Khắc phục “luật chờ nghị định, thông tư”: Bộ KH&CN tăng tốc xây dựng văn bản dưới luật

Thông tin về Luật Chuyển đổi số (Luật số 148/2025/QH15), ông Trần Quốc Tuấn, Cục Chuyển đổi số quốc gia, cho biết đây là một "luật khung" có vai trò kết nối, hệ thống hóa các quy định rời rạc từ các luật chuyên ngành trước đây để tạo ra bức tranh tổng thể về quốc gia số. Điểm mới đặc biệt của luật này là việc lần đầu tiên luật hóa các khái niệm về chuyển đổi số một cách thống nhất, tạo cơ sở để Nhà nước triển khai các chính sách hỗ trợ cụ thể. Luật cũng xác lập một cam kết chính trị mạnh mẽ khi quy định dành tối thiểu 1% ngân sách nhà nước hàng năm cho chuyển đổi số.

Luật Chuyển đổi số kỳ vọng sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh thông qua ba điểm then chốt. Một là giảm chi phí tuân thủ, tái cấu trúc quy trình hành chính và mặc định tính điện tử hóa dữ liệu, giúp nhà đầu tư không phải đi lại nhiều cơ quan. Hai là cho phép các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo trong vùng an toàn pháp lý. Cuối cùng là kết nối nền tảng số quốc gia, cho phép khu vực tư nhân kết nối và sử dụng lại các khả năng của nền tảng số công, giúp doanh nghiệp "đứng trên vai người khổng lồ".

Trong khi đó, đối với Luật Trí tuệ nhân tạo (AI- luật số 134/2025/QH15), ông Trần Văn Sơn, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia khẳng định, đây là một bước đi mang tính lịch sử, thiết lập khung pháp lý vừa kiến tạo không gian đổi mới sáng tạo, vừa quản lý hiệu quả các rủi ro.

Đại diện Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc cho cũng nhìn nhận, Việt Nam chọn cách tiếp cận hài hòa, phát triển mạnh mẽ như Nhật Bản nhưng an toàn hơn mức cơ bản của Hàn Quốc. Luật được xây dựng với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, đảm bảo AI là công cụ phục vụ và không thể thay thế vai trò quyết định của con người. Điểm cốt lõi của Luật AI bao gồm quản lý theo mức độ rủi ro, thiết lập cơ chế giám sát an toàn, minh bạch và có trách nhiệm giải trình. Luật cũng tập trung vào hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tính toán (như Trung tâm tính toán hiệu năng cao quốc gia) và các nền tảng dùng chung để đảm bảo chủ quyền số. Một trong những điểm nhấn của Luật là các hoạt động AI được hưởng mức ưu đãi đầu tư cao nhất, hỗ trợ hình thành các chuỗi cung ứng công nghệ mũi nhọn và doanh nghiệp kỳ lân.

Liên quan đến vấn đề nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật của hai bộ luật nêu trên cùng với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ và Luật Công nghệ cao (sửa đổi) đã được Quốc hội thông qua, Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ KH&CN Nguyễn Như Quỳnh cho biết, một thực trạng phổ biến thời gian qua là sau khi luật được ban hành, nghị định và thông tư hướng dẫn đôi khi “đi sau”, từ đó phát sinh không ít khó khăn trong thực tiễn áp dụng.

Theo bà Quỳnh, điểm mới quan trọng của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật được Quốc hội thông qua tháng 6 vừa qua là quy định rõ: khi luật được ban hành thì các quy định chi tiết phải được xây dựng và có hiệu lực đồng thời với luật. Đây được xem là nền tảng pháp lý quan trọng nhằm khắc phục tình trạng “luật chờ nghị định, thông tư”.

Triển khai yêu cầu này, Bộ KH&CN đang chủ động thực hiện nhiều hoạt động để bảo đảm tiến độ xây dựng văn bản dưới luật đối với 5 luật nêu trên đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV. Cụ thể, Bộ đã khẩn trương xây dựng kế hoạch triển khai thi hành luật để trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành; đồng thời phối hợp với Bộ Tư pháp rà soát, lập danh mục các quy định chi tiết thi hành.

Đến thời điểm hiện tại, Bộ dự kiến có tổng cộng 16 văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết 5 luật này, bao gồm Nghị định, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Danh mục này dự kiến sẽ sớm được trình tới cấp có thẩm quyền ký ban hành.