyota thành công nhờ thấu hiểu khách hàng, liên tục cải tiến sản phẩm, trong khi Samsung tạo bước ngoặt bằng đầu tư dài hạn vào công nghệ. Những kinh nghiệm này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp Việt Nam về nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, phát triển thương hiệu và lựa chọn chiến lược quốc tế hóa phù hợp, cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước về thông tin thị trường, tài chính và kết nối đối tác.
‘Hộ chiếu xanh’ đưa thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu

‘Hộ chiếu xanh’ đưa thương hiệu Việt vươn tầm toàn cầu

Quy mô thương mại Việt Nam đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, tạo bệ phóng vững chắc để doanh nghiệp nội chủ động chuyển đổi xanh, chinh phục các thị trường khó tính và khẳng định thương hiệu vươn tầm quốc tế.
Ngành gỗ Việt trước thời hạn EUDR: Đầu tư để giữ lợi thế xuất khẩu

Ngành gỗ Việt trước thời hạn EUDR: Đầu tư để giữ lợi thế xuất khẩu

Từ ngày 30/12/2026, Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) bắt đầu được áp dụng đối với các doanh nghiệp vừa và lớn. Trong khi ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) tiếp tục tạo thuận lợi cho xuất khẩu, yêu cầu minh bạch nguồn gốc nguyên liệu và những thay đổi trong nhu cầu thị trường quốc tế đang đặt ngành gỗ Việt Nam trước áp lực điều chỉnh chiến lược đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và duy trì đơn hàng.
Chính sách đặc thù xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp thuế hỗ trợ doanh nghiệp ‘hồi sinh’

Chính sách đặc thù xử lý nợ lệ phí môn bài và tiền chậm nộp thuế hỗ trợ doanh nghiệp ‘hồi sinh’

Phần lớn người nộp thuế mong muốn khôi phục kinh doanh hoặc chấm dứt hoạt động theo quy định của pháp luật, nhưng vướng hồ sơ và nghĩa vụ tài chính tích lũy nhiều năm, tiền chậm nộp tiếp tục tăng. Vì vậy, chính sách đặc thù tại dự thảo Nghị quyết là cần thiết, đúng thẩm quyền, thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tư nhân, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm gánh nặng thủ tục và chi phí tuân thủ về thuế, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp phục hồi.
Bao bì Việt và bài toán biến cơ hội thành đơn hàng

Bao bì Việt và bài toán biến cơ hội thành đơn hàng

Bao bì Việt Nam đã có mặt tại 172 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng kết quả xuất khẩu giữa các nhóm sản phẩm không đồng đều. Từ câu chuyện doanh nghiệp phải mua bao bì nước ngoài đến những yêu cầu kỹ thuật của người mua, cơ hội mở rộng thị phần phụ thuộc vào khả năng chuyển năng lực sản xuất thành đơn hàng.
TP. Hồ Chí Minh cần thêm gần 50.000 lao động dịp cận Tết

TP. Hồ Chí Minh cần thêm gần 50.000 lao động dịp cận Tết

Thị trường lao động TP. Hồ Chí Minh đã lấy lại đà tăng trưởng ổn định, cơ bản khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực cục bộ trên diện rộng. Tuy nhiên, dịp cuối năm 2026 và cận Tết Nguyên đán 2027, doanh nghiệp vẫn cần tuyển thêm khoảng 45.000-50.000 lao động để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh.
EUDR: Minh bạch chuỗi cung ứng để nâng sức cạnh tranh hàng Việt

EUDR: Minh bạch chuỗi cung ứng để nâng sức cạnh tranh hàng Việt

Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là cà phê, gỗ và cao su. Không chỉ dừng ở truy xuất nguồn gốc, quy định này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu minh bạch, có khả năng kiểm chứng xuyên suốt chuỗi cung ứng. Đây cũng là cơ hội để hàng Việt nâng cấp năng lực sản xuất, củng cố vị thế tại các thị trường tiêu chuẩn cao.